Сауран ауданында ауыл шаруашылығы саласына заманауи технологияларды енгізу, табиғи ресурстарды тиімді пайдалану және су үнемдеу тәсілдерін кеңінен қолдану бағытындағы жұмыстар жалғасуда. Соның нақты мысалдарының бірі – Жаңа Иқан ауылдық округінде орналасқан қарқынды алма бағы. Бүгінде шаруашылықта алма өнімін жинау жұмыстары қарқынды жүргізілуде.
Жалпы аумағы 70 гектарды құрайтын алма бағында әр гектарға 2 мың түп алма ағашы отырғызылған. Қарқынды бақ толықтай тамшылатып суару жүйесімен қамтамасыз етілген. Бұл технология суды тиімді пайдалануға, ылғалды өсімдіктің тамырына қажетті мөлшерде жеткізуге, алма ағаштарының қалыпты өсіп-жетілуіне және мол өнім алуға мүмкіндік береді.
Биыл шаруашылықта әр түптен орта есеппен 20 келіге дейін алма жиналады деп күтілуде. Қазіргі таңда 30 гектар алқаптың өнімі толық жиналып болса, алдағы уақытта қалған 40 гектардағы алма өнімін жинау жұмыстары аяқталады.
Шаруашылықтағы тамшылатып суару технологиясының қолданылуы ауыл шаруашылығында ресурстарды тиімді пайдаланудың маңызын көрсетеді. Әсіресе су ресурстарының маңызы артып отырған қазіргі кезеңде егістік пен бау-бақша алқаптарына су үнемдеу технологияларын енгізу стратегиялық мәнге ие.
Тамшылатып суару кезінде су өсімдіктің тамыр жүйесіне бағытталып беріледі. Бұл судың қажетсіз аумақтарға таралуын шектеуге және суару процесін нақты ұйымдастыруға мүмкіндік береді. Нәтижесінде өсімдік қажетті ылғалды уақытылы алады.
Дәстүрлі суару тәсілдерінде судың белгілі бір бөлігі өсімдікке жетпей жоғалуы ықтимал. Ал тамшылатып суару технологиясының негізгі ерекшелігі – суды қажетті жерге бағыттап беруінде. Сондықтан мұндай жүйелер ауыл шаруашылығында су ресурстарын ұтымды пайдаланудың тиімді құралдарының бірі саналады.
Сауран ауданы үшін бұл мәселенің маңызы ерекше. Ауыл шаруашылығы дамыған өңірлерде суға деген қажеттілік жоғары болғандықтан, әрбір текше метр суды тиімді пайдалану маңызды. Су үнемдеу технологияларының таралуы қолда бар су қорын ұтымды пайдалануға мүмкіндік береді.
Табиғи ресурстарды тиімді пайдалану – «жасыл экономика» қағидаттарының негізгі бағыттарының бірі. «Жасыл экономика» экономикалық өсуді қамтамасыз ете отырып, су, энергия, жер және басқа табиғи ресурстардың орынсыз ысырап болуына жол бермеуді көздейді.
Осы тұрғыдан Жаңа Иқандағы қарқынды алма бағының тамшылатып суару жүйесімен толық қамтамасыз етілуі «жасыл» технологияларды ауыл шаруашылығында пайдаланудың нақты үлгісі ретінде қарастыруға болады.
Ауыл шаруашылығы саласында өнім көлемін арттыру маңызды болғанымен, оған жұмсалатын ресурстар көлеміне де назар аудару қажет. Яғни мол өнім алу үшін суды шектен тыс пайдалану емес, қолда бар суды барынша нәтижелі жұмсау маңызды.
Тамшылатып суару жүйесі осы міндетті жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Су тікелей өсімдіктің тамырына жеткізілгендіктен, суару процесін жоспарлы түрде ұйымдастыруға жағдай жасалады. Бұл бақ шаруашылығында өсімдіктің қалыпты дамуына қажетті ылғал режимін сақтауға ықпал етеді.
