Арыс қаласында қоршаған ортаның тазалығын сақтау, елді мекендердің санитарлық жағдайын жақсарту және тұрғындар арасында экологиялық мәдениетті қалыптастыру бағытындағы жұмыстар тұрақты түрде жүргізілуде. Қала аумағында белгіленбеген жерге бей-берекет төгілген қоқыс анықталып, арнайы техникалардың көмегімен тазартылып алынды. Бұл бағыттағы жұмыстар қала аумағының тазалығын қамтамасыз ету және заңсыз қоқыс орындарының пайда болуына жол бермеу мақсатында жалғасын табуда.
Қалада тұрақты түрде сенбіліктер ұйымдастырылып, көшелерді, қоғамдық орындарды және басқа да аумақтарды тазарту жұмыстары жүргізіліп келеді. Алайда атқарылып жатқан жұмыстарға қарамастан, кейбір тұрғындардың тұрмыстық қалдықтарды белгіленбеген орындарға тастау жағдайлары әлі де кездеседі. Мұндай әрекеттер қаланың санитарлық жағдайына кері әсер етіп қана қоймай, қоршаған ортаның ластануына себеп болады.
Тазалық мәселесі тек коммуналдық мекемелердің немесе жергілікті атқарушы органдардың міндеті емес. Қаланың таза болуы ең алдымен әр тұрғынның қоршаған ортаға деген жауапкершілігіне байланысты. Арнайы техникамен қоқысты тазарту мәселенің салдарын жойғанымен, заңсыз қоқыс орындарының қайта пайда болмауы үшін тұрғындардың экологиялық мәдениетін арттыру маңызды.
Осыған байланысты қала тұрғындарына қоқыс шығару қызметін көрсететін мекемелермен келісімшарт жасап, тұрмыстық қалдықтарды белгіленген талаптарға сәйкес шығару қажеттігі түсіндірілуде. Қалдықтарды арнайы белгіленген орындарға шығару – қала тазалығын сақтаудың ең қарапайым әрі маңызды талаптарының бірі.
Тұрмыстық қалдықты кез келген бос жерге, жол жиегіне немесе басқа да рұқсат етілмеген аумаққа тастау қоршаған ортаға зиян келтіреді. Қоқыс ұзақ уақыт жиналып қалған жағдайда аумақтың санитарлық жағдайы нашарлап, жағымсыз иіс пайда болуы және айналаның ластануы мүмкін. Сондықтан қалдықтарды жинау мен шығарудың белгіленген тәртібін сақтау әрбір тұрғын үшін ортақ міндет болуы тиіс.
«Таза Қазақстан» бастамасының негізгі мақсаты да елді мекендерді бір реттік тазалаумен шектелмейді. Оның маңызды бағыттарының бірі – қоғамда қоршаған ортаға жауапкершілікпен қарау мәдениетін қалыптастыру. Тазалықты тұрақты сақтау үшін тұрғындар, мемлекеттік мекемелер, кәсіпкерлер, коммуналдық ұйымдар мен қоғамдық бірлестіктер ортақ жауапкершілікті сезінуі қажет.
Қаланы тазарту үшін тұрақты түрде адам күші, арнайы техника және басқа да ресурстар жұмсалады. Егер тазартылған аумаққа қайтадан заңсыз қоқыс төгілсе, сол жерді екінші рет тазалауға қосымша күш пен техника қажет болады. Сондықтан қалдықты бірден белгіленген тәртіппен шығару қаланың санитарлық жағдайын сақтаумен қатар, тазалық жұмыстарына жұмсалатын ресурстарды тиімді пайдалануға да мүмкіндік береді.
Қоршаған ортаны қорғау күнделікті тұрмыстық тәртіптен басталады. Қоқысты белгіленген орынға шығару, қоғамдық орындарды ластамау, жасыл желекті күтіп ұстау, су көздерін қоқыстан қорғау және тазалық шараларына белсенді қатысу – әр азамат орындай алатын қарапайым экологиялық әрекеттер.
Тұрғындардың экологиялық жауапкершілігі артқан сайын қаланың санитарлық жағдайын тұрақты сақтау да жеңілдейді. Сондықтан сенбіліктер мен тазалық акцияларымен қатар түсіндіру жұмыстарының жүргізілуі ерекше маңызды.
Тазалық акцияларының тағы бір мақсаты – өскелең ұрпаққа қоршаған ортаға ұқыпты қараудың үлгісін көрсету. Балалар мен жастар үлкендердің қоғамдық орындарды таза ұстайтынын, қалдықтарды белгіленген орындарға шығаратынын және табиғатты қорғауға жауапкершілікпен қарайтынын көріп өскен жағдайда экологиялық мәдениет күнделікті өмір салтына айналады.
