2026 жылғы **15 наурызда** Қазақстанда жаңа Конституцияны қабылдау мәселесі бойынша республикалық референдум өтті. Ел үшін маңызды саяси науқанға Түркістан облысының **Төлеби ауданының тумасы, әлем чемпионы Мәди Бәйділләұлы Нәбиев** те қатысып, өз таңдауын жасады. Төлеби ауданы аумағындағы **№734 сайлау учаскесі Ленгір қаласы, Самал мөлтек ауданы №4 мекенжайындағы №7 IT мектеп-лицейінің ғимаратында орналасқан**. Референдум күні Мәди Нәбиев өзінің азаматтық құқығын пайдаланып, дауыс беруге келді. Танымал спортшы ел болашағына қатысты саяси науқанға әр азамат жауапкершілікпен қарауы қажет екенін айтып, отандастарын да белсенділік танытуға шақырды. Ол таңертең ерте өзіне тиесілі учаскеге алғашқылардың бірі болып келуге тырысқанын жеткізді. Бұл әрекетті бір адамның жеке таңдауы ретінде ғана емес, ел өміріне бейжай қарамаудың, қоғам алдындағы жауапкершілікті сезінудің және азаматтық ұстанымды нақты іспен білдірудің көрінісі ретінде бағалауға болады. ([Государственный портал РК][1])
Мәди Нәбиевтің есімі Төлеби ауданы тұрғындарына жақсы таныс. Ресми және ақпараттық деректер бойынша ол **2021 жылы Португалияның Лиссабон қаласында ардагерлер арасында дзюдодан 90 келі салмақта әлем чемпионы атанған**, ал **2017 жылы самбодан әлем чемпионы** болған. Сондай-ақ қазақ күресінен еліміздің бірнеше дүркін жеңімпазы. Төлеби ауданының спорт тарихында өзіндік орны бар балуанның республикалық референдумға қатысуы жастар үшін де маңызды өнеге. Спорт алаңында ел намысын қорғау мен қоғам өміріндегі маңызды шешімдерге азамат ретінде қатысу – мазмұны бөлек көрінгенімен, екеуін жауапкершілік деген ортақ құндылық біріктіреді. Спортшы жарысқа шыққанда өз нәтижесіне ғана емес, елдің абыройына жауап береді. Ал азамат дауыс беру учаскесіне келгенде өз таңдауын жасау арқылы мемлекет өміріндегі маңызды мәселеге көзқарасын білдіреді. Осы тұрғыдан Мәди Нәбиевтің референдумдағы белсенділігі оның спорттағы жетістігінен бөлек, азаматтық ұстанымының да көрінісі болды. ([Inform.kz][2])
**АЗАМАТТЫҚ ҰСТАНЫМ – ЕЛ БОЛАШАҒЫНА БЕЙЖАЙ ҚАРАМАУ.** Республикалық референдум – азаматтардың мемлекет өміріндегі аса маңызды мәселе бойынша өз пікірін тікелей білдіруіне мүмкіндік беретін демократиялық тетік. 2026 жылғы 15 наурыздағы референдумға «**2026 жылғы 12 ақпанда бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланған Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясын қабылдайсыз ба?