70 гектар аумақты алып жатқан қарқынды бақ үшін суару жүйесінің тиімділігі ерекше маңызға ие. Әр гектарға 2 мың түп алма ағашының отырғызылуы суару жұмыстарын жүйелі жүргізуді талап етеді. Осындай жағдайда заманауи технологияларды пайдалану өндірістік процесті тиімді ұйымдастыруға мүмкіндік береді.
Су үнемдеу технологиялары тек бір шаруашылықтың экономикалық тиімділігі үшін ғана қажет емес. Бұл тұтас өңірдің су қауіпсіздігіне және табиғи ресурстарды сақтау міндетіне қатысты мәселе.
Суды үнемдеу арқылы ауыл шаруашылығында қолда бар ресурстың мүмкіндігін барынша тиімді пайдалануға болады. Әсіресе климаттық жағдайлар мен суға сұраныстың өзгеруі жағдайында жаңа технологияларға көшу ауыл шаруашылығының тұрақтылығын қамтамасыз ететін маңызды қадамдардың біріне айналып келеді.
Су ресурстарын тиімді пайдалану мәдениеті егістік пен бақтағы технологиядан басталып, жалпы қоғамның табиғи ресурстарға деген көзқарасымен жалғасуы тиіс. Суды ысырап етпеу тек шаруаларға ғана емес, әрбір тұрғынға қатысты ортақ міндет.
«Жасыл экономика» қағидаты да дәл осы жауапкершілікті көздейді. Экономикалық белсенділік қоршаған орта мен табиғи ресурстардың мүмкіндігін ескере отырып жүргізілген жағдайда ғана ұзақ мерзімді тұрақты даму қамтамасыз етіледі.
Жаңа Иқандағы шаруашылықтың тәжірибесі ауыл шаруашылығын интенсивті дамыту мен ресурстарды тиімді пайдалануды қатар алып жүруге болатынын көрсетеді. Бір жағынан, 70 гектар аумақта қарқынды бақ өсіріліп, мол өнім алу көзделсе, екінші жағынан, суару жүйесі суды мақсатты пайдалануға бағытталған.
Қазіргі таңда ауыл шаруашылығында технологияның рөлі артып келеді. Бұрын өндіріс көлемін ұлғайту үшін егістік немесе бақ көлемін кеңейту негізгі тәсілдердің бірі болса, бүгінде өнімділікті технология арқылы арттыруға басымдық беріледі.
Қарқынды бақтар да осы үрдістің бір бөлігі. Белгілі бір аумақта ағаштарды жүйелі орналастыру, суару процесін технологиялық жолмен ұйымдастыру және агротехникалық талаптарды сақтау арқылы жердің өндірістік мүмкіндігін тиімді пайдалануға жағдай жасалады.
Бұл ретте жер ресурстарын тиімді пайдалану да «жасыл экономика» ұғымының маңызды құрамдас бөлігі. Жер көлемін шексіз ұлғайта берудің орнына, қолда бар алқаптың өнімділігін арттыру тұрақты ауыл шаруашылығының негізгі бағыттарының бірі.
Жаңа Иқандағы алма бағында әр гектарға 2 мың түп ағаштың отырғызылуы қарқынды өндіріс тәсілінің қолданылып отырғанын көрсетеді. Ал тамшылатып суару жүйесі осы бақтың суға деген қажеттілігін жүйелі қамтамасыз етуге бағытталған.
Биыл әр түптен орта есеппен 20 келіге дейін алма жиналады деп күтілуі де шаруашылықтың өндірістік әлеуетін көрсетеді. Қазіргі таңда 30 гектар алқаптың өнімі толық жиналып, қалған 40 гектарда өнім жинау жұмыстары жалғасуда.
Өнімді өсірумен бірге оны дұрыс сақтау мәселесі де маңызды. Осы мақсатта шаруашылықта алма және басқа да жеміс-жидектерді ұзақ мерзім сақтауға арналған заманауи қойманың құрылысы жүргізілуде.
Жаңа қойманың іске қосылуы өнімді сапасын жоғалтпай сақтауға және ішкі нарықты жыл бойы сапалы жеміспен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Бұл ауыл шаруашылығындағы өндіріс тізбегінің толыққанды қалыптасуына жағдай жасайды.
