Сауран ауданында әлеуметтік-экономикалық даму көрсеткіштерін жақсарту, бюджет кірістерін арттыру, салықтық түсімдерді қамтамасыз ету және тұрғындар көтерген мәселелердің орындалуын бақылау бағытындағы жұмыстар жүйелі түрде жалғасуда. Аудан әкімі Мақсат Таңғатаровтың төрағалығымен өткен кезекті апталық мәжілісте ауданның әлеуметтік-экономикалық даму рейтингісі мен болжамды индикаторлық көрсеткіштері, салықтық түсімдер бойынша атқарылып жатқан жұмыстар және аудан әкімінің жеке қабылдауында көтерілген мәселелердің орындалу барысы қаралды.
Жиынға аудан әкімінің орынбасарлары, кеңесшілері, ауылдық округ әкімдері, дербес бөлімдер мен аумақтық органдардың өкілдері қатысты. Күн тәртібіндегі алғашқы мәселе бойынша Экономика және қаржы бөлімінің басшысы Ильяс Мырзахметов ауданның әлеуметтік-экономикалық даму рейтингісі мен болжамды индикаторлық көрсеткіштерінің орындалу барысын баяндап, негізгі көрсеткіштерге тоқталды.
Әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштердің тұрақты орындалуы ауданның инфрақұрылымдық дамуына қажетті экономикалық негіз қалыптастыру тұрғысынан маңызды. Экономикалық белсенділік пен бюджет мүмкіндіктерінің артуы елді мекендердің инженерлік инфрақұрылымын кезең-кезеңімен жетілдіруге, тұрғындардың өмір сүру сапасын арттыруға және ұзақ мерзімді даму міндеттерін жүзеге асыруға мүмкіндік береді.
Қазіргі жағдайда экономикалық дамудың сапасы тек өндірілген өнім немесе көрсетілген қызмет көлемімен өлшенбейді. Ресурстардың қаншалықты тиімді пайдаланылатыны, инфрақұрылымның сенімділігі, энергия шығынының ұтымдылығы және қоршаған ортаға жауапкершілікпен қарау да маңызды көрсеткіштердің қатарына жатады. Осы себепті әлеуметтік-экономикалық даму мен энергия тиімділігі бір-бірімен сабақтас бағыттар ретінде қарастырылады.
«Жасыл экономика» қағидаттары экономикалық өсімді табиғи және энергетикалық ресурстарды тиімді пайдаланумен ұштастыруды көздейді. Яғни экономиканың дамуы электр энергиясы, жылу, су, табиғи газ, жер және басқа ресурстарды негізсіз артық тұтыну есебінен жүзеге аспауы тиіс. Керісінше, әрбір ресурс барынша тиімді пайдаланылып, ұзақ мерзімді нәтижеге бағытталуы қажет.
Бұл қағидат мемлекеттік қаржыны басқаруға да қатысты. Бюджет қаражаты есебінен жүзеге асырылатын инфрақұрылымдық жұмыстар сапалы орындалған жағдайда нысандар ұзақ уақыт қызмет етеді. Ал сапасыз немесе тиімсіз жоспарланған жоба кейіннен қайта жөндеуді, қосымша материалдарды және жаңа қаржыландыруды қажет етуі мүмкін. Сондықтан қаржы мен материалдық ресурстарды тиімді пайдалану тұрақты дамудың негізгі талаптарының бірі болып саналады.
Апталық мәжілісте салықтық түсімдерді қамтамасыз ету мәселесіне де ерекше назар аударылды. Аудандық кірістер басқармасы басшысының орынбасары Болат Қозбағар осы бағытта атқарылып жатқан жұмыстарды таныстырды. Түсімдерді ұлғайту, берешектерді азайту және бюджет кірістерін қамтамасыз ету бойынша нақты міндеттер айқындалды.
Жергілікті бюджет кірістерінің тұрақты болуы ауданның әлеуметтік және инженерлік инфрақұрылымын дамыту мүмкіндіктерімен тығыз байланысты. Елді мекендерді электрмен, табиғи газбен және ауыз сумен қамтамасыз ету, жолдарды, әлеуметтік және коммуналдық инфрақұрылымды дамыту секілді жұмыстардың барлығы белгілі бір қаржылық ресурсты қажет етеді.
Сондықтан бюджет кірістерін арттыру мәселесін ауданның ұзақ мерзімді инфрақұрылымдық дамуы үшін маңызды экономикалық міндет ретінде қарастыруға болады.
Сонымен қатар қазіргі кезеңде инфрақұрылымдық жобаларды жүзеге асыру кезінде тек нысанды салуға жұмсалатын бастапқы қаражатты емес, оның кейінгі пайдалану шығындарын да ескеру маңызды. Электр энергиясы, жылу, су және техникалық қызмет көрсетуге жұмсалатын шығындар нысанның бүкіл пайдалану кезеңіндегі экономикалық тиімділігіне әсер етеді.
