Түркістан облысында өндіріс пен фармацевтика саласын дамытуға, экономиканы әртараптандыруға және импортты алмастыратын отандық өндірістердің үлесін арттыруға бағытталған ірі инвестициялық жоба қолға алынды. Сауран ауданындағы «Turan» арнайы экономикалық аймағына қарасты «Ораңғай» қосалқы экономикалық аймағында «Orzax Central Asia» ЖШС-нің биологиялық белсенді қоспалар өндіретін заманауи зауытының құрылысы басталып, уақыт капсуласы салынды.
Жаңа кәсіпорынның іске қосылуы Сауран ауданының өндірістік әлеуетін арттырып қана қоймай, өңірде заманауи өндірістік инфрақұрылымды дамытуға, жаңа жұмыс орындарын ашуға және импортқа тәуелділікті азайтуға бағытталған маңызды қадам болмақ.
Жиында сөз сөйлеген Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеров Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың экономиканы әртараптандыру және импортты алмастыратын өндірістерді дамыту жөніндегі тапсырмаларын жүзеге асыру бағытында өңірде жүйелі жұмыстар атқарылып жатқанын атап өтті.
Облыс әкімінің мәліметінше, өңірде мақта-тоқыма, ет, жүгері және жиһаз кластерлері дамып, жаңа өндіріс орындары ашылған. Жалпы импортты алмастыруға бағытталған кешенді жұмыстар нәтижесінде құны 176 млрд теңгені құрайтын 31 жоба іске қосылған. Биыл жалпы құны 280 млрд теңге болатын 39 жоба жүзеге асырылуда.
Өңірде нарықты зерттеу барысында фармацевтикалық өнімдерді тұтыну нарығының 100 млрд теңгеге жуық бөлігі импортқа тәуелді екені анықталған. Осыған байланысты отандық фармацевтикалық өндірісті дамыту экономикалық тұрғыдан ғана емес, стратегиялық маңызы бар бағыт ретінде қарастырылып отыр.
Мемлекет басшысының Түркия Республикасына жасаған ресми сапары барысында қол жеткізілген келісімдердің нәтижесінде қолға алынған жаңа өндіріс еліміздің импортқа тәуелділігін төмендетуге, өңір экономикасын нығайтуға және халыққа қажетті өнімдерді отандық өндіріс есебінен қамтамасыз етуге бағытталған.
Жоба Сауран ауданындағы «Turan» арнайы экономикалық аймағында жүзеге асырылады. Кәсіпорынға 10 гектар жер телімі бөлінген. Жобаның жалпы инвестициялық құны 20,4 млрд теңгені құрайды. Құрылыс жұмыстары 2026-2027 жылдары жүргізіледі.
Зауыт толық іске қосылғаннан кейін жылына 464 млн дана биологиялық белсенді қоспа өндіру жоспарланған. Сонымен қатар 500-ге жуық жергілікті тұрғын тұрақты жұмыспен қамтылады.
Мұндай ауқымды өндірістік жобалардың жүзеге асырылуы аудан экономикасына жаңа серпін береді. Жаңа кәсіпорындардың ашылуы өндіріс көлемін арттырумен қатар, инженерлік және энергетикалық инфрақұрылымға қойылатын талапты да күшейтеді.
Кез келген заманауи өндірістің тұрақты жұмыс істеуі электр энергиясы, жылу, су және басқа да ресурстармен сенімді қамтамасыз етілуіне байланысты. Сондықтан өндірістік жобаларды дамыту барысында қажетті инфрақұрылымды қалыптастырумен қатар, ресурстарды тиімді пайдалану мәселесіне де ерекше мән беру маңызды.
Энергия тиімділігі – қазіргі заманғы өндірістік саясаттың маңызды бағыттарының бірі. Оның негізгі қағидаты өндіріс көлемін азайту емес, керісінше, қажетті өнім көлемін мүмкіндігінше тиімді технологиялық үдерістер арқылы өндіру болып табылады.
