Құқықтық мемлекетте әр азамат өз құқығын біліп, заң талаптарын құрметтеуі маңызды. Заң үстемдігі сақталған қоғамда әділдік орнығып, азаматтардың мемлекеттік институттарға деген сенімі артады. Осы бағыттағы жұмыстар Төлеби ауданында да «Заң мен тәртіп» қағидаты аясында жүргізіліп, тұрғындарға құқықтық көмек көрсету, құқықтық сауаттылықты арттыру және азаматтардың заңды мүдделерін қорғау мәселелеріне басымдық берілуде.
Төлеби ауданында тұрғындарға тегін құқықтық көмек көрсетуге бағытталған «Құқықтық дәріхана» форматындағы шара ұйымдастырылып, азаматтарға өздерін толғандырған мәселелер бойынша тиісті түсіндірмелер берілді. Мұндай бастамалардың негізгі мақсаты – тұрғындардың мемлекеттік органдар мен сала мамандарына тікелей жүгінуіне мүмкіндік жасап, мәселені заң аясында шешудің жолдарын түсіндіру.
Шара барысында тұрғындар құқықтық мәселелерін көтеріп, құзырлы орган өкілдерінен кеңес алды. Азаматтарға заң талаптары түсіндіріліп, олардың құқықтары мен міндеттері жөнінде ақпарат берілді.
Ресми жарияланымда нақты көрсетілмеген **қатысушылар санын, қабылданған тұрғындар санын және іс-шараның нақты сағатын қоспаймыз**. Бұл ретте басты назар шараның мазмұнына – құқықтық мәдениетті қалыптастыруға, әділдік пен жауапкершілік құндылықтарын нығайтуға аударылады.
## ҚҰҚЫҚТЫҚ КӨМЕК – АЗАМАТҚА ҚОЛДАУ
Адам күнделікті өмірде түрлі құқықтық мәселеге тап болуы мүмкін. Жер, тұрғын үй, жұмыспен қамту, әлеуметтік қолдау, білім беру немесе басқа да мәселелердің әрқайсысының заңмен белгіленген шешу тәртібі бар.
Алайда әр тұрғын заңнаманың барлық талаптарын толық біле бермейді. Кей жағдайда азамат мәселені қай мекеме қарайтынын немесе қандай құжат дайындау қажеттігін білмеуі мүмкін.
Осындай кезде білікті маманның түсіндіруі маңызды.
Тегін құқықтық көмек көрсетудің қоғамдық маңызы да осында. Азамат бірнеше мекемеге бармай-ақ, өзінің мәселесін тиісті маманға жеткізіп, заң аясындағы шешу жолдары туралы ақпарат ала алады.
Бұл – құқықтық көмектің халыққа қолжетімді болуына бағытталған нақты қадам.
## ӘДІЛДІК – ЗАҢ ҮСТЕМДІГІНЕН БАСТАЛАДЫ
«Заң мен тәртіп» қағидатының өзегінде әділдік жатыр.
Әділ қоғам құру үшін заң баршаға бірдей қолданылуы қажет. Азаматтың әлеуметтік жағдайына, қызметіне немесе басқа ерекшелігіне қарамастан, оның заңмен белгіленген құқықтары қорғалуға тиіс.
Сонымен қатар әр азамат өзінің құқықтарымен бірге міндеттері де бар екенін түсінуі қажет.
Құқық пен міндеттің тепе-теңдігі – жауапты қоғамның негізі.
Егер адам өзінің құқығын жақсы біліп, өзгенің де заңды мүддесіне құрметпен қараса, қоғамдағы көптеген құқықтық даудың алдын алуға мүмкіндік туады.
Сондықтан Төлеби ауданында өткізілетін құқықтық түсіндіру жұмыстарының маңызы тек нақты бір тұрғынның мәселесіне жауап берумен шектелмейді. Мұндай шаралар жалпы қоғамдағы құқықтық мәдениетті көтеруге қызмет етеді.
## ҚҰҚЫҚТЫҚ САУАТТЫЛЫҚ – ҚАУІПСІЗДІКТІҢ КЕПІЛІ
Құқықтық сауатты азамат өз құқығын қорғаудың заңды жолын біледі.
Ол мәселені эмоциямен немесе заңсыз әрекетпен емес, қолданыстағы заңнама аясында шешуге ұмтылады.
Бұл – қоғамдық тәртіп пен тұрақтылық үшін маңызды.