Осы жерде энергия тиімділігі қағидаттарының маңызы артады. Энергияны аз жұмсайтын және ресурсты ұтымды пайдалануға мүмкіндік беретін шешімдер ұзақ мерзімді кезеңде пайдалану шығындарын оңтайландыруға көмектеседі.
Мысалы, әлеуметтік және әкімшілік нысандарда жылуды тиімді пайдалану, электр энергиясын негізсіз тұтынуға жол бермеу және су ресурстарын үнемдеу коммуналдық шығындарды оңтайландырудың қарапайым тетіктерінің бірі болып табылады. Бұл үнемделген қаражатты басқа қажетті жұмыстарға бағыттау мүмкіндігін арттырады.
Сондықтан энергия тиімділігі экологиялық қана емес, экономикалық маңызы бар мәселе.
Электр энергиясын үнемдеу үшін міндетті түрде ірі жобалар қажет емес. Мекемелерде қажетсіз уақытта жарықты өшіру, пайдаланылмай тұрған құрылғыларды желіден ажырату, инженерлік жүйелердің техникалық жағдайын бақылау сияқты қарапайым шаралардың өзі ресурсты тиімді пайдалануға ықпал етеді.
Бұл қағидаттар тұрғын үйлерге де қатысты. Әрбір отбасы электр энергиясын, суды және жылуды ұқыпты пайдаланған жағдайда коммуналдық шығындарын оңтайландыра алады. Аудан көлемінде мұндай мәдениеттің қалыптасуы жалпы ресурстық тиімділікті арттырады.
«Жасыл экономика» осындай күнделікті әрекеттерден басталады. Оның негізгі мақсаты – экономикалық өсуді қамтамасыз ете отырып, табиғи ресурстардың негізсіз ысырап болуына жол бермеу.
Сауран ауданы үшін де бұл бағыттың маңызы жоғары. Ауданда елді мекендердің инженерлік инфрақұрылымын дамыту, электр желілерін жаңарту, газдандыру, жаңартылатын энергия көздерін пайдалану және коммуналдық жүйелерді жетілдіру секілді міндеттер экономикалық мүмкіндіктермен тікелей байланысты.
Сондықтан әлеуметтік-экономикалық даму көрсеткіштерінің орындалуы энергетикалық және коммуналдық инфрақұрылымның келешектегі дамуы үшін де маңызды негіз қалыптастырады.
Электр энергетикасында инфрақұрылымның сенімділігіне ерекше мән беріледі. Жаңа электр желілерін тарту, ескірген желілерді жаңарту және трансформаторлық қуаттарды қажеттілікке сәйкес дамыту үшін жүйелі жоспарлау қажет.
Мұндай жобалар тұрғындардың электр энергиясына қолжетімділігін арттырып қана қоймай, кәсіпкерлік пен ауыл шаруашылығының дамуына да мүмкіндік береді. Себебі қазіргі экономикалық қызметтің басым бөлігі тұрақты электр қуатына тәуелді.
Өндірістік кәсіпорындар, шағын бизнес, қызмет көрсету нысандары, суару жүйелері және өнімді сақтау мен өңдеуге арналған көптеген жабдық электр энергиясын пайдаланады. Сондықтан сенімді энергетикалық инфрақұрылым ауданның экономикалық белсенділігі үшін қажетті жағдайлардың бірі.
Осы тұрғыдан энергия тиімділігі экономикалық даму саясатының ажырамас бөлігіне айналады. Электр энергиясына сұраныс артқан сайын жаңа генерациялық қуаттар қажет болады. Алайда жаңа энергия көздерін енгізумен қатар қолда бар энергияны тиімді тұтыну да маңызды.
Энергияны үнемдеу арқылы энергетикалық жүйеге түсетін артық жүктемені төмендетуге, тұрғындар мен кәсіпкерлердің шығындарын оңтайландыруға және ресурстарды ұтымды пайдалануға мүмкіндік қалыптасады.
Жаңартылатын энергетика да «жасыл экономика» қағидаттарын жүзеге асырудың маңызды бағыты. Күн мен жел секілді жаңартылатын энергия көздері энергетикалық жүйені әртараптандыруға мүмкіндік береді.
Сауран ауданы сияқты күн сәулесі мол өңірлер үшін күн энергетикасының мүмкіндіктерін пайдалану маңызды бағыттардың бірі бола алады. Мұндай жобалар электр энергиясының жаңа көздерін қалыптастырумен қатар, тұрғындарға жаңартылатын энергетиканың жұмыс қағидаттарын нақты мысалдар арқылы түсіндіруге мүмкіндік береді.
