Сауран ауданы әкімі Мақсат Таңғатаровтың төрағалығымен кезекті аппараттық мәжіліс өтіп, ауданның әлеуметтік-экономикалық даму барысы мен экологиялық бастамалардың жүзеге асырылуы талқыланды. Жиында аудан аумағында «Таза Қазақстан» республикалық экологиялық акциясы аясында атқарылып жатқан жұмыстарға ерекше назар аударылып, алдағы кезеңге арналған міндеттер пысықталды.
Күн тәртібіндегі алғашқы мәселе ретінде «Таза Қазақстан» республикалық экологиялық акциясының аудан аумағында іске асырылу барысы қаралды. Бұл бағыттағы атқарылған жұмыстар мен жоспарланған іс-шаралар жөнінде тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы және тұрғын үй инспекциясы бөлімінің басшысының міндетін уақытша атқарушы Сейденбек Ақселеу баяндама жасады.
«Таза Қазақстан» бастамасы елді мекендердің санитарлық жағдайын жақсартумен ғана шектелмей, тұрғындар арасында экологиялық мәдениет қалыптастыруға, қоғамдық кеңістіктерге жауапкершілікпен қарауға және қоршаған ортаны қорғауға бағытталған кешенді жұмыс ретінде маңызды.
Экологиялық тазалық – қазіргі кезеңдегі тұрақты дамудың негізгі шарттарының бірі. Елді мекендердің таза болуы тұрғындардың өмір сапасына, санитарлық жағдайға, қоғамдық кеңістіктердің тартымдылығына және жалпы ауданның келбетіне тікелей әсер етеді.
Сондықтан тазалық шаралары бір реттік акция ретінде емес, тұрақты әрі жүйелі жұмыс ретінде ұйымдастырылуы қажет. Көшелерді, жол жиектерін, қоғамдық орындарды, саябақтар мен басқа да аумақтарды таза ұстау жергілікті атқарушы органдардың ғана емес, тұрғындардың да ортақ міндеті.
Бұл бағытта тұрғындардың экологиялық сауаттылығын арттыру ерекше маңызға ие. Қоқысты белгіленбеген жерге тастамау, қоғамдық аумақтарды ластамау, жасыл желектерді күтіп ұстау және табиғи ресурстарға ұқыпты қарау экологиялық мәдениеттің негізгі қағидаттары саналады.
«Таза Қазақстан» бастамасының мазмұны «жасыл экономика» қағидаттарымен де өзара сабақтас. «Жасыл экономика» ұғымы тек жаңартылатын энергия көздерін дамыту немесе ірі энергетикалық жобаларды жүзеге асырумен шектелмейді. Оның маңызды бөлігі – ресурстарды ұтымды пайдалану, қоршаған ортаны қорғау, қалдықтарды дұрыс басқару және тұрғындардың экологиялық жауапкершілігін арттыру.
Осы тұрғыдан алғанда аудан аумағында жүргізіліп жатқан тазалық пен абаттандыру жұмыстары «жасыл экономикаға» көшудің жергілікті деңгейдегі нақты көріністерінің бірі болып табылады.
Қоршаған ортаны таза ұстау үшін ең алдымен тұрмыстық қалдықтардың ретсіз тасталуына жол бермеу маңызды. Қалдықтарды дұрыс жинамау және уақытылы шығармау топырақтың, су көздерінің және қоғамдық аумақтардың ластануына алып келуі мүмкін.
Сондықтан қалдықтарды басқару жүйесін жетілдіру, оларды белгіленген орындарға шығару және тұрғындар арасында жауапты тұтыну мәдениетін қалыптастыру тұрақты экологиялық нәтиженің негізі болуы тиіс.
Жауапты тұтыну мәдениеті де «жасыл экономика» қағидаттарының бір бөлігі. Қажетсіз өнімдерді артық сатып алмау, пайдалануға жарамды заттарды бірден қоқысқа тастамау, бір реттік бұйымдарды шамадан тыс қолданбау қоршаған ортаға түсетін жүктемені азайтуға мүмкіндік береді.
Өйткені кез келген өнімді өндіру үшін белгілі бір көлемде шикізат, су және энергия жұмсалады. Сондықтан қалдықтардың көлемін азайту табиғи және энергетикалық ресурстарды үнемдеуге де ықпал етеді.
Экологиялық мәдениет пен энергия тиімділігі арасында тікелей байланыс бар. Екеуінің де негізінде ресурстарды жауапкершілікпен пайдалану қағидаты жатыр.