**» деген мәселе шығарылды. Орталық референдум комиссиясының ресми қорытындысына сәйкес, референдумға қатысу құқығы бар азаматтардың жалпы саны **12 482 613 адамды** құрады. Дауыс беруге **9 127 192 азамат**, яғни референдумға қатысу құқығы бар азаматтардың **73,12 пайызы** қатысты. Референдумға шығарылған мәселенің оң шешімін қолдап **7 954 667 адам немесе дауыс беруге қатысушылардың 87,15 пайызы** дауыс берді. Қарсы дауыс берген азаматтар саны **898 099**, ал жарамсыз деп танылған бюллетеньдер саны **146 558** болды. Осы ресми нәтижелердің негізінде республикалық референдум өтті деп танылып, жаңа Конституция қабылданды. Бұл – бүкіл республика бойынша тіркелген қорытынды көрсеткіштер, олар Төлеби ауданының жеке статистикасы емес. Сондықтан Төлеби ауданына қатысты дәлелденбеген жеке пайыз немесе дауыс саны қосылған жоқ. ([ЦИК РК][3])
Төлеби ауданындағы №734 учаскеде дауыс беру сияқты әрбір жеке әрекет осы республикалық үдерістің бір бөлігі болды. Азаматтық жауапкершіліктің мәні де осында: үлкен мемлекеттік шешімдер жекелеген азаматтардың саналы таңдауынан құралады. Бір адамның дауысы жалғыз қарағанда шағын көрінуі мүмкін, бірақ миллиондаған азаматтың еркін білдіруі мемлекеттің бағытына қатысты ортақ шешімді қалыптастырады. Сондықтан саяси науқанға қатысу – тек құқықты пайдалану емес, қоғам алдындағы жауапкершіліктің де белгісі. Мәди Нәбиевтің тұрғындарды саяси науқаннан тыс қалмауға шақыруы да осы түсінікпен сабақтас. Ол референдумға қатысуды ел ертеңіне қатысты ортақ міндет деп бағалады. Спортшының мұндай ұстанымы әсіресе жастар үшін маңызды. Өйткені қоғамдағы беделді азаматтардың әрекеті өскелең ұрпақтың мінез-құлқына әсер етеді. Жас спортшы Мәди Нәбиевтің әлем чемпионатындағы жеңісін көріп ел намысын қорғауға ұмтылса, оның азаматтық белсенділігін көріп, мемлекет өміріне жауапкершілікпен қараудың да маңызын түсіне алады. ([Inform.kz][2])
**ТӨЛЕБИ АУДАНЫ: ЖАУАПТЫ АЗАМАТ – БЕРІК ҚОҒАМ.** Азаматтық қоғамның күші адамдардың өз құқығын білуімен ғана өлшенбейді. Оның беріктігі азаматтардың сол құқықтарды жауапкершілікпен пайдалануынан көрінеді. Сайлау немесе референдум кезінде дауыс беру – азаматтың ерікті таңдауы. Алайда елдегі маңызды өзгерістерге бейжай қарамай, ақпаратпен танысып, өз шешімін қабылдау қоғамдық мәдениеттің қалыптасуына ықпал етеді. Төлеби ауданы үшін де мұндай құндылықтардың маңызы жоғары. Ауданнан шыққан белгілі азаматтардың қоғам өміріне белсенді қатысуы жергілікті тұрғындарға, әсіресе жастарға азаматтық жауапкершіліктің нақты үлгісін көрсетеді. Мәди Нәбиевтің №734 учаскеге келуі осы тұрғыдан символдық мәнге ие. Ол өз таңдауын спортшы немесе чемпион мәртебесінде емес, Қазақстан Республикасының азаматы ретінде жасады. Ел алдында спорттағы атақтың, қызметтің немесе қоғамдық мәртебенің айырмашылығы болуы мүмкін, бірақ азаматтық құқық пен жауапкершілік тұрғысынан әр адамның дауысы маңызды.