Қаланың тазалығы оның жалпы келбетіне де тікелей әсер етеді. Көшелері мен қоғамдық орындары таза, санитарлық жағдайы талапқа сай қала тұрғындарға қолайлы орта қалыптастырады. Сонымен қатар қаланың сырттан келген қонақтар алдындағы тартымдылығы да оның тазалығы мен абаттандырылуына байланысты.
Арыс – көлік қатынасы дамыған, түрлі бағыттардан жолаушылар келіп-кететін қала. Сондықтан қоғамдық кеңістіктердің таза әрі жинақы болуы қаланың жалпы мәдениетін көрсететін маңызды факторлардың бірі.
Қоршаған ортаны қорғауда қалдықтарды дұрыс басқару ерекше орын алады. Қалдықтардың пайда болуын толық тоқтату мүмкін емес, алайда оларды белгіленген тәртіппен жинау және шығару арқылы қоршаған ортаға түсетін кері әсерді азайтуға болады. Бұл үшін тұрғындардың қоқыс шығару қызметін көрсететін мекемелермен келісімшарт жасауы және тұрмыстық қалдықтарды тиісті орындарға тапсыруы маңызды.
Тазалықты қамтамасыз ету жұмыстары тек орталық көшелермен шектелмеуі тиіс. Қаланың шеткі аумақтары, бос жатқан жерлер, жол жиектері және басқа да қоғамдық кеңістіктер де тұрақты бақылауда болғаны жөн. Өйткені заңсыз қоқыс орындары көбіне адамдар аз жүретін аумақтарда пайда болуы мүмкін.
Осындай жағдайлардың алдын алу үшін рейдтік іс-шаралардың маңызы жоғары. Алдағы уақытта Арыс қаласында рейдтік жұмыстар күшейтіліп, белгіленбеген орындарға қоқыс тастаған азаматтарға заң аясында тиісті шаралар қолданылатыны ескертілді.
Бақылаудың күшейтілуі жазалау мақсатымен ғана емес, заңсыз қоқыс төгудің алдын алу үшін де қажет. Әрбір азамат өз әрекетінің қоршаған ортаға әсерін және белгіленген талаптарды бұзған жағдайда жауапкершілік қарастырылғанын түсінуі тиіс.
Сонымен бірге тек бақылау мен әкімшілік шараларға сүйену жеткіліксіз. Тұрғындардың саналы түрде тазалықты сақтауы әлдеқайда маңызды. Қоқысты заңсыз тастамау полиция немесе жауапты маман бақылап тұрған кезде ғана орындалатын талап емес, күнделікті мәдениеттің қалыпты ережесіне айналуы қажет.
Экологиялық мәдениет дәл осындай қарапайым әрекеттер арқылы қалыптасады. Өз үйінің ауласын ғана емес, көшені, саябақты, демалыс орнын және жалпы қала аумағын ортақ кеңістік ретінде қабылдау қоғамның тазалыққа деген көзқарасын өзгертеді.
«Мен тастамаған қоқысқа жауапты емеспін» деген көзқарастың орнына «Бұл – менің қалам» деген ортақ жауапкершілік қалыптасуы қажет. Сонда ғана тазалық шаралары тұрақты нәтиже береді.
Арыс қаласында тұрақты түрде ұйымдастырылып келе жатқан сенбіліктер де тұрғындарды ортақ іске жұмылдырудың тиімді жолдарының бірі. Мұндай шараларда көшелер мен қоғамдық аумақтар тазартылып қана қоймай, тұрғындардың туған жерге деген жауапкершілігі күшейеді.
Алайда сенбілік барысында тазартылған жерге бірнеше күннен кейін қайта қоқыс төгілсе, атқарылған еңбектің нәтижесі төмендейді. Сондықтан тазалық акциясының нәтижесін сақтау акцияның өзін өткізуден кем емес маңызды.
Осы себепті тазалық жұмыстарын үш бағытта қатар жүргізу қажет: ластанған аумақтарды тазарту, заңсыз қоқыс төгудің алдын алу және тұрғындардың экологиялық мәдениетін арттыру.
Қалдықтарды белгіленген орындарға шығару су ресурстарын қорғау тұрғысынан да маңызды. Қоқыстың арықтарға, су арналарына немесе су жүретін аумақтарға түсуіне жол бермеу қажет. Су көздерінің тұрмыстық қалдықтармен ластануы экологиялық және санитарлық мәселелерге алып келуі мүмкін.
Сондықтан қаланың жалпы тазалығы мен су ресурстарын қорғау бір-бірімен байланысты. Тұрғындар қоқысты кез келген жерге тастамау арқылы тек көшенің тазалығын емес, қоршаған ортаның басқа да құрамдас бөліктерін қорғауға үлес қосады.