Мысалы, электр жарығын қажетсіз жақпау, тұрмыстық техника мен басқа да электр құрылғыларын босқа жұмыс істетпеу, суды үнемдеу және ғимараттардағы жылудың орынсыз жоғалуына жол бермеу әр тұрғынның күнделікті өмірдегі қарапайым әрекеттерінен басталады.
Осындай дағдылар жаппай қалыптасқан жағдайда аудан көлемінде энергетикалық және табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану деңгейі артады.
Энергия тиімділігі – экономикалық даму үшін де маңызды. Электр және жылу энергиясының артық шығыны мемлекеттік мекемелердің, кәсіпорындардың және тұрғындардың шығындарын арттырады.
Сондықтан ғимараттарды пайдалану барысында жарықтандыру, жылыту, желдету және басқа инженерлік жүйелердің тиімділігіне назар аудару қажет.
Энергия тиімділігі жоғары жарықтандыру құралдарын пайдалану, табиғи жарықты барынша тиімді қолдану және қажеттілік болмаған кезде электр құрылғыларын өшіру – энергияны үнемдеудің қарапайым әрі қолжетімді жолдары.
Жылыту кезеңінде ғимараттардағы жылу шығынын азайту да маңызды. Есік-терезелердің техникалық жағдайын бақылау, жылу жүйелерін уақытылы жөндеу және температуралық режимді дұрыс реттеу энергия ресурстарын тиімді пайдалануға мүмкіндік береді.
Табиғи газды пайдалану кезінде де осы қағидат сақталуы тиіс. Газдандыру – халықтың тұрмыс сапасын жақсартатын, елді мекендердің инфрақұрылымдық дамуына ықпал ететін маңызды бағыт.
Сонымен бірге газ ресурсын тиімді пайдалану, газ жабдықтарын қауіпсіз қолдану және жылыту кезінде жылудың орынсыз шығынына жол бермеу де маңызды.
Газдандыруды тек жаңа желілер тарту тұрғысынан ғана емес, энергияны тиімді пайдалану саясатының бір бөлігі ретінде қарастырған жөн. Елді мекенге газ жеткенімен, егер ғимараттардың жылу тиімділігі төмен болса, энергия шығыны артық болуы мүмкін.
Сондықтан инженерлік инфрақұрылымды дамыту мен энергия тиімділігін арттыру қатар жүруі тиіс.
Күн тәртібіндегі келесі мәселе 2026 жылдың алғашқы алты айындағы ауданның әлеуметтік-экономикалық даму қорытындыларына арналды. Экономика және қаржы бөлімінің басшысы Ильяс Мырзахметов негізгі макроэкономикалық көрсеткіштердің орындалуы, жоспарлы индикаторлардың жүзеге асырылуы және алдағы кезеңдегі басым міндеттер жөнінде баяндады.
Әлеуметтік-экономикалық даму көрсеткіштері ауданның өндірістік, инвестициялық және инфрақұрылымдық әлеуетін сипаттайды. Экономика өскен сайын электр энергиясына, газға, суға және басқа да ресурстарға сұраныс та артады.
Сондықтан экономикалық өсімді энергетикалық және табиғи ресурстарды тиімді пайдалану саясатымен қатар алып жүру маңызды.
Бұл – «жасыл экономика» қағидаттарының негізгі талаптарының бірі. Тұрақты даму дегеніміз өндірісті шектеу емес, керісінше, экономиканы ресурстарды аз ысырап ететін технологиялар арқылы дамыту.
Жаңа кәсіпорындар мен әлеуметтік нысандарды іске қосу кезінде олардың энергия тұтыну деңгейіне, инженерлік инфрақұрылымның тиімділігіне және ресурстық шығындарды азайту мүмкіндіктеріне назар аудару қажет.
Өндірісте энергияны тиімді пайдалану кәсіпорындардың бәсекеге қабілеттілігін арттырады. Электр энергиясына, газға және жылуға жұмсалатын шығын азайған сайын өнімнің өзіндік құнын оңтайландыру мүмкіндігі артады.
Сондықтан инвестициялық жобаларды жүзеге асыру кезінде заманауи жабдықтар мен энергия тиімді технологияларды қолдану экономикалық тұрғыдан да маңызды.
