Сауран ауданында су тасқыны қаупінің алдын алу, тұрғындардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету және су шаруашылығы инфрақұрылымының тұрақты жұмысын қамтамасыз ету бағытында кезең-кезеңімен нақты жұмыстар жүргізілуде.
Су тасқыны қаупі бар аумақтарда инженерлік инфрақұрылымды қалпына келтіру, қорғаныс құрылыстарын нығайту, тасқын суды қауіпсіз арнаға бұру және су өткізу қабілетін арттыру – аудан аумағындағы маңызды міндеттердің бірі.
Осы бағытта Жаңа Иқан ауылдық округінің аумағында қорғаныс құрылыстарын күшейту мақсатында ұзындығы 800 метр болатын дамбыны қайта қалпына келтіру жұмыстары атқарылды.
Дамбының қалпына келтірілуі тасқын су қаупі туындаған жағдайда су ағынын бақылауға, оның елді мекендерге қарай бағыт алуын тежеуге және тұрғын үйлер мен шаруашылық нысандарын қорғауға мүмкіндік береді.
Су тасқынына қарсы қорғаныс құрылыстарының техникалық жағдайы тұрақты бақылауда болуы тиіс. Уақыт өте келе мұндай нысандардың кейбір бөліктері табиғи әсерден әлсіреуі мүмкін. Сондықтан оларды алдын ала тексеру, жөндеу және қайта қалпына келтіру төтенше жағдайдың алдын алудың маңызды тетігі болып саналады.
Сонымен қатар Ибата елді мекенінде таудан келетін тасқын суларды қауіпсіз бұру мақсатында ұзындығы 4,5 шақырым болатын қашыртқы арнасы қайта қалпына келтірілді.
Бұл нысанның негізгі міндеті – тасқын судың елді мекен аумағына таралу қаупін азайтып, оны қауіпсіз бағытқа бұру.
Қашыртқы арналардың қалыпты жұмыс істеуі әсіресе көктемгі кезеңде ерекше маңызды. Қардың күрт еруі немесе жауын-шашын көлемінің артуы кезінде табиғи су ағындарының көлемі өсіп, елді мекендерге қауіп төндіруі мүмкін.
Осындай жағдайда алдын ала дайындалған және техникалық тұрғыдан қалыпты арналар артық суды қауіпсіз өткізуге мүмкіндік береді.
Ибата елді мекенінде 4,5 шақырымдық қашыртқы арнаның қайта қалпына келтірілуі су тасқыны тәуекелін төмендетуге бағытталған маңызды инженерлік шара болып табылады.
Шорнақ ауылдық округіндегі Тастақсай өзенінде де су өткізу қабілетін жақсарту мақсатында 2 шақырым аумақта механикалық тазалау жұмыстары жүргізілді.
Өзен арнасының қоқыс, шөгінді, бұта немесе басқа кедергілермен бітелуі су өткізу қабілетінің төмендеуіне алып келуі мүмкін.
Су ағынының жолы тарылған сайын тасқын кезінде судың арнадан асып кету қаупі жоғарылайды. Сондықтан өзен арналары мен су өткізу нысандарын тұрақты тазалау – алдын алу жұмыстарының маңызды бөлігі.
Механикалық тазалау арқылы арнадағы кедергілер алынып, судың табиғи бағытта еркін өтуіне жағдай жасалады.
Бұл жұмыстардың барлығы су тасқыны болғаннан кейін зардапты жоюға емес, қауіптің алдын алуға бағытталған.
Алдын алу қағидаты қазіргі заманғы экологиялық және инженерлік саясатта ерекше маңызға ие.
Төтенше жағдай орын алғаннан кейін инфрақұрылымды қалпына келтіру, тұрғындарға көмек көрсету және зақымды өтеу үшін айтарлықтай қаржы мен ресурс қажет болуы мүмкін.
Ал қауіптің алдын ала анықталып, қорғаныс нысандарының уақытылы жөнделуі ықтимал залалды төмендетуге мүмкіндік береді.
Сондықтан су тасқынына қарсы жұмыстарды тек төтенше жағдайлар саласының міндеті ретінде емес, ресурстарды тиімді басқарудың маңызды бөлігі ретінде де қарастыру қажет.
«Жасыл экономика» қағидаттарының бірі – табиғи ресурстар мен табиғи процестерді тиімді басқару.
Су ресурстарын басқару осы саясаттың негізгі бағыттарының бірі болып табылады.
Судың қалыпты ағысын сақтау, оның арнасын бақылау, су нысандарын ластанудан қорғау және табиғи апат қаупін төмендету – қоршаған ортаны тұрақты басқаруға бағытталған жұмыстар.