Құқықтық сауаттылық тек заңгерлерге немесе мемлекеттік қызметшілерге қажетті білім емес. Ол әр азаматқа керек.
Еңбек шартына қол қоятын қызметкерге де, кәсіп ашқан азаматқа да, жер мәселесімен айналысатын тұрғынға да, әлеуметтік көмек алатын отбасына да өз құқықтары мен міндеттерін білу маңызды.
Заңды білмеу кейде адамның өзіне тиесілі мүмкіндікті пайдалана алмауына әкелуі мүмкін.
Сондықтан халыққа заң талаптарын қарапайым әрі түсінікті тілмен жеткізу – құқықтық мемлекетті қалыптастырудың маңызды бағыттарының бірі.
## МЕМЛЕКЕТ ПЕН АЗАМАТ АРАСЫНДАҒЫ СЕНІМ
Құқықтық көмек көрсету шараларының тағы бір маңызды нәтижесі – мемлекеттік органдар мен халық арасындағы байланысты нығайту.
Азамат өзінің мәселесін тікелей маманға айтып, оған заң аясында нақты түсіндірме алған кезде мемлекеттік жүйенің қалай жұмыс істейтінін жақсырақ түсінеді.
Ал мемлекеттік орган үшін мұндай кездесулер тұрғындарды қандай мәселелер жиі толғандыратынын анықтауға мүмкіндік береді.
Осылайша екіжақты байланыс қалыптасады.
Сенім де осындай ашық қарым-қатынастан басталады.
Мемлекеттік орган азаматтың өтінішіне жауапкершілікпен қарап, мәселенің заңды шешу жолын көрсетсе, тұрғынның мемлекетке деген сенімі артады.
Ал сенім – қоғамдағы тұрақтылықтың маңызды негіздерінің бірі.
## ЗАҢДЫ ҚҰРМЕТТЕУ – АЗАМАТТЫҚ МӘДЕНИЕТ
Заңға бағыну тек жауапкершіліктен қорқу деген сөз емес.
Заңды құрметтеу – қоғамдағы басқа адамдардың да құқығын құрметтеу.
Жол қозғалысы ережесін сақтау, қоғамдық тәртіпті бұзбау, өзгенің мүлкіне қол сұқпау, еңбек міндетін адал орындау, салықтық және өзге де заңды міндеттемелерді сақтау – азаматтық мәдениеттің күнделікті көріністері.
Қоғамдағы тәртіп тек құқық қорғау органдарының жұмысымен қамтамасыз етілмейді.
Оған әр азамат жауапты.
Сондықтан «Заң мен тәртіп» қағидатын халыққа түсіндіру кезінде жауапкершілік мәселесіне ерекше назар аудару қажет.
Әр адам заңды құрметтеуді өзінен бастағанда ғана қоғамдық тәртіп нығаяды.
## ӘДІЛДІК ПЕН ЖАУАПКЕРШІЛІК – БІР-БІРІМЕН САБАҚТАС
Әділдік талап ету үшін адамның өзі де жауапты болуы керек.
Өз құқығын қорғаумен қатар өзгенің құқығын бұзбау – азаматтық жауапкершіліктің басты өлшемдерінің бірі.
Осы тұрғыдан «Заң мен тәртіп» қағидаты қоғамға тек талап қоюға емес, ортақ жауапкершілікті сезінуге үндейді.
Мемлекеттік орган өз міндетін заң аясында сапалы орындауға жауапты.
Азамат заң талаптарын сақтауға жауапты.
Ата-ана баласының тәрбиесіне жауапты.
Жұмыс беруші қызметкердің заңды құқығын сақтауға міндетті.
Ал әр азамат қоғамдық тәртіпке құрметпен қарауы тиіс.
Осы жауапкершілік тізбегі дұрыс қалыптасқанда қоғамдағы әділдік пен тұрақтылық та нығаяды.
## АЗАМАТТЫҢ ҚҰҚЫҒЫН БІЛУІ – ӨЗІН ҚОРҒАУДЫҢ БІР ЖОЛЫ
Құқықтық мәдениеттің маңызды бөлігі – азаматтың өз құқығын білуі.
Құқығын білетін адам қандай жағдайда қай органға жүгіну керектігін, өзінің өтінішін қалай білдіретінін және заңды мүддесін қандай тәртіппен қорғайтынын түсінеді.
Бұл әсіресе әлеуметтік жағынан осал азаматтар үшін маңызды.
Тегін құқықтық көмек көрсету шаралары осындай тұрғындардың білікті кеңеске қолжетімділігін арттыруға мүмкіндік береді.
