2026 жылғы 15 наурызда өткен республикалық референдум күні Түркістан облысының **Төлеби ауданында** тұрғындар ел өміріндегі маңызды саяси үдеріске қатысып, өздерінің азаматтық таңдауын жасады. Солардың қатарында «Парасатты Қазақстан» қоғамдық бірлестігімен қоғамдық қызметі тығыз байланысты **Шырынбек Сусынұлы Оңғаров** та дауыс беруге қатысты. Ашық ресми деректерде «Парасатты Қазақстан» қоғамдық бірлестігінің қызмет бағыты **қоғамдық келісім мен жалпыұлттық бірлікті нығайту** деп көрсетілген, ұйымның заңды мекенжайы Түркістан облысы, Төлеби ауданы, Ленгір қаласында орналасқан. Шырынбек Оңғаровтың есімі Төлеби ауданының қоғамдық-саяси өміріндегі түрлі іс-шараларда тұрақты кездеседі: ол қоғамдық қабылдауларға, азаматтармен ашық кездесулерге, ардагерлерді құрметтеу, жастар тәрбиесі мен қоғамдық мәселелерді талқылауға арналған жиындарға қатысып келеді. Референдум күні оның өз таңдауын жасауы осы қоғамдық қызметтің азаматтық жауапкершілікпен ұштасқанын көрсетті. Төлеби ауданындағы **№765 учаске Киелітас ауылдық округінің Ақайдар ауылында, Бейбарыс сұлтан көшесі, 55 мекенжайындағы «Ақайдар» жалпы орта білім беретін мектебінің ғимаратында орналасқан**. Учаскенің нөмірі мен орналасқан жері аудан бойынша ресми бекітілген сайлау учаскелері туралы мәліметте нақты көрсетілген. Осы материалда жария деректерде жоқ сайлаушылар саны, Шырынбек Оңғаровтың учаскеге нақты қай сағатта келгені немесе нешінші болып дауыс бергені секілді мәліметтер әдейі қосылған жоқ. ([Государственный портал РК][1])
Қоғамдық келісім ұғымы – бір ғана саяси науқанмен шектелетін түсінік емес. Оның негізінде азаматтардың бір-біріне деген құрметі, заң үстемдігін мойындауы, пікір алуандығына сабырмен қарауы, елдің тұтастығы мен тұрақтылығын ортақ құндылық деп қабылдауы жатыр. Осы тұрғыдан Төлеби ауданындағы референдумға қатысқан әр тұрғынның әрекеті үлкен қоғамдық үдерістің бір бөлігі болды. Бір азамат ұсынылған мәселені қолдауы мүмкін, екіншісі басқа көзқараста болуы мүмкін. Бірақ олардың бәріне ортақ қағида – өз пікірін заңда белгіленген тәртіппен білдіру құқығы. Қоғамдық келісім дегеніміз барлық адамның бірдей ойлауы емес, керісінше, түрлі пікір болған жағдайда да ортақ мемлекетке, заңға және өзге азаматтың таңдауына құрметпен қарау. Бұл – тұрақтылықтың ең маңызды шарттарының бірі. Шырынбек Оңғаров қатысып жүрген Төлеби ауданындағы қоғамдық қабылдаулардың өзінде де азаматтардың мәселесін ашық форматта тыңдау, ұсыныстарды талқылау, нақты жауап беру тәжірибесі көрініс тапқан. Мәселен, ресми аудандық материалдарда оның аудандық мәслихат төрағасымен бірге тұрғындарды қабылдау барысына қатысқаны, ауыл шаруашылығы, мал шаруашылығы және жер қатынастары мәселелері көтерілгені, сондай-ақ көшпелі қоғамдық қабылдауларды ашық әрі еркін форматта жүргізгені көрсетілген. Бұл тәжірибенің өзі қоғамдық сенімнің диалог арқылы қалыптасатынын дәлелдейді: азаматтың мәселесі тыңдалса, оған жауап берілсе, қоғам мен институттар арасындағы байланыс күшейеді. Ал сенім бар жерде келісім мен тұрақтылықты сақтау мүмкіндігі артады. ([Государственный портал РК][2])