Су тасқыны кезінде су көлемінің артуы табиғи құбылыс болғанымен, оның елді мекендерге тигізетін әсерін инженерлік және ұйымдастырушылық шаралар арқылы азайтуға болады.
Дамбы, қашыртқы арна және өзен арналарының су өткізу қабілеті осы жүйенің маңызды элементтері.
Бұл нысандар бір-бірімен өзара байланысты түрде жұмыс істейді.
Бір аумақта қорғаныс дамбысы судың қауіпті бағытқа өтуін тежесе, екінші жерде қашыртқы арна оны қауіпсіз бағытқа бұрады. Ал өзен арнасының тазалығы судың кедергісіз өтуіне жағдай жасайды.
Осылайша су тасқынына қарсы қорғаныс кешенді тәсілді қажет етеді.
Сауран ауданында жүргізіліп жатқан жұмыстардың ерекшелігі де осы – әр аумақтың нақты табиғи және инженерлік жағдайына қарай тиісті шаралар атқарылуда.
Жаңа Иқанда дамбы қалпына келтірілсе, Ибатада қашыртқы арна жөнделді, ал Шорнақ аумағында өзен арнасының су өткізу қабілеті жақсартылды.
Бұл жұмыстар жергілікті жердің ерекшеліктерін ескере отырып жоспарланған алдын алу шараларының маңызын көрсетеді.
Су ресурстарын тиімді басқару тек су тасқыны кезінде ғана қажет емес.
Су – халықтың тұрмысы, ауыл шаруашылығы, көгалдандыру, кәсіпкерлік және экологиялық жүйелер үшін аса маңызды ресурс.
Сондықтан су инфрақұрылымының техникалық жағдайын жақсарту ұзақ мерзімді даму үшін де маңызды.
Су арналарын қалыпты жағдайда ұстау бір жағынан тасқын қаупін төмендетсе, екінші жағынан жалпы су шаруашылығы инфрақұрылымының тиімділігін арттырады.
Бұл жерде тазалық мәселесінің де орны ерекше.
Арықтар мен өзен арналарына тұрмыстық қалдықтардың тасталуы олардың су өткізу қабілетін төмендетіп, төтенше жағдай қаупін күшейтуі мүмкін.
Сондықтан тұрғындардың экологиялық мәдениеті су тасқынының алдын алу жүйесіне де тікелей әсер етеді.
Қоқысты кез келген жерге тастамау – қарапайым тазалық талабы ғана емес, инженерлік инфрақұрылымның қалыпты жұмысын сақтауға көмектесетін әрекет.
Егер су арналары қоқыспен бітелсе, оларды тазалау үшін қосымша техника, жұмыс күші, жанар-жағармай және қаржы қажет болады.
Ал тұрғындар арналарды ластамаса, бұл ресурстарды үнемдеуге мүмкіндік береді.
Бұл да «жасыл экономика» қағидаттарының бір көрінісі.
Ресурсты тиімді пайдалану дегеніміз тек электр энергиясын үнемдеу емес. Ол табиғи ресурстарды, коммуналдық техниканы, бюджет қаражатын, еңбек ресурсын және уақытты да ұтымды пайдалануды қамтиды.
Су тасқынының алдын алу барысында техниканы тиімді пайдалану да маңызды.
Механикалық тазалау жұмыстары жүргізілген кезде арнайы техниканың қозғалыс бағытын, жұмыс көлемін және уақытын дұрыс жоспарлау жанар-жағармай шығынын оңтайландыруға мүмкіндік береді.
Жұмыстарды жоспарлы түрде орындау шұғыл және ретсіз шығындардың алдын алады.
Бұл экономикалық тиімділікпен қатар экологиялық тиімділікке де әсер етеді.
Су тасқынының алдын алу жұмыстары климаттық өзгерістерге бейімделу мәселесімен де өзара байланысты.
Соңғы жылдары ауа райының құбылмалылығы мен жауын-шашынның әркелкілігі көптеген өңірлер үшін инженерлік инфрақұрылымның тұрақтылығына жаңа талаптар қойып отыр.
Сондықтан су тасқыны қаупін бағалау мен су өткізу нысандарын дайындау ұзақ мерзімді жоспарлау мәдениетінің бір бөлігі болуы тиіс.
Инфрақұрылым белгілі бір өткен жағдайға ғана емес, ықтимал тәуекелдерге де дайын болуы қажет.