Қазақстанның басқа өңірлеріндегі «Құқықтық дәріхана» жобаларының ресми сипаттамасында да негізгі мақсат ретінде **халықтың құқықтық сауаттылығын арттыру, заңдарды қарапайым әрі түсінікті тілде түсіндіру және тұрғындарға құқықтық көмек көрсету** белгіленген. ([Государственный портал РК][1])
Демек, мұндай форматтың түпкі мақсаты – азамат пен заң арасындағы қашықтықты қысқарту.
## АШЫҚ ДИАЛОГ – МӘСЕЛЕНІ ШЕШУДІҢ ТИІМДІ ЖОЛЫ
Тұрғындардың мәселесін кабинеттен ғана емес, тікелей кездесулер барысында тыңдаудың маңызы зор.
Ашық форматта өткен құқықтық қабылдаулар кезінде азамат мәселенің мән-жайын толық түсіндіре алады. Мамандар өз кезегінде заң талаптарын айтып, қандай әрекет жасау қажеттігін түсіндіреді.
Бұл жерде қарапайым тілдің маңызы ерекше.
Заң нормасы азаматқа түсініксіз күрделі терминдермен емес, оның күнделікті өміріне қатысты нақты мысалдар арқылы жеткізілгенде ғана құқықтық түсіндіру жұмысы нәтижелі болады.
Құқықтық көмек көрсетудің осындай тәсілі тұрғындардың құқықтық белсенділігін де арттырады.
Азамат өз мәселесін заңды жолмен шешуге болатынын түсінсе, мемлекеттік органдарға ресми түрде жүгінуге және өз мүддесін құқықтық тетіктер арқылы қорғауға үйренеді.
## ҚҰҚЫҚТЫҚ ТӘРБИЕ ОТБАСЫНАН БАСТАЛАДЫ
Заңды құрметтеу мәдениетін тек ересек азаматтар арасында қалыптастыру жеткіліксіз.
Бұл құндылық бала кезден орнығуы керек.
Отбасында ата-ана баласына өзінің ғана емес, өзге адамның да құқығын сыйлауды үйретуі тиіс. Мектепте оқушыға құқықтары мен міндеттері түсіндіріліп, қоғамдық тәртіпке жауапкершілікпен қарау дағдысы қалыптасуы қажет.
Жасөспірім заңның тек жазалау құралы емес, ең алдымен азаматтың құқығы мен қауіпсіздігін қорғайтын тетік екенін түсінуі керек.
Осындай тәрбие алған жас ертең заңды құрметтейтін, қоғамдық тәртіпті сақтайтын және өз әрекетіне жауап бере алатын азамат болып қалыптасады.
## ЖАСТАРДЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ МӘДЕНИЕТІ – ЕЛ БОЛАШАҒЫ ҮШІН МАҢЫЗДЫ
Төлеби ауданындағы жастар арасында құқықтық мәдениетті қалыптастыру мәселесінің маңызы ерекше.
Қазіргі жастар ақпаратты негізінен интернет пен әлеуметтік желілерден алады. Алайда желідегі кез келген ақпараттың дұрыс бола бермейтіні белгілі.
Сондықтан жастардың құқықтық мәселелер бойынша ресми ақпарат көздерін пайдалана білуі, күмәнді мәліметті тексеруі және заң талаптарын дұрыс түсінуі қажет.
Жастарға құқықтарын ғана емес, міндеттері мен жауапкершілігін де түсіндіру – азаматтық тәрбиенің маңызды бөлігі.
Заңға құрметпен қарайтын жас – қоғамға жауапкершілікпен қарайтын жас.
## ҚОҒАМДЫҚ ТӘРТІП – ОРТАҚ ҚҰНДЫЛЫҚ
Тұрақты әрі қауіпсіз қоғам қалыптастыру бір ғана мемлекеттік органның міндеті емес.
Оған барша азамат атсалысуы қажет.
Тұрғын қоғамдық орындарда тәртіпті сақтаса, ата-ана баласының тәрбиесіне жауапкершілікпен қараса, кәсіпкер заң талаптарын орындаса, мемлекеттік қызметші халыққа адал қызмет етсе – қоғамдағы құқықтық тәртіп те нығаяды.
Сондықтан «Заң мен тәртіп» қағидатының мазмұны кең.
Ол құқық бұзушылық жасалғаннан кейін ғана әрекет етуді емес, оның алдын алуды да көздейді.
