Сауран ауданында ауыл тұрғындарының кәсіпкерлік бастамаларын қолдау, жұмыспен қамтуды арттыру және мемлекеттік қолдау тетіктерінің тиімділігін қамтамасыз ету бағытындағы жұмыстар жалғасуда. Аудан әкімінің орынбасары Серік Сәдібаевтың төрағалығымен өткен мәжілісте «Ауыл аманаты» бағдарламасының жүзеге асырылу барысы және жеңілдетілген несие алуға үміткер D және E санатындағы азаматтарға қатысты өзекті мәселелер қаралды.
Жиынға аудандық жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімінің, «Сауран аудандық мансап орталығының» өкілдері, ауылдық округ әкімдері және ауыл шаруашылығы саласының жауапты мамандары қатысты.
Кездесу барысында «Ауыл аманаты» бағдарламасы аясында жүзеге асырылып жатқан жұмыстардың нәтижелері сараланып, жеңілдетілген несиеге ұсынылатын жобалардың сапасын арттыру, азаматтарға мемлекеттік қолдау тетіктерін тиімді түсіндіру және олардың кәсіпкерлік бастамаларын жан-жақты сүйемелдеу мәселелері талқыланды.
Сонымен қатар ауылдық округтердегі бағдарламаның орындалу барысы қаралып, жауапты тұлғалардың баяндамалары тыңдалды. Мемлекеттік қолдау шараларының нәтижелілігін арттыру, несие алуға үміткер азаматтармен жұмысты күшейту және бағдарламаның орындалу көрсеткіштерін тұрақты бақылауда ұстау бойынша нақты міндеттер белгіленді.
Ауылдық жерлердегі кәсіпкерлікті дамыту халықты жұмыспен қамтумен қатар, жергілікті экономиканың тұрақтылығын қамтамасыз ететін маңызды бағыттардың бірі. Шағын шаруашылықтар мен кәсіпкерлік нысандардың көбеюі ауыл тұрғындарының табысын арттыруға, жаңа жұмыс орындарын қалыптастыруға және елді мекендердің экономикалық белсенділігін көтеруге мүмкіндік береді.
Қазіргі кезеңде кәсіпкерлік жобалардың тиімділігі тек алынған қаржы немесе өндірілген өнім көлемімен ғана өлшенбейді. Жобаның ұзақ мерзімді тұрақтылығы оның электр энергиясын, суды, жылуды, жерді, шикізатты және басқа да ресурстарды қаншалықты тиімді пайдалана алатынына да байланысты.
Сондықтан ауыл кәсіпкерлігін дамытуда ресурстық тиімділік мәселесіне ерекше назар аударудың маңызы артып келеді.
Бұл қағидат «жасыл экономика» саясатының негізгі бағыттарымен сабақтас. «Жасыл экономика» ауыл шаруашылығы мен кәсіпкерлікті шектеуді емес, керісінше, олардың тиімділігін арттыруды көздейді. Негізгі міндет – экономикалық нәтиже ала отырып, табиғи және энергетикалық ресурстарды негізсіз ысырап етпеу.
Ауыл шаруашылығында мұның ең маңызды бағыттарының бірі – суды тиімді пайдалану.
Сауран ауданы секілді ауыл шаруашылығы дамыған аумақтарда су ресурстарының әрбір текше метрін тиімді пайдалану шаруашылықтардың тұрақтылығы үшін маңызды.
Заманауи су үнемдеу технологиялары суды өсімдікке қажетті көлемде жеткізуге және орынсыз шығынды азайтуға мүмкіндік береді. Тамшылатып және басқа да тиімді суару тәсілдері ауыл шаруашылығындағы ресурстық тиімділікті арттыру құралдарының бірі саналады.
Суды үнемдеу шаруашылық үшін де экономикалық тиімді. Ресурс шығыны төмендеген сайын кәсіпкердің өндірістік шығынын оңтайландыру мүмкіндігі артады.
Сондықтан мемлекеттік қолдау аясында ұсынылатын ауыл шаруашылығы жобаларын әзірлеу кезінде тек өндірістік қуатты ғана емес, суды пайдалану тәсілдерін де алдын ала жоспарлау маңызды.