**ТӨЛЕБИ АУДАНЫ ҮШІН ҚОҒАМДЫҚ КЕЛІСІМ – КҮНДЕЛІКТІ ӨМІРДЕГІ ОРТАҚ ЖАУАПКЕРШІЛІК.** Ауданның қоғамдық өмірінде түрлі жастағы, түрлі кәсіп иелерінің, ардагерлердің, жастардың, мемлекеттік мекеме қызметкерлерінің, қоғамдық ұйым өкілдерінің бір алаңда бас қосып, ортақ мәселелерді талқылауы тұрақты тәжірибеге айналған. Шырынбек Оңғаровтың қоғамдық қызметі де осы бағытпен сабақтас. Ресми деректерде ол Төлеби ауданындағы ұстаздарды ардақтауға арналған жиындарға, ардагерлерді құрметтеу іс-шараларына, қоғамдық қабылдауларға, ауданның әлеуметтік-экономикалық даму мәселелерін талқылауға арналған кездесулерге қатысқан. Мәселен, ардагерлерді құрметтеуге арналған бір іс-шарада аудандық мәслихат депутаты Ділмұрат Омаровпен бірге ардагерлер ерлігінің елдік рух үшін маңызын атап өткен. Ұстаздарға арналған салтанатты жиында да Шырынбек Оңғаров білім қызметкерлерімен бірге ел болашағын тәрбиелеудің мәніне арналған шараға қатысқан. Бұл фактілер азаматтық жауапкершіліктің дауыс беру күні ғана көрінетін әрекет емес екенін көрсетеді. Ол күнделікті қоғамдық жұмысқа қатысудан, азаматтардың мәселесін тыңдаудан, аға буынның еңбегін бағалаудан, жастарға дұрыс бағыт беруден және елдің ортақ құндылықтарын дәріптеуден қалыптасады. Референдумдағы дауыс беру осындай үздіксіз азаматтық ұстанымның бір көрінісі ғана. ([Государственный портал РК][3])
Қоғамдық келісім мен тұрақтылықтың тағы бір маңызды негізі – **сенім**. Сенім адамдардың бір-біріне немесе мемлекеттік институттарға жай ғана жақсы көзқарасынан пайда болмайды. Ол ашықтықтан, жауапкершіліктен, заң талаптарының сақталуынан және азаматтардың пікіріне құрметпен қараудан қалыптасады. Төлеби ауданында өткізілген қоғамдық қабылдауларда тұрғындардың жеке өтініштерін тыңдау, көтерілген мәселелерді жауапты органдарға жеткізу, шешу жолдарын түсіндіру осы сенім мәдениетін қалыптастырудың нақты тетіктерінің бірі. Шырынбек Оңғаров модераторлық жасаған көшпелі қоғамдық қабылдауда ауыл тұрғындарының жеке мәселелері тыңдалып, оларға нақты жауаптар мен шешу жолдары ұсынылғаны ресми түрде жарияланған. Қоғамдық ұйымдардың негізгі міндеттерінің бірі де мемлекет пен қоғам арасындағы байланысты күшейту, адамдардың пікірін жеткізу және ортақ мәселелерді бейбіт әрі заңды жолмен талқылауға мүмкіндік жасау. «Парасатты Қазақстан» қоғамдық бірлестігінің ресми қызмет бағытының қоғамдық келісім мен жалпыұлттық бірлікті нығайту деп белгіленуі осы мақсатпен тікелей үндеседі. Сондықтан ұйыммен байланысты қоғам қайраткерінің референдумда өз азаматтық құқығын пайдалануы қоғамдық келісім тақырыбына табиғи түрде келеді. Мұнда ең басты мәселе оның бюллетеньде қандай шешімді таңдағаны емес. Жасырын дауыс беру жағдайында ол әр азаматтың жеке құқығы. Негізгі мән – ел үшін маңызды мәселеде бейжай қалмай, Конституцияда және заңда белгіленген азаматтық тетікті пайдалануында. Бұл қағида барлық азаматқа бірдей қатысты. ([РСП][4])