Сауран ауданы үшін су ресурстарын тиімді пайдалану мәселесі де ерекше маңызға ие. Ауыл шаруашылығы дамыған өңірлерде суды үнемдеу технологияларын енгізу «жасыл экономикаға» көшудің негізгі тетіктерінің бірі саналады.
Тамшылатып суару, суару кестесін дұрыс жоспарлау, инженерлік желілердегі шығынды азайту және судың есебін жүргізу арқылы табиғи ресурстарға түсетін жүктемені төмендетуге болады.
Су үнемдеу тек ауыл шаруашылығына ғана емес, коммуналдық және тұрмыстық салаға да қатысты.
Крандар мен су желілеріндегі ақауларды уақытылы жөндеу, суды мақсатсыз ағызбау және тұрғындарға су ресурстарының құндылығын түсіндіру арқылы аудан көлемінде суды тиімді пайдалану мәдениетін қалыптастыруға болады.
Экологиялық саясатта көгалдандыру мен жасыл желектерді сақтау да маңызды орын алады. Жасыл аймақтар елді мекендердің микроклиматын жақсартып, шаң мен ыстықтың әсерін төмендетуге көмектеседі.
Сондықтан ағаш отырғызумен қатар, олардың күтімін қамтамасыз ету, суару жұмыстарын тиімді ұйымдастыру және жас көшеттердің жерсінуіне жағдай жасау қажет.
Көгалдандыруды тек маусымдық науқан ретінде емес, ұзақ мерзімді экологиялық инфрақұрылым ретінде қарастырған дұрыс.
Жасыл желектерді күтіп-баптауда да су үнемдеу тәсілдерін қолдану маңызды. Қажетті су мөлшерін дұрыс есептеу, суаруды тиімді уақытта жүргізу және заманауи суару технологияларын пайдалану су ресурстарының артық жұмсалуына жол бермейді.
Осылайша абаттандыру, көгалдандыру және ресурс үнемдеу бір-бірімен тығыз байланысты бағыттар.
Экологиялық бастамаларды іске асыруда коммуналдық техниканың жұмысы да тиімді жоспарлануы қажет. Қоқыс шығару көліктерінің бағыттарын оңтайландыру, арнайы техниканың бос жүрісін азайту және жұмыс кестесін дұрыс ұйымдастыру жанар-жағармай шығынын төмендетуге мүмкіндік береді.
Бұл да ресурстық тиімділіктің бір элементі.
«Жасыл экономика» жергілікті басқару жүйесіне де тиімді жоспарлау қағидатын енгізуді талап етеді. Бюджет қаражатын, техниканы, су мен энергияны ұтымды пайдалану – экономикалық және экологиялық тиімділікті қатар қамтамасыз ететін тәсіл.
Сондықтан ауданның әлеуметтік-экономикалық даму көрсеткіштерін бағалау барысында тек өндіріс немесе инвестиция көлеміне ғана емес, ресурстарды қаншалықты тиімді пайдаланып отырғанына да назар аударудың маңызы артып келеді.
Энергетикалық қауіпсіздік мәселесі де ұзақ мерзімді экономикалық даму үшін маңызды. Ел экономикасы мен тұрғындардың қажеттіліктерін тұрақты электр энергиясымен қамтамасыз ету үшін энергия көздерін әртараптандыру қажет.
Осы бағытта жаңартылатын энергия көздері, газ инфрақұрылымы және басқа да генерациялық қуаттар кешенді түрде қарастырылады.
Күн және жел энергетикасы «жасыл экономика» қағидаттарын жүзеге асыруда маңызды рөл атқарады. Мұндай энергия көздері энергетикалық жүйені әртараптандыруға және ұзақ мерзімді кезеңде жаңа қуат көздерін қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Сонымен бірге Қазақстанның ұзақ мерзімді энергетикалық саясаты аясында атом энергетикасының мүмкіндіктері де қарастырылып отыр.
Атом энергетикасы жөніндегі түсіндіру жұмыстарында қауіпсіздік, технологиялық талаптар, қоршаған ортаны қорғау, халықаралық стандарттар және энергетикалық жүйедегі орны туралы ғылыми негізделген ақпарат берілуі қажет.
Энергияны тиімді пайдалану мен жаңа энергия көздерін дамыту бір-бірін толықтыратын бағыттар.
Бір жағынан елге жаңа генерациялық қуат қажет болса, екінші жағынан қолда бар электр энергиясын негізсіз ысырап етпеу маңызды.
Сондықтан тұрғындар мен кәсіпкерлер арасында энергия үнемдеу мәдениетін қалыптастыру стратегиялық маңызға ие.