Энергия тиімділігі де ауыл кәсіпкерлігінің тұрақты дамуына әсер етеді. Шаруашылықтарда су айдау, жарықтандыру, өнімді сақтау, өңдеу және басқа да жұмыстар үшін электр энергиясы қажет болуы мүмкін.
Электр энергиясының негізсіз шығыны кәсіпкердің тұрақты шығындарын арттырады. Ал энергия тиімді жабдықтарды пайдалану және технологиялық процестерді дұрыс ұйымдастыру шығындарды оңтайландыруға мүмкіндік береді.
Мысалы, электр қозғалтқыштары мен сорғы жабдықтарының техникалық жағдайын тұрақты бақылау, қажетті қуатты дұрыс есептеу және жабдықтарды босқа жұмыс істетпеу энергия тиімділігін арттыруға ықпал етеді.
Ауылдық кәсіпкерлік нысандарында жарықтандыру жүйесінің тиімділігіне де назар аударуға болады. Энергия тиімді шамдарды қолдану, күндіз табиғи жарықты пайдалану және электр құрылғыларын қажеттілікке қарай іске қосу қарапайым болғанымен, ұзақ мерзімді кезеңде ресурс үнемдеуге ықпал етеді.
Өнімді сақтау мәселесі де ауыл кәсіпкерлігі үшін маңызды.
Көкөніс, жеміс-жидек, ет, сүт және басқа да ауыл шаруашылығы өнімдерін сақтау белгілі бір температуралық режимді талап етуі мүмкін. Мұндай жағдайда қоймалардың жылу оқшаулауы, салқындату жүйесінің тиімділігі және жабдықтардың техникалық жағдайы энергия тұтыну көлеміне әсер етеді.
Сондықтан жаңа кәсіпкерлік жобаларды жоспарлау кезінде кейінгі пайдалану шығындарын алдын ала есепке алу маңызды.
Арзан немесе тиімсіз жабдық бастапқы кезеңде қолжетімді болып көрінгенімен, ұзақ уақыт бойы көп энергия тұтынса, кәсіпкердің шығынын көбейтуі мүмкін. Ал энергия тиімділігі жоғары жабдықтар ұзақ мерзімді жұмыста ресурстық шығындарды оңтайландыруға мүмкіндік береді.
Осы тұрғыдан «Ауыл аманаты» бағдарламасы бойынша ұсынылатын жобалардың сапасын арттыру мәселесі ерекше маңызға ие.
Сапалы бизнес-жоспарда өнім көлемі мен күтілетін табыспен қатар, өндірістік шығындар, электр энергиясы, су, жылу, логистика және басқа да ресурстарға қажеттілік нақты ескерілуі қажет.
Бұл кәсіпкерге өзінің болашақ шығынын дұрыс бағалауға және жобаның экономикалық тұрақтылығын алдын ала анықтауға көмектеседі.
«Жасыл экономика» қағидаттарын ауылдық кәсіпкерлікпен байланыстырудың тағы бір маңызды бағыты – қалдықтарды тиімді басқару.
Кәсіпкерлік қызмет барысында пайда болатын қалдықтарды ретсіз тастамау, өндірістік аумақтың санитарлық тазалығын сақтау және қоршаған ортаны ластауға жол бермеу кәсіпкердің экологиялық жауапкершілігінің бір бөлігі болуы тиіс.
Ауыл шаруашылығында органикалық қалдықтарды тиімді басқару да маңызды. Мұнда әр шаруашылықтың бағыты мен технологиялық ерекшелігі ескерілуі қажет.
Шикізатты барынша толық пайдалану және өндіріс барысында орынсыз ысырапты азайту экономикалық тиімділікті арттырады.
Жалпы, «жасыл экономика» дегеніміз кәсіпкерге қосымша шығын жүктеу ғана емес. Көп жағдайда ресурсты үнемдеу кәсіпкердің өз қаржысын үнемдеуге мүмкіндік береді.
Суды аз жұмсау – суға және оны жеткізуге байланысты шығынды төмендетеді. Электр энергиясын тиімді пайдалану – энергия шығынын азайтады. Шикізатты тиімді пайдалану – өндірістік жоғалтуларды қысқартады.
Сондықтан экономикалық тиімділік пен экологиялық жауапкершілік бір-бірін толықтыра алады.