Жасыл желектерді сақтау мәселесі де тазалық мәдениетімен тығыз байланысты. Саябақтар, аллеялар және басқа да жасыл аумақтар тұрғындардың демалуына арналған қоғамдық кеңістік болғандықтан, оларды тұрмыстық қалдықтардан таза ұстау қажет. Табиғи және абаттандырылған аумақтардың тазалығы қаланың экологиялық жағдайын жақсартуға ықпал етеді.
Қаланың таза әрі көрікті болуы ішкі және экологиялық туризмді дамыту үшін де маңызды алғышарттардың бірі. Қонақ келген елді мекен туралы алғашқы әсер оның көшелерінің, қоғамдық орындарының және демалыс аумақтарының жағдайынан қалыптасады. Сондықтан санитарлық тазалықты сақтау қаланың тартымдылығын арттырумен де сабақтас.
Бұл тұрғыдан «Таза Қазақстан» акциясының маңызы кең. Ол тек қоқыс жинау науқаны емес, елді мекендердің келбетін жақсарту, қоршаған ортаны қорғау және азаматтардың туған жеріне деген жауапкершілігін арттыруға бағытталған қоғамдық бастама ретінде қарастырылады.
Арыс қаласында белгіленбеген жерге төгілген қоқыстың арнайы техника көмегімен тазартылуы осы бағыттағы нақты жұмыстардың бірі. Бірақ негізгі міндет – сол аумақта заңсыз қоқыстың қайта пайда болуына жол бермеу.
Ол үшін тұрғындар қоқыс шығару қызметін көрсететін мекемелермен келісімшарт жасап, тұрмыстық қалдықтарын заң талаптарына сәйкес шығаруы қажет. Кәсіпкерлік нысандар мен ұйымдар да өз аумақтарының тазалығына жауапкершілікпен қарап, қалдықтарды белгіленген тәртіппен шығаруға тиіс.
Тазалыққа қатысты талаптарды сақтау – бір күндік міндет емес. Үйден шыққан әрбір қалдықтың қайда жеткізілетініне жауапкершілікпен қарау қажет. Қоқысты көзден таса жерге тастау мәселені шешпейді, керісінше басқа аумақта жаңа экологиялық мәселе қалыптастырады.
Сондықтан қалдықтарды басқаруда тәртіп пен жауапкершілік бірінші орында тұруы керек.
Туған қаланың тазалығы ең алдымен тұрғындардың өзіне қажет. Таза көше, жинақы аула, қоқыстан таза қоғамдық орын мен абаттандырылған демалыс аумағы – тұрғындардың өмір сүру сапасының бір бөлігі.
Осы себепті Арыс қаласының әрбір тұрғыны тазалықты сақтауға жеке үлесін қоса алады. Ол үшін ең қарапайым талап – қоқысты рұқсат етілмеген жерге тастамау және тұрмыстық қалдықтарды белгіленген тәртіппен шығару.
Алдағы уақытта қала аумағында рейдтік іс-шаралар күшейтіліп, белгіленбеген орындарға қоқыс тастау деректерін анықтау жұмыстары жалғасады. Заң талаптарын бұзған азаматтарға тиісті шаралар қолданылатын болады.
Сонымен қатар түсіндіру және профилактикалық жұмыстарды тұрақты жүргізу де маңызды. Тұрғындарға қалдықтарды шығарудың белгіленген тәртібі мен қоршаған ортаны ластаудың салдары түсіндірілген жағдайда құқық бұзушылықтардың алдын алуға мүмкіндік артады.
Қала тазалығы – әкімдік немесе коммуналдық қызметтің ғана жұмысы емес. Ол мемлекеттік органдардың, кәсіпкерлердің, қоғамдық ұйымдардың және ең бастысы тұрғындардың бірлескен жауапкершілігі.
Тазалық жұмыстарының тұрақты нәтижесі де осы ортақ жауапкершілік қалыптасқан кезде көрінеді. Арнайы техника бүгін заңсыз төгілген қоқысты алып кеткенімен, ертең сол аумаққа қайта қалдық тасталмауы тұрғындардың мәдениетіне байланысты.
Сондықтан Арыс қаласында жүргізіліп жатқан тазалық шараларының басты мақсатының бірі – қоршаған ортаны таза ұстауды күнделікті өмір салтына айналдыру.
Таза қала – жайлы өмір сүру ортасының көрсеткіші. Ал оны сақтау әр азаматтың өз ауласынан, өз көшесінен және өзінің күнделікті әрекетінен басталады.
Арыс қаласының тазалығы – баршаға ортақ жауапкершілік. Туған қаламыздың қоршаған ортасын қорғап, тұрмыстық қалдықтарды белгіленген тәртіппен шығару арқылы ғана тазалық жұмыстарын тұрақты нәтижеге жеткізуге болады.