Әрбір отбасы үшін қарапайым энергия үнемдеу шаралары коммуналдық шығындардың төмендеуіне ықпал етеді. Әрбір кәсіпорын үшін бұл өндірістік тиімділікті арттырады. Ал аудан және мемлекет көлемінде энергетикалық ресурстарға түсетін артық жүктемені азайтуға мүмкіндік береді.
«Таза Қазақстан» экологиялық бастамасының да түпкі мақсаты осындай жауапкершілік мәдениетін қалыптастырумен үндеседі.
Таза аумақ пен ұқыпты пайдаланылған ресурстар – біртұтас экологиялық көзқарастың көрінісі.
Қоқысты ретсіз тастамау мен электр энергиясын босқа жақпау түрлі әрекет сияқты көрінгенімен, олардың ортақ негізі – қоршаған ортаға және қоғамдық ресурсқа жауапкершілікпен қарау.
Сауран ауданында экологиялық бастамалар мен әлеуметтік-экономикалық даму мәселелерінің бір аппараттық мәжіліс аясында қаралуы осы бағыттардың өзара байланысын көрсетеді.
Экономикалық өсім қоршаған ортаға зиян келтірмей, табиғи және энергетикалық ресурстарды ұтымды пайдалану арқылы жүзеге асқан жағдайда ғана тұрақты сипатқа ие болады.
Осы себепті жаңа өндірістерді, кәсіпкерлік жобаларды және инфрақұрылымдық нысандарды дамыту кезінде «жасыл экономика» қағидаттарын ескеру маңызды.
Энергия тиімді технологиялар, су үнемдеу, қалдықтарды басқару және қоршаған ортаны қорғау ауданның ұзақ мерзімді дамуының құрамдас бөлігі болуы тиіс.
Мемлекеттік мекемелердің өзінде де энергия және ресурс үнемдеу мәдениетін қалыптастыру маңызды. Қағазды шамадан тыс пайдаланбау, цифрлық құжат айналымын қолдану, электр және жылу ресурстарын тиімді пайдалану күнделікті басқару жұмысында экологиялық жауапкершілікті арттырады.
Білім беру және әлеуметтік нысандарда да энергия үнемдеу туралы түсіндіру жұмыстарын жүргізуге болады. Балалар мен жастар арасында қалыптасқан экологиялық дағдылар келешекте қоғамның жалпы мәдениетіне әсер етеді.
Экологиялық жауапкершілік отбасынан, мектептен, жұмыс орнынан және қоғамдық кеңістіктен басталады.
Сондықтан «Таза Қазақстан» бастамасының нәтижелілігі тек жиналған қоқыс немесе тазаланған аумақ көлемімен емес, тұрғындардың мінез-құлқындағы ұзақ мерзімді өзгерістермен де өлшенуі тиіс.
Тазаланған көшенің қайта ластанбауы, отырғызылған ағаштың сақталуы, су мен энергияның ұқыпты пайдаланылуы – экологиялық саясаттың нақты нәтижесі.
Аппараттық мәжіліс қорытындысында аудан әкімі Мақсат Таңғатаров күн тәртібінде қаралған мәселелер бойынша жауапты сала басшыларына нақты тапсырмалар беріп, жұмыстардың сапалы әрі уақытылы орындалуын қамтамасыз етуді міндеттеді.
Аудан аумағындағы экологиялық бастамаларды жүйелі жалғастыру, әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштердің орындалуын қамтамасыз ету және ресурстарды тиімді пайдалану алдағы кезеңдегі маңызды міндеттердің қатарында.
Сауран ауданының тұрақты дамуы экономикалық өсім, экологиялық жауапкершілік және тиімді инфрақұрылым арасындағы тепе-теңдікке негізделуі тиіс.
«Таза Қазақстан» арқылы қоршаған ортаны таза ұстау, «жасыл экономика» қағидаттары арқылы табиғи ресурстарды тиімді пайдалану, энергия үнемдеу арқылы энергетикалық шығындарды азайту және инженерлік инфрақұрылымды дамыту арқылы тұрғындардың өмір сапасын арттыру – бір-бірімен сабақтас міндеттер.
Осы бағыттағы жүйелі жұмыстардың нәтижесінде Сауран ауданында таза, қауіпсіз, энергия және ресурстарды тиімді пайдаланатын өмір сүру ортасын қалыптастыруға мүмкіндік бар.