Ал алдын алудың тиімді жолдарының бірі – түсіндіру.
Азамат заң талаптарын алдын ала білсе, құқық бұзушылыққа әкелетін әрекеттерден сақтанады.
## ҚҰҚЫҚТЫҚ КӨМЕКТІҢ ҚОЛЖЕТІМДІЛІГІ – ӘДІЛ ҚОҒАМНЫҢ БЕЛГІСІ
Азаматтың білікті құқықтық кеңес алу мүмкіндігі оның әлеуметтік жағдайына тәуелді болмауы тиіс.
Осы тұрғыдан тегін құқықтық көмек көрсету акцияларының әлеуметтік маңызы жоғары.
Мұндай шаралар заңгерге өздігінен жүгіне алмай жүрген азаматқа қажетті ақпарат алуға мүмкіндік береді.
Ең бастысы – тұрғынның мәселесін тыңдап, оның заңмен белгіленген құқығын түсіндіру.
Бұл әділдік қағидатымен тікелей сабақтас.
Әділ қоғам дегеніміз – әр азаматтың заң алдында тең болуы ғана емес, өзінің заңды құқығын қорғау тетіктеріне қол жеткізе алуы.
## ЗАҢ МЕН ТӘРТІП – ТҰРАҚТЫЛЫҚТЫҢ ТІРЕГІ
Қоғамдағы тыныштық пен тұрақтылық заң үстемдігімен тығыз байланысты.
Заң орындалған жерде азаматтардың қауіпсіздігі қорғалады.
Әділдік сақталған жерде сенім қалыптасады.
Сенім қалыптасқан жерде мемлекет пен қоғам арасындағы байланыс нығаяды.
Ал жауапкершілік бар жерде тәртіп орнығады.
Осы төрт ұғым – **заң, әділдік, сенім және жауапкершілік** – бір-бірінен ажырамайды.
Төлеби ауданындағы тұрғындарға құқықтық көмек көрсету мен түсіндіру жұмыстарының құндылығы да осында.
## ЗАҢҒА ҚҰРМЕТ – ЕЛГЕ ҚҰРМЕТ
Патриотизм туған жерді жақсы көрумен ғана шектелмейді.
Мемлекеттің заңын құрметтеу, қоғамдық тәртіпті сақтау, өзгенің құқығына қол сұқпау, азаматтық міндеттерді жауапкершілікпен орындау – елге деген құрметтің нақты көріністері.
Заңға бағынатын азамат мемлекеттің тұрақтылығына үлес қосады.
Өз құқығын заңды жолмен қорғайтын азамат құқықтық мемлекеттің дамуына ықпал етеді.
Ал өзгенің құқығын құрметтейтін адам қоғамдағы бірлік пен келісімнің нығаюына үлес қосады.
Сондықтан құқықтық мәдениет пен патриоттық тәрбие бір-бірімен тығыз сабақтас.
## СЕНІМ МЕН ЖАУАПКЕРШІЛІК – БЕРІК ҚОҒАМНЫҢ НЕГІЗІ
Тұрғындарға құқықтық көмек көрсету – азамат пен мемлекеттік орган арасындағы сенімді нығайтудың бір жолы.
Адам өз сауалына жауап алып, заңды шешу жолын түсінген кезде мемлекетпен байланысының нәтижесін көреді.
Сонымен бірге азаматтың өзі де қоғам алдындағы жауапкершілігін сезінуі керек.
Құқықтық мемлекет тек жақсы заңдармен құрылмайды.
Ол сол заңдарды құрметтейтін азаматтармен қалыптасады.
Төлеби ауданында «Заң мен тәртіп» қағидаты аясында жүргізілетін құқықтық түсіндіру жұмыстарының басты мәні де – тұрғындардың құқықтық сауаттылығын арттырып, заң үстемдігіне негізделген қоғамдық мәдениетті нығайту.
**Әділдік – заңды сақтаудан, сенім – ашық қарым-қатынастан, жауапкершілік – әр азаматтың өз міндетін орындауынан басталады. Заң мен тәртіпті құрметтеу – қауіпсіз қоғамның ғана емес, бірлігі бекем, тұрақты мемлекеттің де негізі.**
[1]: https://www.gov.kz/memleket/entities/prokuratura-sko/press/news/details/1246353?utm_source=chatgpt.com ««Құқықтық дәріхана» – әр азаматқа қолжетімді құқықтық көмек және құқықтық сауаттылықты арттыру»