Ауыл тұрғындарына жеңілдетілген несие беру кезінде осындай қағидаттарды түсіндіру де маңызды. Кәсіпкер тек несиені қалай алу керектігін ғана емес, алған қаражатты қалай тиімді инвестициялау қажеттігін де түсінуі тиіс.
Қаражатты заманауи және тиімді жабдықтарға бағыттау кәсіпкерлік жобаның ұзақ мерзімді тұрақтылығына әсер етеді.
Әсіресе ауыл шаруашылығында техника мен технологияны дұрыс таңдау өнімнің өзіндік құнына тікелей ықпал етеді.
Сондықтан мемлекеттік қолдау тетіктерін түсіндіру барысында бизнес-жоспар жасау, нарықты зерттеу және қаржылық есеппен қатар энергия мен ресурстарды тиімді пайдалану мәселелеріне де назар аударуға болады.
Бұл «Ауыл аманаты» аясындағы жобалардың сапасын арттыруға бағытталған жалпы жұмыстармен сабақтасады.
Ауыл экономикасының дамуы энергетикалық инфрақұрылыммен де тығыз байланысты.
Кәсіпкерлік нысандарының тұрақты жұмыс істеуі үшін сенімді электрмен жабдықтау маңызды. Өндірістік және ауыл шаруашылығы жобалары көбейген сайын электр энергиясына сұраныс та артады.
Сондықтан ауылдық аумақтарды дамыту барысында энергетикалық инфрақұрылымның мүмкіндіктерін ескеру қажет.
Электр желілерінің тұрақтылығы кәсіпкер үшін өндірістің үздіксіз жұмыс істеуінің маңызды шарты. Сонымен бірге жаңа қуат қажеттілігі туындаған жағдайда энергияны үнемдеу арқылы қолда бар ресурсты тиімді пайдалану мүмкіндігін де қарастыру қажет.
Энергия үнемдеу жаңа қуат көздеріне деген қажеттілікті толығымен жоймайды, бірақ қолданыстағы ресурстарды тиімді пайдалануға мүмкіндік береді.
Газдандырудың да ауылдық елді мекендердің экономикалық дамуына ықпалы бар. Табиғи газ тұрғындардың тұрмыстық қажеттіліктерімен қатар, тиісті технологиялық қажеттілігі бар кәсіпкерлік нысандар үшін де маңызды ресурс болуы мүмкін.
Газ инфрақұрылымының дамуы кейбір өндірістік және қызмет көрсету жобалары үшін жаңа мүмкіндік қалыптастырады.
Сонымен қатар табиғи газ да шектеусіз ресурс емес. Сондықтан оны тиімді пайдалану, жылыту жүйелеріндегі жылу шығынын төмендету және газ жабдықтарын қауіпсіз пайдалану маңызды.
Ғимараттың жылу тиімділігі жоғары болған сайын оны жылытуға жұмсалатын энергия көлемін оңтайландыру мүмкіндігі артады.
Осы себепті ауылдық жерлерде кәсіпкерлік нысандарын салу немесе жаңғырту барысында ғимараттардың энергия тиімділігіне назар аудару ұзақ мерзімді экономикалық нәтиже береді.
Ауылдық кәсіпкерліктің болашағы жаңартылатын энергия көздерінің мүмкіндіктерімен де байланысты.
Күн энергетикасы секілді технологиялар белгілі бір жағдайларда ауыл шаруашылығы мен шағын кәсіпкерлік нысандары үшін қосымша энергетикалық шешім ретінде қарастырылуы мүмкін.
Дегенмен әрбір жоба бойынша техникалық және экономикалық есеп жүргізілуі тиіс. Жаңартылатын энергия көзін қолдану тиімділігі нысанның орналасуына, тұтыну көлеміне және басқа да жағдайларға байланысты.
Сондықтан «жасыл технология» атауының өзі жобаның автоматты түрде тиімді болатынын білдірмейді. Ең бастысы – нақты есеп пен дұрыс жоспарлау.
Қазақстанның энергетикалық жүйесін ұзақ мерзімді дамыту барысында жаңартылатын энергиямен қатар дәстүрлі энергия көздері және атом энергетикасы мәселелері де қарастырылуда.