Яғни шаруашылық үшін міндет өнімді өсіріп, жинаумен аяқталмайды. Жиналған өнімді сақтау, оны қажетті кезеңде нарыққа шығару және ысырапқа жол бермеу де экономикалық тиімділіктің маңызды бөлігі.
Азық-түлік өнімдерінің ысырап болуын азайту «жасыл экономика» қағидаттарымен де үндеседі. Себебі кез келген өнімді өсіруге су, жер, еңбек және энергия жұмсалады. Егер дайын өнім тиісті деңгейде сақталмай, жарамсыз болып қалса, оны өндіруге жұмсалған ресурстардың да бір бөлігі нәтижесіз пайдаланылған болып есептеледі.
Сондықтан заманауи сақтау инфрақұрылымын дамыту ауыл шаруашылығындағы ресурстық тиімділікті арттырудың маңызды бағыттарының бірі болып саналады.
Қойма жұмысы барысында да энергияны тиімді пайдалану мәселесі маңызды. Заманауи жеміс сақтау нысандары белгілі бір температура мен сақтау режимін қамтамасыз етуді талап етеді. Сондықтан мұндай инфрақұрылымда энергетикалық ресурстарды ұтымды пайдалану экономикалық тиімділікке тікелей әсер етеді.
Бұл ретте салынып жатқан қоймада қандай нақты энергия үнемдеу жабдықтары қолданылатыны жөнінде дерек көрсетілмеген. Дегенмен жалпы алғанда, ауыл шаруашылығы өнімдерін сақтау инфрақұрылымын дамыту кезінде энергия тиімділігіне мән беру қазіргі заманғы өндірістің маңызды талабы болып табылады.
Электр энергиясын тиімді пайдаланатын жабдықтар, жылу оқшаулауы және автоматтандырылған бақылау технологиялары сақтау нысандарының энергетикалық тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді. Мұндай тәсілдер өндірістік шығындарды оңтайландырумен қатар, энергетикалық ресурстарға түсетін жүктемені азайтуға ықпал етеді.
Энергия тиімділігі ауыл шаруашылығының өзге бағыттарында да маңызды. Су айдайтын құрылғылар, сорғылар, ауыл шаруашылығы техникалары, өнімді өңдеу және сақтау жабдықтары белгілі бір көлемде энергия тұтынады. Сондықтан олардың жұмысын тиімді ұйымдастыру жалпы өндіріс шығындарына әсер етеді.
Су мен энергияны бір-бірінен бөлек қарастыруға болмайды. Суды алу, тасымалдау және егістікке жеткізу процестерінің өзі кей жағдайда энергия ресурстарын қажет етеді. Осыған байланысты суды тиімді пайдалану белгілі бір деңгейде энергетикалық тиімділікке де ықпал етеді.
Суару жүйесі неғұрлым нақты және тиімді ұйымдастырылса, қажетті ресурстарды басқару мүмкіндігі де соғұрлым артады. Сондықтан ауыл шаруашылығындағы су үнемдеу технологиялары «жасыл экономика» саясатының маңызды элементі болып табылады.
Қазіргі кезеңде ауыл шаруашылығының бәсекеге қабілеттілігі тек өнім көлемімен өлшенбейді. Бір килограмм өнім өндіруге қанша су, энергия және басқа ресурс жұмсалғаны да маңызды көрсеткішке айналып келеді.
Ресурсты аз жұмсап, сапалы әрі мол өнім өндіруге мүмкіндік беретін технологиялар шаруашылықтардың ұзақ мерзімді тұрақтылығын арттырады. Осы себепті су үнемдеу технологияларын енгізу ауыл шаруашылығының экономикалық және экологиялық тиімділігін қатар арттыруға бағытталған.
Сауран ауданында мұндай тәжірибелердің кеңінен таралуы су ресурстарын тиімді басқаруға оң ықпал ете алады. Әрбір шаруашылық өз өндірісінде судың нақты қажеттілігін ескеріп, тиімді суару тәсілдерін қолданған жағдайда жалпы ресурстық тиімділік артады.