Өндіріс көлемі артқан сайын электр энергиясына және басқа ресурстарға деген қажеттілік те ұлғаяды. Сондықтан жаңа кәсіпорындарды жобалау және пайдалану барысында энергетикалық ресурстарды ұтымды басқару ұзақ мерзімді экономикалық тиімділік үшін маңызды.
Энергияны тиімді пайдалану кәсіпорынның өндірістік шығындарын төмендетуге ықпал етеді. Электр энергиясының орынсыз жұмсалуы, жылудың жоғалуы немесе жабдықтардың тиімсіз жұмыс істеуі өнімнің өзіндік құнына әсер етеді. Сондықтан энергия тиімділігі кәсіпорынның бәсекеге қабілеттілігімен де тікелей байланысты.
Заманауи өндіріс орындарында энергия тұтынуды тұрақты бақылау, жабдықтардың техникалық жағдайын қадағалау, өндірістік процестерді оңтайландыру және қажетсіз энергия шығынын болдырмау маңызды.
Бұл талаптар фармацевтика және биологиялық белсенді қоспалар өндірісі сияқты технологиялық процестері күрделі салалар үшін де өзекті. Мұндай кәсіпорындарда өнім өндіру, қаптау, сақтау, жарықтандыру, желдету және басқа да процестер белгілі бір ресурстарды қажет етеді.
Осы себепті жаңа өндірістік жобаларды жүзеге асыруда энергетикалық ресурстарды тиімді пайдалану мәдениетін қалыптастыру маңызды міндеттердің бірі болуы тиіс.
Сонымен бірге су ресурстарын ұтымды пайдалану мәселесіне де назар аудару қажет. Өндірістік кәсіпорындарда санитарлық және технологиялық талаптарды сақтай отырып, судың негізсіз шығынына жол бермеу ресурстық тиімділіктің маңызды бөлігі саналады.
Су мен энергияны үнемдеу – «жасыл экономика» қағидаттарының негізгі бағыттарының бірі. Экономикалық өсім табиғи ресурстарды шектен тыс пайдалануға негізделмеуі тиіс. Керісінше, жаңа технологиялар арқылы ресурстардың әрбір бірлігін барынша тиімді пайдалану қажет.
Сондықтан Сауран ауданында жаңа өндіріс орындарының ашылуы кезінде олардың экономикалық көрсеткіштерімен бірге ұзақ мерзімді ресурстық тиімділігіне де назар аудару маңызды.
«Жасыл экономика» – тек күн немесе жел электр станцияларын салумен шектелетін түсінік емес. Ол өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, коммуналдық инфрақұрылым, құрылыс, көлік және кәсіпкерлік салаларындағы ресурстарды тиімді пайдалануды да қамтиды.
Өндірісте электр энергиясын үнемдеу, суды ұтымды пайдалану, шикізаттың орынсыз шығынын азайту, өндірістік қалдықтарды жауапкершілікпен басқару және қоршаған ортаны қорғау – осы қағидаттардың практикалық көріністері.
Жаңа өндіріс орындары үшін мұндай тәсілдің экономикалық пайдасы да бар. Ресурстар қаншалықты тиімді пайдаланылса, өндірістің тұрақты шығындарын бақылау мүмкіндігі де соғұрлым жоғары болады.
Әсіресе жылына 464 млн дана өнім шығаруға бағытталған ауқымды кәсіпорында өндірістік процестердің тиімді ұйымдастырылуы маңызды. Жобаның қуаттылығы жоғары болған сайын ресурс тұтынуды жүйелі жоспарлаудың маңызы арта түседі.
Сонымен бірге жаңа өндірістік нысандардың құрылысы кезінде инженерлік инфрақұрылым мәселесі маңызды орын алады. Электрмен жабдықтау, газ, су және басқа коммуникациялар кәсіпорынның тұрақты қызмет етуіне қажетті базалық жағдайларды қалыптастырады.
Газдандыру да өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылымды дамытудың маңызды бағыттарының бірі. Табиғи газдың қолжетімді болуы елді мекендердің тұрмыстық жағдайына ғана емес, белгілі бір кәсіпкерлік және өндірістік жобалардың жүзеге асырылуына да әсер етеді.