Атом энергетикасы жөніндегі ақпараттық-түсіндіру жұмыстарында оның энергетикалық жүйедегі орны, технологиялық ерекшеліктері, қауіпсіздік талаптары және қоршаған ортаны қорғау мәселелері бойынша ғылыми негізделген ақпаратқа сүйену маңызды.
Ауыл кәсіпкерлігі мен атом энергетикасы арасында тікелей байланыс болмаса да, елдегі тұрақты электрмен жабдықтау бүкіл экономиканың, оның ішінде ауылдық жерлердегі кәсіпкерліктің дамуына әсер етеді.
Электр энергиясының тұрақты болуы жылыжай, суару жүйесі, өңдеу кәсіпорны, қойма, шағын цех және басқа да кәсіпкерлік нысандардың үздіксіз жұмыс істеуі үшін қажет.
Сондықтан энергетикалық қауіпсіздік – тек ірі қалалар мен өнеркәсіптік орталықтарға қатысты мәселе емес. Оның нәтижесі ауылдық жерлердегі әрбір кәсіпкерлік нысанға дейін әсер етеді.
«Ауыл аманаты» бағдарламасы арқылы кәсіпкерлікті дамыту барысында осы ұзақ мерзімді үрдістерді ескеру жобалардың тұрақтылығын арттыруға көмектеседі.
Кәсіпкер жеңілдетілген несие алғаннан кейін оның алдында қаражатты тиімді игеру міндеті тұрады. Егер жоба бастапқы кезеңнен ресурстық тиімділікке негізделсе, кейінгі тұрақты шығындарды бақылау жеңілдейді.
Сондықтан несие алуға үміткер азаматтарға ақпараттық қолдау көрсету кезінде энергия мен ресурс тиімділігі жөніндегі қарапайым ұсынымдарды да түсіндіру пайдалы.
Мәселен, кәсіпкер жабдық сатып алар алдында оның тек бағасына емес, энергия тұтыну көрсеткішіне де назар аударуы қажет.
Екі жабдықтың өндірістік мүмкіндігі ұқсас болған жағдайда электр энергиясын аз тұтынатын нұсқаны таңдау ұзақ мерзімді кезеңде тиімді болуы мүмкін.
Сол сияқты суару жүйесін таңдағанда тек бастапқы құны емес, суды қаншалықты тиімді жеткізетіні де ескерілуі тиіс.
Өнім сақтау қоймасын жоспарлағанда ғимараттың жылу оқшаулауы мен салқындату жүйесінің тиімділігі назарға алынуы қажет.
Осындай қарапайым есептер кәсіпкерлік жобаның жалпы тиімділігіне әсер етеді.
«Жасыл экономика» қағидаттарын шағын және орта кәсіпкерлік деңгейінде енгізудің мәні де осында. Әрбір кәсіпкер ресурсты аздап үнемдегеннің өзінде, аудан көлемінде оның жиынтық әсері қалыптасады.
Бұл бір мезгілде табиғи ресурстарды сақтауға және жергілікті бизнестің тұрақтылығын арттыруға мүмкіндік береді.
Сауран ауданында ауыл тұрғындарының кәсіпкерлік бастамаларын қолдау барысында олардың тек несие алуына емес, тұрақты әрі табысты бизнес қалыптастыруына жағдай жасау маңызды.
Ол үшін жобаларды сапалы дайындау, нарықты дұрыс бағалау, шығындарды есептеу және заманауи технологияларды пайдалану қажет.
Ауыл кәсіпкерлігі жаңа жұмыс орындарын қалыптастыру арқылы әлеуметтік мәселелерді шешуге де ықпал етеді.
Тұрғын өзінің елді мекенінде тұрақты табыс көзіне ие болған жағдайда ауыл экономикасының белсенділігі артып, жергілікті нарықтың дамуына мүмкіндік туады.
Бұл ретте D және E санатындағы азаматтардың кәсіпкерлік бастамаларын қолдау олардың экономикалық белсенділігін арттырудың бір тетігі ретінде қарастырылуда.
Алайда кез келген мемлекеттік қолдау нақты нәтижеге бағытталуы тиіс. Сондықтан ұсынылатын жобалардың өміршеңдігі мен сапасын арттыру мәселесінің жиында көтерілуі маңызды.