Су үнемдеу мәселесі әсіресе бау-бақша шаруашылығында маңызды. Көпжылдық жеміс ағаштары тұрақты күтімді қажет етеді. Сондықтан олардың қажетті ылғалмен үздіксіз қамтамасыз етілуі өнімнің қалыптасуына әсер етеді.
Тамшылатып суару жүйесі арқылы әр ағашқа қажетті суды жүйелі түрде жеткізуге мүмкіндік бар. Бұл технологияның ауыл шаруашылығындағы кең таралуының басты себептерінің бірі де осында.
Сонымен бірге мұндай технологиялар шаруалардың суға деген көзқарасын өзгертуге ықпал етеді. Су шексіз ресурс емес. Оны әр маусымда жоспарлы және есеппен пайдалану ауыл шаруашылығы өндірісінің болашақ тұрақтылығы үшін қажет.
«Жасыл экономика» қағидаттарын жүзеге асыруда осындай практикалық мысалдардың маңызы жоғары. Тұрғындарға «жасыл экономика» туралы тек жалпы түсінік берумен шектелмей, оның нақты шаруашылықтарда қалай іске асырылып жатқанын көрсету ақпараттық-түсіндіру жұмыстарының тиімділігін арттырады.
Жаңа Иқандағы алма бағы – соның бір мысалы. Мұнда табиғи ресурсты тиімді пайдалануға мүмкіндік беретін тамшылатып суару жүйесі нақты өндірістік процеске енгізілген.
Тұрақты ауыл шаруашылығы қоршаған ортаны қорғаумен қатар, шаруалардың экономикалық тұрақтылығын да көздейді. Су ресурстарын ұтымды пайдаланған шаруашылық шығындарын бақылауға және қолда бар ресурсты ұзақ мерзімге жоспарлауға мүмкіндік алады.
Сонымен қатар өндірілген өнімді сақтау инфрақұрылымының дамуы шаруаның нарықтағы мүмкіндігін кеңейтеді. Жеміс-жидек өнімдерін ұзақ мерзім сақтай алу өнімді тек жинау маусымында емес, жылдың басқа кезеңдерінде де нарыққа шығаруға мүмкіндік береді.
Бұл өз кезегінде ішкі нарықты отандық өніммен тұрақты қамтамасыз етуге ықпал етеді. Жергілікті жерде өндірілген өнімнің сақталуы және тұтынушыға сапалы күйінде жеткізілуі азық-түлік қауіпсіздігі үшін де маңызды.
Ауыл шаруашылығында «өндіру – сақтау – өткізу» тізбегінің толық қалыптасуы саланың экономикалық тиімділігін арттырады. Ал осы тізбектің әр кезеңінде су, энергия және басқа ресурстарды тиімді пайдалану «жасыл» дамудың негізгі талаптарының бірі.
Сауран ауданында ауыл шаруашылығы саласының дамуы барысында осындай технологиялық тәсілдерге назар аудару табиғи ресурстарға түсетін жүктемені азайтып, өндіріс тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.
Бұл ретте тек су үнемдеу ғана емес, энергия тиімділігі де назарда болуы тиіс. Ауыл шаруашылығында қолданылатын электр жабдықтарының техникалық жағдайын бақылау, энергияны қажетсіз тұтынуға жол бермеу және өндірістік процестерді оңтайлы ұйымдастыру маңызды.
Энергияны тиімді пайдалану – «жасыл экономикаға» көшудің негізгі бағыттарының бірі. Электр энергиясын, суды және басқа ресурстарды тиімді пайдалану шаруашылықтардың өндірістік шығынын төмендетіп, қоршаған ортаға түсетін жалпы жүктемені азайтуға ықпал етеді.
Сауран ауданы үшін «жасыл экономика» тек энергетика саласындағы жобалармен шектелмейді. Ол ауыл шаруашылығындағы су үнемдеу технологияларын, жер ресурстарын ұтымды пайдалануды, өнім шығынын азайтуды, энергия тиімділігін арттыруды және экологиялық жауапкершілікті де қамтиды.