Бұл ретте аталған зауыттың нақты қандай энергия көзімен қамтамасыз етілетіні жөнінде бастапқы ақпаратта мәлімет берілмеген. Сондықтан кәсіпорын табиғи газды пайдаланады деп нақты айтуға негіз жоқ. Дегенмен арнайы экономикалық аймақтарда инженерлік инфрақұрылымды дамыту жалпы инвестициялық тартымдылықтың маңызды шарты болып саналады.
Инвестор үшін өндіріс орнын таңдау кезінде жер телімімен қатар электр, су, газ және көлік инфрақұрылымының мүмкіндіктері маңызды рөл атқарады. Инженерлік желілердің тұрақтылығы кәсіпорынның үздіксіз жұмыс істеуіне тікелей ықпал етеді.
Осы тұрғыдан Сауран ауданында жаңа инвестициялық жобалардың жүзеге асырылуы ауданның өндірістік инфрақұрылымын кешенді дамыту қажеттілігін де көрсетеді.
Экономикалық өсім мен энергетикалық саясаттың арасында тығыз байланыс бар. Өндіріс орындары көбейген сайын электр энергиясына сұраныс артады. Бұл жағдайда жаңа энергетикалық қуаттарды қалыптастырумен бірге қолданыстағы энергияны барынша тиімді пайдалану маңызды.
Энергия тиімділігін арттыру арқылы өндіріс көлемінің өсуі мен энергия тұтыну арасындағы байланысты оңтайландыруға мүмкіндік бар. Бұл кәсіпорындар үшін де, жалпы энергетикалық жүйе үшін де тиімді.
Сауран ауданында жаңартылатын энергетиканы дамыту бағытындағы жобалардың жүзеге асуы да ауданның ұзақ мерзімді экономикалық дамуы үшін маңызды. Күн энергетикасы сияқты жаңартылатын энергия көздері энергетикалық ресурстарды әртараптандыруға және «жасыл экономика» үлесін арттыруға мүмкіндік береді.
Өндірістік және энергетикалық жобалардың бір аумақта қатар дамуы болашақта ауданның инвестициялық мүмкіндігін кеңейте алады. Себебі заманауи өндіріс үшін тұрақты энергия көзі шешуші факторлардың бірі.
Қазақстанның ұзақ мерзімді энергетикалық саясаты энергия көздерін әртараптандыру, қолданыстағы энергетикалық инфрақұрылымды жаңарту, энергия тиімділігін арттыру және жаңа генерациялық қуаттарды дамыту міндеттерімен байланысты.
Бұл тұрғыда жаңартылатын энергетикамен қатар атом энергетикасы мәселесі де еліміздің энергетикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ету бағытындағы ұзақ мерзімді шешімдердің бірі ретінде қарастырылуда.
Атом энергетикасы жөніндегі ақпараттық-түсіндіру жұмыстарында ғылыми негізделген деректерге, технологиялық қауіпсіздікке және қоршаған ортаны қорғау талаптарына сүйену маңызды. Энергетика саласындағы әрбір жаңа бағыттың негізгі мақсаты – экономика мен тұрғындарды тұрақты энергиямен қамтамасыз ету.
Өнеркәсіптің дамуы энергетикалық қауіпсіздіктің маңызын одан әрі арттырады. Жаңа зауыттар мен кәсіпорындардың іске қосылуы ел экономикасына қосымша өнім әкелгенімен, олардың үздіксіз қызметі тұрақты энергиямен қамтамасыз етуге тәуелді.
Сондықтан өндірістік саясат пен энергетикалық саясат өзара сабақтастықта жүзеге асуы қажет.
Сауран ауданындағы жаңа фармацевтикалық өндіріс жобасы да аудан экономикасының құрылымын әртараптандыруға мүмкіндік береді. Бұған дейін ауыл шаруашылығы және басқа салалармен танылған ауданда жаңа технологиялық өндірістердің пайда болуы экономиканың жаңа бағыттарын қалыптастыруға жағдай жасайды.
