Отырар ауданында мақта шаруашылығын дамытуға және жергілікті шикізатты терең өңдеуге бағытталған ірі инвестициялық жобалар жүзеге асырылуда. Ұлттық аграрлық ғылыми-білім беру орталығының басқарма төрағасы Бауыржан Асанов ауданға жұмыс сапары барысында мақта өсіру және өңдеу саласындағы кәсіпорындардың құрылыс жұмыстарымен танысып, өндірістік жобалардың іске асырылу барысын көрді.
Қазіргі таңда ауданда мақта өңдеу саласында екі ірі жоба жүзеге асырылып жатыр. Екі кәсіпорынды да «Түркістан мақта агроөнеркәсіптік кешені» ЖШС жүзеге асыруда. Жобалар Қарақоңыр ауылдық округіндегі «TURAN» арнайы экономикалық аймағында орналасып, заманауи өндірістік технологияларды қолдануға негізделген.
Алғашқы жоба бойынша тұқымсыз шитті мақтадан мақта талшығын өндіретін зауыт салынып жатыр. Кәсіпорынның жалпы инвестициялық құны 10 млрд теңгені құрайды. Өндіріс толық қуатына шыққан жағдайда жылына 100 мың тонна өнім өндіруге мүмкіндік береді. Бұл жоба ауданның ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу әлеуетін арттырып, мақта өндірісіндегі қосылған құн тізбегін кеңейтуге жол ашады.
Бүгінде зауыт құрылысының 90 пайызы аяқталған. Қажетті өндірістік жабдықтар толық орнатылып, ішкі және сыртқы монтаждау жұмыстары жүргізілуде. Кәсіпорынды 2026 жылғы қараша айында іске қосу жоспарланып отыр.
Екінші жоба мақта тұқымын өңдеу және тұқым өндіруге арналған зауыт құрылысына қатысты. Оның жалпы құны 1,5 млрд теңгені құрайды. Кәсіпорын жылына 5 мың тонна мақта тұқымын өндіруге мүмкіндік береді. Нысандағы құрылыс жұмыстарының да 90 пайызы орындалып, қажетті технологиялық жабдықтар толық орнатылған. Қазіргі уақытта ішкі және сыртқы монтаждау жұмыстары жалғасуда.
Екі жобаның да ерекшелігі өндірістік үдерістерде алдыңғы қатарлы цифрлық технологиялардың қолданылуымен байланысты. Заманауи автоматтандырылған жүйелер өндіріс барысын бақылауға, технологиялық операциялардың дәлдігін арттыруға және кәсіпорынның жұмыс тиімділігін көтеруге мүмкіндік береді. Бұл ауыл шаруашылығы шикізатын өңдеу саласына жаңа өндірістік мәдениетті енгізуге негіз болады.
Ұлттық аграрлық ғылыми-білім беру орталығының басқарма төрағасы Бауыржан Асановтың айтуынша, мұндай кәсіпорындардың іске қосылуы мақта шаруашылығындағы өндірістік тізбекті дамытуға мүмкіндік береді. Жергілікті жерде өндірілген шикізатты өңдеу көлемінің ұлғаюы өнімнің өңір ішінде қайта өңделуіне жағдай жасап, мақта шаруашылығының жаңа технологиялық деңгейге көтерілуіне ықпал етеді.
Жаңа өндірістердің дамуы білім беру саласымен де тығыз байланысты. Заманауи технологиялармен жабдықталған кәсіпорындарға өндірісті басқаруды, цифрлық жүйелерді, автоматтандырылған жабдықтарды және аграрлық технологияларды меңгерген мамандар қажет. Сондықтан мұндай жобалардың іске қосылуы жастардың техникалық, аграрлық және инженерлік мамандықтарға қызығушылығын арттыруға ықпал ететін кәсіби бағдар беру бағыттарын күшейтуге негіз бола алады.
Мектеп оқушылары үшін өндіріс орындарына экскурсиялар ұйымдастыру, кәсіпорын мамандарымен кездесулер өткізу және заманауи мамандықтар туралы ақпарат беру жас ұрпақтың еңбекке деген көзқарасын қалыптастыруда маңызды рөл атқарады. Әсіресе ауылдық елді мекендердегі жастар үшін туған жерінде жүзеге асырылып жатқан жаңа жобалар болашақ кәсіби бағытын таңдауға нақты бағдар бола алады.
Мақта өңдеу саласындағы жаңа кәсіпорындар еңбек нарығына да әсер етеді. Аудан басшылығының мәліметінше, өндіріс орындарының іске қосылуы жаңа жұмыс орындарының ашылуына жол ашады. Бұл жергілікті тұрғындарды тұрақты жұмыспен қамтуға, жастардың ауылда қалып, еңбек етуіне және кәсіби тәжірибе жинауына қолайлы жағдай қалыптастырады.
Сонымен қатар өндірістің дамуы жергілікті шаруалар үшін де маңызды. Мақта өнімдерін өңдейтін кәсіпорындардың көбеюі ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіп арасындағы байланысты күшейтіп, шикізаттан дайын өнімге дейінгі өндірістік тізбекті қалыптастыруға мүмкіндік береді. Мұндай жүйе ауыл шаруашылығының тек шикізат өндірумен шектелмей, өңдеу бағытында да дамуына негіз болады.
Отырар ауданында қолға алынған жобалар ауыл шаруашылығына жаңа технологияларды енгізу мен білімді, кәсіби кадрларға деген сұраныстың қатар өсіп келе жатқанын көрсетеді. Цифрландыру, автоматтандыру және заманауи өндірістік жабдықтарды меңгеру қазіргі еңбек нарығында қажетті дағдылардың қатарына еніп отыр. Осыған байланысты білім беру ұйымдарында оқушылардың техникалық және цифрлық сауаттылығын арттырудың маңызы да арта түсуде.
Аграрлық сектордың жаңғыруы білім мен өндірістің байланысын күшейтуді талап етеді. Кәсіпорындар мен оқу орындары арасындағы өзара ынтымақтастық арқылы жастарға өндірістік технологиялар туралы түсінік беріп, болашақ мамандардың практикалық дағдыларын дамытуға болады. Бұл өз кезегінде ауданның адами капиталын нығайтып, жаңа өндірістерге қажетті кадрлық әлеуетті қалыптастыруға ықпал етеді.
Отырар ауданындағы мақта өңдеу және тұқым өндіру зауыттарының құрылысы өңірдің агроөнеркәсіптік әлеуетін кеңейтуге бағытталған ірі жобалардың бірі саналады. Құрылыс жұмыстары аяқталып, кәсіпорындар жоспарланған қуатында жұмыс істей бастаған кезде заманауи технологияларға негізделген өндірістің жаңа кезеңі қалыптасады.
Жаңа кәсіпорындардың іске қосылуы жергілікті шикізатты тиімді пайдалануға, өндірістік үдерістерді жетілдіруге, жаңа жұмыс орындарын ашуға және ауыл жастарының кәсіби дамуына қосымша мүмкіндік береді. Осылайша мақта өңдеу саласындағы технологиялық жаңғыру Отырардың экономикалық әлеуетімен қатар, білімге, кәсіптік даярлыққа және заманауи мамандықтарды меңгеруге деген сұраныстың өсуіне де ықпал етпек.