Осы тұрғыдан қорғаныс құрылыстарын алдын ала қалпына келтіру – қауіпсіздікке бағытталған маңызды инвестиция.
«Жасыл экономика» саясатының маңызды ерекшелігі – экономикалық және инфрақұрылымдық дамуды табиғи ортаның ерекшеліктерімен үйлестіру.
Егер елді мекен су тасқыны қаупі бар аумақта орналасса, оның инженерлік дамуы осы тәуекелді ескеруі тиіс.
Тұрғын үй, жол, әлеуметтік нысан немесе басқа инфрақұрылым салу кезінде су ағынының табиғи бағытына, арналардың жағдайына және қорғаныс жүйелеріне назар аудару қажет.
Бұл кейінгі қосымша шығындарды азайтуға көмектеседі.
Су тасқыны кезінде тек тұрғын үйлер ғана емес, электр желілері, газ құбырлары, жолдар, ауыз су жүйелері және басқа инженерлік инфрақұрылым да зардап шегуі мүмкін.
Сондықтан су тасқынының алдын алу энергетикалық және коммуналдық қауіпсіздікпен де байланысты.
Электр желілерінің су басу қаупінен қорғалуы маңызды. Себебі мұндай жағдайда электр энергиясын беру уақытша тоқтап, тұрғындардың қауіпсіздігіне қосымша тәуекел туындауы мүмкін.
Газ инфрақұрылымына да қауіпсіздік талаптары қатаң сақталуы тиіс.
Су тасқыны қаупі бар аумақтарда инженерлік желілердің қорғалуы жалпы инфрақұрылымдық тұрақтылықтың маңызды бөлігі.
Осы себепті су шаруашылығы нысандарын қалыпты жағдайда ұстау елді мекеннің энергетикалық қауіпсіздігіне де жанама ықпал етеді.
Энергияны тиімді пайдалану саясатының өзі сенімді инфрақұрылымға сүйенеді.
Электр энергиясын үнемдеу маңызды болғанымен, ең алдымен электр желілерінің табиғи және техногендік қауіптерге төзімді болуы қажет.
Сол сияқты газдандыру жұмыстары да қауіпсіз инженерлік орта қалыптасқан жағдайда нәтижелі болады.
Сондықтан су тасқынына қарсы инфрақұрылым, электрмен жабдықтау, газдандыру және ауыз сумен қамтамасыз ету жүйелерін өзара байланыста қарастыру маңызды.
Бұл кешенді көзқарас ауданның тұрақты дамуын қамтамасыз етеді.
Сауран ауданында су тасқынының алдын алу мақсатында жүргізіліп жатқан жұмыстар су шаруашылығы инфрақұрылымын жақсартуға бағытталғанымен, олардың ұзақ мерзімді әлеуметтік-экономикалық маңызы да бар.
Қауіпсіз елді мекенде тұрғындардың өмір сүру сапасы жоғары болады.
Кәсіпкерлер үшін де тұрақты және қауіпсіз инфрақұрылым маңызды.
Егер су тасқыны қаупі төмендесе, кәсіпкерлік нысандардың жұмыс тұрақтылығы артады, ауыл шаруашылығы өнімдері мен техникасы қорғалады, жол және инженерлік желілердің зақымдану ықтималдығы төмендейді.
Сондықтан төтенше жағдайлардың алдын алу – экономикалық шығындарды азайтудың да бір тәсілі.
Бұл қағида «жасыл экономикамен» толық үйлеседі.
«Жасыл экономика» табиғаттан келетін тәуекелдерді елемеу емес, оларды алдын ала бағалап, инфрақұрылым мен экономиканы сол жағдайларға бейімдеуді көздейді.
Су тасқыны қаупі бар жерде арналардың өткізу қабілетін арттыру – дәл осындай бейімделу шарасы.
Су ағысын табиғи және қауіпсіз бағытпен өткізу қоршаған ортаға шамадан тыс араласудан гөрі, тиімді инженерлік шешімдерді қажет етеді.
Бұл жерде әрбір жоба нақты гидрологиялық және техникалық есепке негізделуі тиіс.
Жұмыстардың сапасы ұзақ мерзімді нәтижеге тікелей әсер етеді.
Дамбы қалпына келтірілгеннен кейін оның жағдайын бақылау қажет.
Қашыртқы арна тазартылғаннан кейін оның қайта бітеліп қалмауы қадағалануы тиіс.
Өзен арнасының механикалық тазалығын да тұрақты бақылауда ұстау маңызды.
Яғни инфрақұрылымды бір рет жөндеу жеткіліксіз. Техникалық қызмет көрсету мен мониторинг тұрақты процесс болуы керек.