Жобаның 20,4 млрд теңгелік инвестициялық көлемі оның аудан үшін маңызды инвестициялық бастама екенін көрсетеді. Ал 500-ге жуық жаңа жұмыс орнының ашылуы тұрғындарды жұмыспен қамтуға ықпал етеді.
Жаңа жұмыс орындары жергілікті халықтың табысын арттыруға, еңбек нарығын дамытуға және ауданның әлеуметтік жағдайына оң әсер етуге мүмкіндік береді.
Сонымен қатар ірі өндірістің іске қосылуы оған қызмет көрсететін шағын және орта кәсіпкерліктің дамуына да серпін беруі мүмкін. Логистика, қызмет көрсету және басқа да ілеспе бағыттарда жаңа мүмкіндіктер қалыптасады.
Экономиканы әртараптандырудың мағынасы да осында. Бір немесе бірнеше дәстүрлі салаға тәуелді болмай, түрлі бағыттағы өндірістерді дамыту өңір экономикасының тұрақтылығын арттырады.
Фармацевтикалық өндірістің дамуы импортты алмастыру тұрғысынан да маңызды. Өңірдегі фармацевтикалық өнімдер нарығының 100 млрд теңгеге жуық бөлігі импортқа тәуелді екені анықталған жағдайда отандық өндірісті арттыру ішкі нарықтағы сұраныстың бір бөлігін жергілікті өнім есебінен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Сонымен бірге отандық өндірістің дамуы алыс қашықтықтан тасымалданатын импорттық өнімдердің бір бөлігін жергілікті жерде өндіруге мүмкіндік береді. Жалпы алғанда, өндірісті тұтыну нарығына жақын орналастыру логистикалық тізбектерді оңтайландыру үшін маңызды.
Алайда кез келген жаңа өндірістің тұрақты дамуы оның экологиялық және ресурстық жауапкершілігіне де байланысты. Экономикалық нәтиже қоршаған ортаға ұқыпты қараумен қатар жүруі тиіс.
Өндірістік қалдықтарды талаптарға сәйкес басқару, аумақтың санитарлық жағдайын сақтау және табиғи ресурстарды негізсіз пайдаланбау – заманауи кәсіпорындарға қойылатын маңызды талаптардың бірі.
«Жасыл экономика» қағидаттарын жаңа өндірістерге енгізудің тиімділігі – оларды кәсіпорын жұмысын бастағаннан кейін емес, жобалау және құрылыс кезеңінен бастап ескеруде.
Ғимараттың орналасуы, жылу оқшаулауы, жарықтандыру жүйесі, инженерлік жабдықтар және өндірістік технологиялар кейінгі энергия тұтынуға әсер етеді. Сондықтан заманауи өндірістік нысандарда ұзақ мерзімді пайдалану шығындарын алдын ала ескеру маңызды.
Энергия тиімділігі жоғары ғимараттарда жылу мен электр энергиясының негізсіз шығыны төмендейді. Бұл кәсіпорынның коммуналдық шығындарын оңтайландырып, жалпы ресурстық тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.
Жарықтандыру жүйесінде энергия тиімділігі жоғары шешімдерді қолдану да өндірістік нысандар үшін маңызды. Ірі ғимараттарда жарықтандыру тұрақты энергия шығынының бір бөлігін құрайтындықтан, тиімді технологияларды пайдалану ұзақ мерзімді нәтиже береді.
Желдету және климаттық жүйелердің тиімділігі де маңызды. Өндірістік нысандарда белгіленген микроклиматты сақтау қажет болған жағдайда энергия тұтынуды дұрыс басқару өндірістің экономикалық тиімділігіне ықпал етеді.
Бірақ «Orzax Central Asia» зауытында нақты қандай энергия үнемдеу технологиялары қолданылатыны туралы бастапқы материалда ақпарат жоқ. Сондықтан бұл бағыттар жаңа өндірістер үшін жалпы түсіндіру ретінде қарастырылуы тиіс.