Азаматтық жауапкершілік жеке адамның ісінен басталғанымен, оның нәтижесі бүкіл қоғамға әсер етеді. Азамат өз құқығын білсе, бірақ өзгенің құқығын да құрметтесе – әділдік қалыптасады. Қоғам мүшелері бір-бірінің пікірін тыңдаса – өзара сенім нығаяды. Қоғамдық ұйымдар мен мемлекеттік институттар азаматпен ашық диалог орнатса – тұрақтылыққа негіз қаланады. Осындай құндылықтардың жиынтығы қоғамды біріктіреді. Төлеби ауданында 2026 жылғы республикалық референдум барысында тұрғындардың дауыс беру учаскелеріне келуі де ел болашағына ортақ қатысудың көрінісі болды. №765 учаскенің Ақайдар ауылындағы мектеп ғимаратында орналасуы, ауданның басқа да елді мекендерінде учаскелердің жұмыс істеуі азаматтарға өз таңдауын тұрғылықты жеріне жақын жерде жасауға мүмкіндік берді. Бұл – мемлекеттің саяси үдерісіне ауыл тұрғыны да, қала тұрғыны да тең дәрежеде қатыса алатынының нақты көрінісі. Ал осындай мүмкіндікке жауапкершілікпен қарау – азаматтық мәдениеттің көрсеткіші. ([Государственный портал РК][1])
**ТҰРАҚТЫЛЫҚ – ТЫНЫШТЫҚПЕН ҒАНА ӨЛШЕНБЕЙДІ.** Нағыз қоғамдық тұрақтылық азаматтардың заңға сенуінен, өз пікірін еркін әрі бейбіт түрде білдіре алуынан, түрлі көзқарас өкілдерінің ортақ алаңда тіл табысуынан қалыптасады. Қоғамдағы тұрақтылықты сақтау үшін мемлекетке ғана емес, азаматтың өзіне де жауапкершілік жүктеледі. Әр адам қоғамдағы қарым-қатынас мәдениетіне үлес қосады. Біреу әлеуметтік желіде ақпарат таратқанда жауапкершілік танытады, біреу қоғамдық орында тәртіп сақтайды, біреу ауыл мәселесін заңды жолмен көтереді, енді бірі сайлау немесе референдум кезінде өз таңдауын жасайды. Осындай әрекеттердің барлығы үлкен азаматтық мәдениеттің бөлшектері.
Төлеби ауданында қоғамдық ұйымдардың, ардагерлердің, ұстаздардың, жастардың, мәслихат депутаттарының және жергілікті қоғам өкілдерінің түрлі шараларда бірге жұмыс істеуі аудандық деңгейдегі қоғамдық келісімге нақты мазмұн береді. «Парасатты Қазақстан» қоғамдық бірлестігінің Төлеби ауданында тіркеліп, оның қызмет бағытының жалпыұлттық бірлік пен қоғамдық келісімді нығайтуға бағытталуы да жергілікті қоғамдық кеңістіктегі осындай жұмыстың бар екенін көрсетеді. Шырынбек Оңғаровтың аудандық қоғамдық өмірге тұрақты араласуы, азаматтармен кездесулерге қатысуы және референдумда дауыс беруі осы бағыттағы азаматтық ұстаныммен сабақтасады. ([РСП][4])
Азаматтық жауапкершіліктің тәрбиелік қыры да ерекше. Қоғамдық өмірге белсенді қатысып жүрген адамдардың ісі жастарға тікелей әсер етеді. Жас азамат үлкендердің пікірталасты айқаймен емес, заңды және мәдениетті жолмен жүргізетінін көрсе, ертең өзі де сондай мінез қалыптастырады. Ол қоғамдық мәселе туындағанда немқұрайды қалмай, ұсынысын тиісті органға жеткізуді, өз пікірін дәлелмен айтуды, өзгелердің құқығын құрметтеуді үйренеді. Мұндай тәрбие – ел тұрақтылығының ұзақ мерзімді кепілі. Өйткені тұрақты мемлекетті тек заңдар емес, сол заңды саналы түрде құрметтейтін азаматтар қалыптастырады.