Осы тұрғыдан алғанда Жаңа Иқан ауылдық округіндегі 70 гектарлық қарқынды алма бағы аудан көлемінде ресурстарды тиімді пайдалану қағидаттарын түсіндіруге мүмкіндік беретін нақты мысал болып табылады.
Әр гектарға 2 мың түп алма ағашының отырғызылуы, бақтың толықтай тамшылатып суару жүйесімен қамтамасыз етілуі және өнімді ұзақ мерзім сақтауға арналған заманауи қойманың салынып жатуы өндірістің бірнеше кезеңін бір жерде дамытуға бағытталған.
Мұндай жобалар ауылдық аумақтардың экономикалық белсенділігін арттыруға, жергілікті өндірісті дамытуға және ауыл шаруашылығында заманауи технологиялардың үлесін көбейтуге мүмкіндік береді.
Сонымен қатар су үнемдеу тәжірибесінің кеңеюі қоғамда табиғи ресурстарды ұқыпты пайдалану мәдениетін қалыптастыруға ықпал етеді. Су – тек ауыл шаруашылығына қажетті өндірістік ресурс емес, бүкіл қоғам үшін стратегиялық маңызы бар табиғи байлық.
Сондықтан суды үнемдеу мәселесі әрбір шаруашылықтан, кәсіпорыннан және тұрғыннан жауапкершілікті талап етеді. Ауыл шаруашылығында тамшылатып суару технологияларын пайдалану осы жауапкершіліктің нақты практикалық көріністерінің бірі.
Алдағы уақытта ауыл шаруашылығында ресурстарды үнемдейтін технологияларды кеңінен енгізу, суару жүйелерінің тиімділігін арттыру және заманауи сақтау инфрақұрылымын дамыту аудан экономикасының тұрақты өсуіне жағдай жасайды.
Жаңа Иқандағы алма бағының тәжірибесі технология мен табиғи ресурстарды ұтымды пайдалануды ұштастыру арқылы ауыл шаруашылығының тиімділігін арттыруға болатынын көрсетіп отыр.
Табиғи ресурстарды тиімді пайдалану бүгінгі экономикалық қажеттілікпен ғана шектелмейді. Бұл – болашақ ұрпақ алдындағы жауапкершілік. Су қорын сақтау, жердің құнарлылығына ұқыпты қарау, энергияны үнемдеу және өндірілген өнімнің ысырап болуына жол бермеу тұрақты дамудың негізгі шарттары болып табылады.
Сауран ауданында су үнемдеу технологияларын қолданатын шаруашылықтардың жұмысы «жасыл экономика» қағидаттарын жергілікті деңгейде жүзеге асыруға ықпал етеді. Мұндай технологиялар ауыл шаруашылығы өндірісін заманауи талаптарға бейімдеп, ресурстарды тиімді пайдалануға мүмкіндік береді.
Жаңа Иқан ауылдық округіндегі 70 гектарлық алма бағында тамшылатып суару жүйесінің толық қолданылуы осы бағыттағы нақты жұмыстардың бірі. Қазіргі таңда 30 гектар алқаптың өнімі жиналып, қалған 40 гектарда жиын-терім жұмыстарының жалғасуы шаруашылықтағы өндірістік жұмыстың қарқынды екенін көрсетеді.
Ал салынып жатқан заманауи сақтау қоймасы дайын өнімді ұзақ мерзім сапалы сақтауға мүмкіндік беріп, өндірілген жемісті ішкі нарыққа жыл бойы жеткізуге жағдай жасамақ.
Осылайша су үнемдеу технологиясы, қарқынды бақ шаруашылығы және өнімді сақтау инфрақұрылымын дамыту бір-бірімен сабақтасып, ауыл шаруашылығының тұрақты моделін қалыптастыруға бағытталып отыр. Бұл – табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану, экономикалық тиімділікті арттыру және «жасыл экономика» қағидаттарын іс жүзінде жүзеге асырудың нақты көрінісі.