Осындай ақпараттық-түсіндіру жұмыстары тұрғындар мен кәсіпкерлерге энергия тиімділігінің мәнін дұрыс түсінуге мүмкіндік береді.
Энергия үнемдеу тек үйдегі электр жарығын сөндірумен шектелмейді. Өнеркәсіптік деңгейде ол технологиялық процестерді жетілдіруді, энергия тұтынуды бақылауды, жабдықтардың тиімділігін арттыруды және өндірістік шығындарды оңтайландыруды қамтиды.
Ірі өндірістердегі аз ғана пайыздық тиімділіктің өзі жалпы ресурс тұтыну көлеміне елеулі әсер етуі мүмкін. Сондықтан энергия тиімділігі өнеркәсіптік саясаттың маңызды бағыты саналады.
Жасыл даму қағидаттарының тағы бір маңызды бөлігі – өндіріс пен табиғи орта арасындағы теңгерім. Экономика дамуы тиіс, жаңа жұмыс орындары ашылып, инвестициялар тартылуы қажет. Бірақ бұл процестер табиғи ресурстарды жауапсыз пайдалануға алып келмеуі керек.
Сондықтан өндірістің жаңа кезеңінде «көбірек өнім өндіру» қағидатымен бірге «ресурсты тиімді пайдаланып өндіру» қағидатының маңызы артып келеді.
Сауран ауданындағы ірі инвестициялық жобалардың жүзеге асуы дәл осы жаңа талаптарға сай инфрақұрылым қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Арнайы экономикалық аймақтардың міндеттерінің бірі – инвесторларға қолайлы өндірістік орта қалыптастыру. Мұнда қажетті инфрақұрылымның қолжетімділігі, өндірісті орналастыру мүмкіндігі және мемлекеттік қолдау тетіктері маңызды.
Сауран ауданындағы «Turan» арнайы экономикалық аймағына қарасты «Ораңғай» қосалқы экономикалық аймағында жаңа зауыт құрылысының басталуы аумақтың инвестициялық маңызын арттырады.
«Orzax Central Asia» ЖШС құрылтайшысы Алимоглу Селман Қазақстанда, оның ішінде Түркістан облысында инвестициялық жобаны жүзеге асыруға қолдау көрсеткен Қазақстан Үкіметі мен өңір басшылығына ризашылығын білдіріп, зауыт құрылысы белгіленген мерзімде аяқталатынын жеткізді.
Ол Түркістанның тарихи маңызына тоқталып, аталған жоба өңірдің экспорттық әлеуетін көтеруге ықпал ететінін атап өтті.
Компанияның құрылтайшысы – Түркиядағы биологиялық белсенді қоспалар өндірісі бойынша жетекші компаниялардың бірі саналатын «Orzaks Pharmaceuticals and Chemical Industry Inc» корпорациясы. Корпорация бүгінде әлемнің 50-ден астам еліне 150-ден астам өнім түрін экспорттайды.
Мұндай халықаралық тәжірибесі бар инвесторлардың Сауран ауданында өндіріс ашуы өңірдің инвестициялық тартымдылығын арттыруға мүмкіндік береді.
Экспортқа бағытталған өндірістердің дамуы жергілікті экономиканың сыртқы нарықтармен байланысын күшейтіп, өндірістің технологиялық деңгейін көтеруге ықпал етеді.
Сонымен бірге халықаралық нарықтарда экологиялық және ресурстық тиімділік талаптарының маңызы артып келе жатқанын ескеру қажет. Сондықтан болашақта отандық өндірістердің бәсекеге қабілеттілігі олардың өнім сапасымен ғана емес, өндірістік процестерінің тиімділігімен де байланысты болады.
Энергия мен табиғи ресурстарды тиімді пайдалану осы бәсекеге қабілеттіліктің маңызды элементіне айналып келеді.
Сауран ауданында жаңа өндіріс орындарының ашылуы энергетикалық инфрақұрылымды дамыту қажеттілігін де көрсетеді. Аудан экономикасы өскен сайын сенімді электрмен және басқа да инженерлік ресурстармен қамтамасыз етуге деген сұраныс ұлғаяды.