Сонымен бірге жаңартылатын энергетиканың дамуы қолданыстағы электр желілерінің сапасына да байланысты. Өндірілген электр энергиясын тұтынушыға жеткізу үшін сенімді тарату инфрақұрылымы қажет.
Сондықтан генерацияны дамыту мен электр желілерін жаңғырту бір-бірімен қатар жүруі тиіс.
Газдандыру да ауданның әлеуметтік-экономикалық дамуына тікелей әсер ететін энергетикалық бағыттардың бірі. Табиғи газға қолжетімділік тұрғындардың тұрмыстық жағдайына, әлеуметтік нысандар мен кәсіпкерлік объектілерінің жұмысына әсер етеді.
Бірақ газдандырудың тиімділігі тек жаңа құбыр жүргізумен өлшенбейді. Табиғи газды қауіпсіз және үнемді пайдалану, жылыту жүйелерінің техникалық жағдайын бақылау және ғимараттардағы жылу шығынын азайту да маңызды.
Яғни газдандыру мен энергия тиімділігі өзара сабақтас болуы тиіс.
Жылуды сақтамайтын ғимаратта энергия көзі қандай болғанына қарамастан, жылытуға жұмсалатын ресурс көбейеді. Сондықтан ғимараттардың инженерлік жүйелерінің жағдайы мен жылу тиімділігі коммуналдық шығындарға тікелей әсер етеді.
Бұл мемлекеттік мекемелер мен әлеуметтік нысандар үшін де маңызды. Энергияға жұмсалатын шығынды тиімді басқару бюджет қаражатын ұтымды пайдалануға мүмкіндік береді.
Ұзақ мерзімді энергетикалық саясатта атом энергетикасының қағидаттары да қарастырылады. Атом энергетикасына қатысты ақпараттық-түсіндіру жұмыстары ғылыми негізделген, объективті және түсінікті болуы қажет.
Атом энергетикасы тұрақты базалық электр қуатын өндіру мүмкіндігі тұрғысынан қарастырылатын технологиялардың бірі. Ал күн мен жел энергетикасы табиғи жағдайларға тәуелді жаңартылатын генерация көздері болып табылады.
Әр технологияның энергетикалық жүйедегі рөлі әртүрлі. Сондықтан оларды бір-біріне қарсы қоюдан гөрі, энергетикалық жүйенің сенімділігі мен тұрақтылығы тұрғысынан кешенді қарастыру маңызды.
Энергияның қандай көзден өндірілгеніне қарамастан, энергия тиімділігі негізгі қағидат болып қала береді. Өндірілген электр энергиясын негізсіз ысырап ету кез келген генерация түрінің экономикалық тиімділігін төмендетеді.
Сондықтан энергия өндірумен қатар энергияны үнемдеу мәдениетін қалыптастыру қажет.
Бұл міндет мемлекеттік органдарға ғана емес, кәсіпкерлер мен тұрғындарға да қатысты.
Апталық мәжілісте аудан әкімінің жеке қабылдауында тұрғындар тарапынан көтерілген мәселелердің орындалу барысы да қаралды. Өтініштердің қаралуын бақылау және құжаттандыру бөлімінің басшысы Ернар Жанаділ осы бағытта атқарылған жұмыстар туралы баяндады.
Тұрғындардан түсетін өтініштер ауданның нақты инфрақұрылымдық қажеттіліктерін анықтаудың маңызды құралдарының бірі болып табылады. Электрмен жабдықтау, газ, су, жол және әлеуметтік инфрақұрылымға қатысты мәселелер тұрғындардың күнделікті өміріне тікелей әсер етеді.
Сондықтан өтініштердің орындалуын бақылау жергілікті басқарудың тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.
Бұл ретте бастапқы материалда осы жеке қабылдауларда нақты қандай энергетикалық немесе коммуналдық мәселелер көтерілгені көрсетілмеген. Сол себепті оларды осы мәжілісте қаралған нақты факт ретінде көрсетуге болмайды. Дегенмен тұрғындармен тұрақты кері байланыс ауданның инфрақұрылымдық даму басымдықтарын айқындау үшін маңызды.
Әлеуметтік-экономикалық даму, бюджет кірістері және инфрақұрылымның сапасы бір-бірімен тығыз байланысты.
Экономика дамыған сайын бюджет мүмкіндіктері кеңейеді. Ал бюджет пен инвестициялық мүмкіндіктердің артуы инженерлік және әлеуметтік инфрақұрылымды жетілдіруге жағдай жасайды.
Инфрақұрылым жақсарған сайын кәсіпкерлік пен инвестициялық белсенділіктің дамуына қосымша мүмкіндік қалыптасады.