Жоба тек несие алу үшін емес, ұзақ мерзім бойы жұмыс істейтін кәсіпкерлік нысанын қалыптастыру мақсатында әзірленуі қажет.
Оның ішінде өнімге деген сұраныс, өткізу нарығы, шикізат көзі, еңбек ресурстары, су, электр энергиясы және басқа инфрақұрылымдық қажеттіліктер ескерілуі тиіс.
Ресурстық тиімділік осындай кешенді жоспарлаудың маңызды бөлігі.
Мемлекеттік қолдау бағдарламалары ауылдық жерлерге жаңа технологиялардың енуіне де мүмкіндік бере алады. Кәсіпкерлер заманауи жабдықтарды пайдаланған сайын өндірістік мәдениет те өзгереді.
Қол еңбегінің бір бөлігін автоматтандыру, су мен энергия тұтынуды бақылау және өндірістік процестерді тиімді ұйымдастыру еңбек өнімділігін арттыруға ықпал етеді.
Алайда технологияны енгізу кезінде оның нақты қажеттілігі мен экономикалық тиімділігі есептелуі керек.
Тиімді технология – ең қымбат технология емес. Ол нақты шаруашылықтың жағдайына сәйкес келетін, ресурсты үнемдейтін және өзін экономикалық тұрғыдан ақтайтын шешім.
Сондықтан кәсіпкерлерге консультациялық қолдау көрсету де маңызды.
«Ауыл аманаты» бағдарламасын жүзеге асыру барысында азаматтарға мемлекеттік қолдау тетіктерін жан-жақты түсіндірумен қатар, кәсіпкерлік жобаны дұрыс жоспарлау мәдениетін қалыптастыру қажет.
Бұл қаржылық сауаттылықты, нарықты зерттеуді, тәуекелдерді бағалауды және ресурстарды басқаруды қамтиды.
Энергия тиімділігі осы басқару жүйесінің бір бөлігі болуы тиіс.
Электр энергиясын, суды, газды және шикізатты есепсіз пайдалану кез келген кәсіпкерлік жобаның шығынын арттырады.
Ал оларды тұрақты бақылау кәсіпкерге шығындардың қай бағытта көбейіп жатқанын анықтауға мүмкіндік береді.
Бұл үшін күрделі жүйелер міндетті емес. Шағын кәсіпкерліктің өзінде ай сайынғы энергия және су тұтыну көрсеткіштерін салыстыру арқылы ресурстық тиімділікті бақылауға болады.
Осылайша «жасыл экономика» қағидаттарын қарапайым басқару тәсілдері арқылы да енгізуге болады.
Сауран ауданында «Ауыл аманаты» бағдарламасының жүзеге асырылу барысын талқылаған жиын қорытындысында мемлекеттік қолдау шараларының тиімділігін арттыру, несие алуға үміткер азаматтармен жұмысты күшейту және бағдарламаның орындалу көрсеткіштерін тұрақты бақылауда ұстау бағытында нақты тапсырмалар берілді.
Жауапты бөлімдер мен ауылдық округ әкімдеріне белгіленген міндеттердің сапалы әрі уақтылы орындалуын қамтамасыз ету жүктелді.
Алдағы кезеңде ауыл тұрғындарының кәсіпкерлік бастамаларын қолдау кезінде жобалардың экономикалық тиімділігімен қатар, олардың ұзақ мерзімді ресурстық тұрақтылығына да мән беру маңызды.
Суды тиімді пайдалану, энергия шығынын азайту, заманауи жабдықтарды таңдау, қалдықтарды жауапкершілікпен басқару және табиғи ресурстарды ұқыпты пайдалану ауыл кәсіпкерлігін «жасыл экономика» қағидаттарымен сабақтастыруға мүмкіндік береді.
Ауыл экономикасының тұрақтылығы тек қаржыландыру көлеміне байланысты емес. Оның нәтижелілігі қаржының қандай жобаға бағытталғанына, технологияның қаншалықты тиімді екеніне және кәсіпкердің ресурстарды қалай басқаратынына да тәуелді.
Сондықтан «Ауыл аманаты» аясындағы кәсіпкерлік бастамаларды дамыту барысында энергия және ресурс тиімділігіне мән беру ауыл тұрғындарының табысын арттырумен қатар, Сауран ауданының тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуына да үлес қоса алады.