Сондықтан энергия көздерін дамыту, желілердің тұрақтылығын қамтамасыз ету және энергия тиімділігін арттыру біртұтас саясат ретінде қарастырылуы қажет.
Энергия тиімділігі қолда бар қуатты барынша ұтымды пайдалануға мүмкіндік берсе, жаңа генерациялық жобалар болашақтағы сұранысты қамтамасыз етуге жағдай жасайды.
Жаңартылатын энергия, газ инфрақұрылымы және ұзақ мерзімді энергетикалық шешімдер елдің энергетикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ететін кешенді бағыттардың құрамына кіреді.
Сауран ауданындағы жаңа инвестициялық жобалар осы энергетикалық саясаттың жергілікті экономика үшін қаншалықты маңызды екенін көрсетеді. Өйткені тұрақты энергиясыз заманауи өнеркәсіптің тұрақты дамуы мүмкін емес.
Сондықтан жаңа өндірістерді іске қосумен қатар тұрғындар мен кәсіпкерлер арасында энергияны тиімді пайдалану туралы түсіндіру жұмыстарын жүргізу маңызды.
Кәсіпорындар үшін энергия үнемдеу – өндірістік шығынды төмендетудің, ал тұрғындар үшін коммуналдық шығындарды оңтайландырудың тәсілі. Мемлекет үшін ол энергетикалық жүйеге түсетін артық жүктемені төмендетуге мүмкіндік береді.
Осылайша энергия тиімділігі барлық тарап үшін экономикалық маңызға ие.
«Жасыл экономика» да тек экологиялық ұран емес, экономиканың ұзақ мерзімді тиімділігін қамтамасыз ететін тәсіл. Ресурстарды аз ысырап ететін экономика өзгермелі жағдайларға бейімді әрі тұрақты болады.
Сауран ауданында 20,4 млрд теңгелік жаңа фармацевтикалық өндірістің құрылысының басталуы ауданның индустриялық дамуына жасалған маңызды қадамдардың бірі.
10 гектар аумақта бой көтеретін кәсіпорын 2026-2027 жылдары салынып, толық іске қосылған кезде жылына 464 млн дана биологиялық белсенді қоспа өндіруді көздейді. 500-ге жуық жергілікті тұрғынның тұрақты жұмыспен қамтылуы да жобаның әлеуметтік маңызын арттырады.
Бұл жоба импортты алмастыру, инвестиция тарту және жаңа жұмыс орындарын ашу міндеттерін жүзеге асыруға бағытталған.
Сонымен қатар жаңа өндірістердің дамуы энергия тиімділігі, ресурстарды ұтымды пайдалану және экологиялық жауапкершілік мәселелерін де күн тәртібіне шығарады.
Сауран ауданының болашақтағы экономикалық өсімі жаңа кәсіпорындардың санына ғана емес, олардың технологиялық және ресурстық тиімділігіне де байланысты болады.
Энергияны үнемдейтін, суды ұтымды пайдаланатын, өндірістік шығынды азайтатын және қоршаған ортаға жауапкершілікпен қарайтын кәсіпорындар «жасыл экономикаға» көшудің маңызды негізін қалыптастырады.
Сондықтан жаңа өндірістік жобаларды жүзеге асырумен қатар энергия тиімділігі туралы ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын жүргізу, газдандыру мен энергетикалық инфрақұрылымды дамыту, жаңартылатын энергия көздерінің мүмкіндіктерін пайдалану және еліміздің ұзақ мерзімді энергетикалық саясаты жөнінде халыққа нақты ақпарат беру маңызды.
Өндірістің дамуы, энергетикалық қауіпсіздік және «жасыл экономика» – бір-бірімен тығыз байланысты бағыттар. Олардың үйлесімді жүзеге асуы Сауран ауданының экономикалық әлеуетін арттырып, тұрғындардың өмір сапасын жақсартуға және ауданның ұзақ мерзімді тұрақты дамуына негіз қалайды.