Осылайша тұрақты экономикалық даму өзара байланысты бірнеше бағыттан тұрады.
Бұл жүйеде ресурстарды тиімді пайдалану ерекше орын алады. Электр энергиясының, табиғи газдың, судың және бюджет қаражатының негізсіз шығыны экономикалық тиімділікті төмендетеді.
Сондықтан әрбір салада үнемділік пен нәтижелілік қағидаттарын күшейту маңызды.
«Жасыл экономика» дәл осы ресурстық тиімділікке негізделеді.
Ол экономикалық дамудан бас тартуды емес, экономиканы жаңа, тиімді және тұрақты тәсілдер арқылы дамытуды көздейді.
Кәсіпорындарда энергияны тиімді пайдалану өндірістік шығындарды азайтуға мүмкіндік берсе, мемлекеттік мекемелерде коммуналдық шығындарды оңтайландыруға көмектеседі. Ал тұрғындар үшін энергия үнемдеу отбасылық бюджетке түсетін жүктемені азайтуға ықпал етеді.
Сондықтан энергия тиімділігі экономиканың барлық деңгейіне ортақ мәселе.
Салықтық түсімдердің тұрақтылығы да осы жүйенің маңызды бөлігі. Жергілікті бюджетке түсетін қаражат ауданның әлеуметтік және инфрақұрылымдық міндеттерін орындауға қажетті қаржылық негіздің қалыптасуына ықпал етеді.
Осы себепті мәжілісте түсімдерді ұлғайту, берешектерді азайту және бюджет кірістерін қамтамасыз ету жөнінде нақты міндеттердің айқындалуы ауданның қаржылық тұрақтылығын нығайту тұрғысынан маңызды.
Сонымен бірге бюджет қаражатының әрбір теңгесін тиімді пайдалану мәселесі де назардан тыс қалмауы тиіс.
Инфрақұрылымдық жобалардың сапасы, олардың ұзақ мерзімділігі және пайдалану кезіндегі ресурстық шығындары ескерілген жағдайда қаржылық тиімділік артады.
Бұл әсіресе электр, газ, су және жылумен жабдықтау салаларында маңызды.
Энергетикалық инфрақұрылым ұзақ мерзімге есептелетіндіктен, оның техникалық сапасы мен тиімділігі болашақ шығындарға тікелей әсер етеді.
Сауран ауданының әлеуметтік-экономикалық даму көрсеткіштерін талдау кезінде осындай ұзақ мерзімді міндеттерді ескеру ауданның тұрақты дамуына мүмкіндік береді.
Экономикалық көрсеткіштерді жақсарту тек бүгінгі нәтижеге емес, келешектегі инфрақұрылымдық және энергетикалық мүмкіндіктерге де бағытталуы қажет.
Энергияны тиімді пайдалану, «жасыл экономика», газдандыру және энергетикалық жүйені әртараптандыру – ұзақ мерзімді дамудың маңызды бағыттары.
Оларды іске асыру үшін экономикалық тұрақтылық, жауапты жоспарлау және қаржы ресурстарын тиімді басқару қажет.
Осы тұрғыдан апталық мәжілісте қаралған әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштер мен бюджет кірістерін арттыру мәселелері ауданның жалпы тұрақты даму саясаты үшін маңызды.
Жиын қорытындысында аудан әкімі Мақсат Таңғатаров айтылған сын-ескертпелер мен ұсыныстарды хаттамаға енгізіп, анықталған кемшіліктерді жедел түрде жоюды және тапсырмалардың сапалы әрі уақтылы орындалуын қамтамасыз етуді тапсырды.
Тапсырмалардың уақытылы және сапалы орындалуы ресурстарды тиімді басқарудың негізгі шарттарының бірі. Уақытында аяқталмаған немесе сапасыз орындалған жұмыс қосымша шығынға әкелуі мүмкін.
Сондықтан орындаушылық тәртіпті күшейту де мемлекеттік ресурстардың нәтижелі пайдаланылуына ықпал етеді.
Сауран ауданының алдағы тұрақты дамуы экономикалық өсімді инфрақұрылымдық жаңғыртумен және ресурстық тиімділікпен ұштастыруға байланысты.
Бюджет кірістерін арттыру, салықтық түсімдерді тұрақтандыру, тұрғындар көтерген мәселелердің орындалуын бақылау, электр және газ инфрақұрылымын дамыту, жаңартылатын энергия көздерін пайдалану және энергия үнемдеу мәдениетін қалыптастыру – өзара байланысты міндеттер.
Осындай кешенді тәсіл ауданның экономикалық мүмкіндіктерін тиімді пайдаланып, тұрғындар үшін қолайлы әрі тұрақты өмір сүру ортасын қалыптастыруға негіз болады.