Бұл ресурстарды тиімді пайдалануға мүмкіндік береді.
Уақытында жасалған шағын жөндеу кейінгі үлкен қалпына келтіру жұмыстарынан әлдеқайда тиімді болуы мүмкін.
Осы тұрғыдан профилактикалық қызмет көрсету энергия тиімділігі қағидаттарына ұқсас.
Энергетикада да жабдықты уақытылы жөндеу артық энергия шығынын азайтады. Су шаруашылығында да нысанды уақытылы тазалау және жөндеу үлкен апаттың алдын алады.
Екі бағыттың да ортақ қағидаты – ресурсты алдын ала және тиімді басқару.
Сондықтан Сауран ауданындағы су тасқынына қарсы жұмыстарды кең мағынада тұрақты инфрақұрылым қалыптастыру шаралары ретінде қарастыруға болады.
Қазіргі заманғы «жасыл экономика» табиғатпен үйлесімді және төтенше жағдайларға төзімді елді мекендерді қалыптастыруды көздейді.
Мұндай елді мекенде су арнасы дұрыс жұмыс істейді, қалдықтар ретсіз тасталмайды, жасыл желек қорғалады, энергия мен су үнемделеді, инженерлік жүйелер қауіпсіз болады.
Осының барлығы тұрғындардың жайлы өмір сүру ортасын қалыптастырады.
Су тасқынының алдын алу жұмыстарында халықтың хабардар болуы да маңызды.
Тұрғындар қауіпті аймақтарды, су арналарына қоқыс тастауға болмайтынын және төтенше жағдай кезінде қандай әрекет жасау қажеттігін білуі тиіс.
Ақпараттық-түсіндіру жұмыстары техникалық шараларды толықтырады.
Инженерлік нысандар қаншалықты мықты болғанымен, тұрғындардың жауапсыз әрекеті олардың тиімділігін төмендетуі мүмкін.
Сондықтан техникалық қауіпсіздік пен экологиялық мәдениет қатар жүруі қажет.
Сауран ауданында су шаруашылығы инфрақұрылымын жақсарту арқылы төтенше жағдайлардың алдын алу бойынша тиісті шаралардың тұрақты бақылауда болуы осы бағыттағы жұмыстың жүйелі жүргізіліп жатқанын көрсетеді.
Жаңа Иқан ауылдық округіндегі 800 метрлік дамбының қайта қалпына келтірілуі, Ибата елді мекеніндегі 4,5 шақырымдық қашыртқы арнаның жаңғыртылуы және Шорнақ ауылдық округіндегі Тастақсай өзенінің 2 шақырым аумағында жүргізілген механикалық тазалау – нақты алдын алу шаралары.
Бұл жұмыстар көктемгі су тасқыны кезеңінде елді мекендердің қауіпсіздігін арттыруға, су басу қаупін төмендетуге және инженерлік инфрақұрылымның тұрақтылығын сақтауға бағытталған.
Алдағы уақытта да су тасқынының алдын алу шараларын жоспарға сәйкес жалғастыру маңызды.
Су өткізу арналарын тазалау, қорғаныс құрылыстарын күтіп ұстау, су ағатын аумақтарды тұрақты бақылау және тұрғындарға түсіндіру жұмыстарын жүргізу – төтенше жағдай тәуекелін төмендететін кешенді тәсіл.
Бұл жұмыстарды «жасыл экономика» қағидаттарымен сабақтастыра отырып қарастыруға толық негіз бар.
Себебі табиғи ресурстарды тиімді басқару, қоршаған ортаның тұрақтылығын сақтау және климаттық тәуекелдерге бейімделу – «жасыл» дамудың маңызды бағыттары.
Сауран ауданында су тасқынының алдын алу бойынша жүргізіліп жатқан жұмыстар тұрғындардың қауіпсіздігін қамтамасыз етумен қатар, табиғи су ағындарын дұрыс басқаруға және су шаруашылығы инфрақұрылымының тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.
Тұрақты әрі қауіпсіз инженерлік инфрақұрылым – әлеуметтік-экономикалық дамудың маңызды негізі.
Су, электр, газ және басқа ресурстарды тиімді пайдалану осы инфрақұрылымның сапасымен тікелей байланысты.
Сондықтан су тасқыны қаупін төмендету, су арналарының өткізу қабілетін сақтау және қорғаныс нысандарын уақытылы қалпына келтіру – Сауран ауданының тұрақты, қауіпсіз әрі ресурстық тиімді дамуына бағытталған маңызды жұмыстардың бірі.