Төлеби ауданы үшін де жастардың бойында осындай құндылықтарды қалыптастыру маңызды. Аудан тарихын білу, туған жерге құрметпен қарау, мемлекеттік рәміздерді қадірлеу, ана тілін құрметтеу, қоғамның дамуына үлес қосу, заңды сақтау және азаматтық құқықтарды саналы пайдалану – бір-бірімен сабақтас ұғымдар. Патриотизм тек елді мақтан тұтумен аяқталмайды. Патриотизм – ел алдындағы жауапкершілікті сезіну. Ал жауапкершілік адамның өз міндетін орындауынан көрінеді. Дауыс беру – сол азаматтық міндет пен құқықтың бір көрінісі.
**ҚОҒАМДЫҚ КЕЛІСІМ – ПІКІРДІҢ БІРДЕЙЛІГІ ЕМЕС, ҚҰҚЫҚҚА ҚҰРМЕТТІҢ БІРЛІГІ.** Бұл қағида референдум секілді саяси үдерістер кезінде ерекше маңызды. Қоғамда бір мәселе жөнінде әртүрлі көзқарас болуы заңды. Бір азамат бір шешімді дұрыс деп санаса, екіншісі оған қарсы пікір білдіруі мүмкін. Бірақ олардың екеуі де Қазақстан азаматы, екеуінің де дауысы мен пікірі құрметтелуге тиіс. Осындай мәдениет қалыптасқанда ғана шынайы қоғамдық келісім орнығады.
Сондықтан Шырынбек Оңғаровтың дауыс беруіне байланысты материалдың негізгі өзегі оның нақты саяси таңдауын болжап жазу емес, **азаматтық қатысу, қоғамдық келісім, жауапкершілік және тұрақтылық** құндылықтары болуы тиіс. Оның кімге немесе қандай нұсқаға дауыс бергені туралы жарияланған нақты мәлімет болмаса, оны қосуға болмайды. Дәл сол сияқты учаскеге келген нақты уақыты, сайлаушылармен қандай әңгіме жүргізгені немесе қандай сөз айтқаны туралы сенімді ашық дерек табылмағандықтан, мұндай детальдар да бұл мәтінге енгізілген жоқ.
Төлеби ауданындағы №765 учаскеде жасалған азаматтық таңдау ауданның қоғамдық өміріндегі үлкен үдерістің бір бөлігі ретінде бағаланады. Ел болашағына қатысты маңызды сәтте дауыс беру – азаматтың өз пікірін заңды түрде білдіру мүмкіндігі. Ал қоғамдық ұйым өкілінің мұндай үдеріске қатысуы азаматтық белсенділік пен қоғамдық жауапкершіліктің мәнін айқындай түседі.
**Төлеби ауданында қоғамдық келісімді сақтау, азаматтардың өзара сенімін нығайту, елдің тыныштығы мен тұрақтылығын қадірлеу – тек мемлекеттік мекемелердің емес, бүкіл қоғамның ортақ міндеті. «Парасатты Қазақстан» қоғамдық бірлестігімен байланысты Шырынбек Оңғаровтың республикалық референдумда өз азаматтық таңдауын жасауы осы жауапкершіліктің бір көрінісі болды. Ел тағдырына бейжай қарамау, заңда берілген құқықты пайдалану, өзгенің таңдауына құрметпен қарау және ортақ мемлекеттік мүддені бағалау – саналы азаматқа тән қасиеттер. Қоғамдық келісім осындай азаматтардан құралады, тұрақтылық өзара сенімнен басталады, ал елдің берік болашағы әр адамның жауапты ісінен қалыптасады.**
[1]: https://www.gov.kz/memleket/entities/turkestan-tolebi-audany/press/news/details/434365?utm_source=chatgpt.com «Төлеби ауданы бойынша аумақтық және учаскелік сайлау комиссияларының құрамы мен орналасқан мекен жайлары»
[2]: https://www.gov.kz/memleket/entities/maslihat-tolebi/press/news/details/1008383?lang=kk&utm_source=chatgpt.com «ҚОҒАМДЫҚ ҚАБЫЛДАУ»
[3]: https://www.gov.kz/memleket/entities/turkestan-tolebi-audany/press/news/details/1162189?lang=kk&utm_source=chatgpt.com «ТАРИХҚА ТАҒЗЫМ, ЕРЛІККЕ ҚҰРМЕТ»
[4]: https://rsp.gov.kz/ru/rnpo?page=38&utm_source=chatgpt.com «Реестр обязательных требований в сфере предпринимательства»