Азаматтық ұстаным күнделікті өмірде де дәл осындай жауапкершіліктен қалыптасады. Заңды сақтау, қоғамдық тәртіпті құрметтеу, елдің маңызды мәселелеріне бейжай қарамау, туған жердің дамуына үлес қосу, қоғам мүддесіне жауапкершілікпен қарау – мұның бәрі бір-бірімен байланысты. Патриотизм де тек салтанатты сөздермен өлшенбейді. Елін құрметтейтін азамат оның өміріндегі маңызды өзгерістерге қызығушылық танытады, заңды жолмен өз пікірін білдіреді, мемлекет пен қоғамның дамуына қатысты мәселелерден шет қалмайды. Төлеби ауданынан шыққан спортшы Мәди Нәбиевтің әрекетін осы тұрғыдан қарастырғанда оның мағынасы кеңейе түседі. Әлемдік жарыстарда Қазақстанның атын танытқан спортшы үшін ел намысын қорғау татамиде аяқталмайды. Азамат ретінде өз құқығын пайдалану, өзгелерді қоғамдық белсенділікке шақыру да Отан алдындағы жауапкершілікпен үндеседі. Оның бұрынғы спорттық жетістіктері – 2017 жылғы самбодан және 2021 жылғы дзюдодан әлем чемпионаттарындағы жеңістері – ел намысын халықаралық деңгейде қорғаудың мысалы болса, 2026 жылғы референдумға қатысуы азаматтық белсенділіктің күнделікті өмірдегі көрінісі болды. ([Inform.kz][2])
**ЖАСТАРҒА БЕРЕР ҮЛГІСІ – ЖЕҢІСТЕН ДЕ КЕҢ.** Төлеби ауданында спортқа қызығатын жас көп. Чемпионның әрбір жетістігі олардың алға ұмтылуына ықпал етеді. Бірақ спортшының қоғамдағы рөлі медальмен ғана шектелмеуі керек. Тәртіп, еңбекқорлық, табандылық, жауапкершілік, елге құрмет сияқты қасиеттер спорттың да, азаматтық тәрбиенің де негізін құрайды. Мәди Нәбиевтің референдумға ерте келіп, өз таңдауын жасауы жастарға «азамат болу – тек құқық талап ету емес, қоғам өміріне қатысу» деген мазмұнды жеткізеді. Спортта жеңіске жету үшін адам өз міндетіне жауапкершілікпен қарайды: жаттығуды өткізіп алмайды, тәртіп сақтайды, белгіленген ережеге бағынады, нәтижесі үшін жауап береді. Азаматтық өмірде де сол қағида сақталады. Қоғамның болашағы мемлекеттен ғана емес, оның әрбір азаматының көзқарасы мен әрекетінен қалыптасады.
2026 жылғы референдум қорытындысы ел тарихындағы маңызды саяси оқиғалардың бірі ретінде тіркелді. Орталық референдум комиссиясы ресми нәтижелерді **17 наурызда** бекітті. Дауыс беруге азаматтардың жартысынан астамы – нақты **73,12 пайызы** қатысқандықтан, референдум өтті деп танылды. Ал қатысушылардың **87,15 пайызы** жаңа Конституцияны қабылдауды қолдағандықтан, республикалық референдумға шығарылған Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы қабылданды деп есептелді. Кейін жаңа Конституцияның қабылдануына байланысты оны іске асыруға бағытталған шаралар белгіленді. Бұл цифрлар әрбір азаматтың жеке таңдауының жиынтығы мемлекет көлеміндегі шешімге қалай айналатынын көрсетеді. Сондықтан Төлеби ауданындағы №734 учаскеге келген бір азаматтың әрекетін де жалпы демократиялық үдерістен бөліп қарауға болмайды. ([ЦИК РК][3])
**ЕЛГЕ ҚЫЗМЕТ – ӘР АЗАМАТТЫҢ ӨЗ ОРНЫНАН БАСТАЛАДЫ.** Біреу елге ұстаздық еңбегімен қызмет етеді, біреу дәрігер ретінде адам денсаулығын қорғайды, тағы бірі ауыл шаруашылығында еңбек етеді. Спортшы халықаралық жарыста мемлекеттің намысын қорғайды. Ал азаматтардың барлығын біріктіретін ортақ міндет – Отанның болашағына жауапкершілікпен қарау. Мәди Нәбиевтің өмір жолында спорт пен азаматтық белсенділіктің осындай сабақтастығы көрінеді. Төлеби ауданының тумасы ретінде халықаралық додаларда Қазақстанның абыройын көтерген балуан республикалық референдум кезінде де өзінің қоғамдық позициясын білдіріп, тұрғындарды маңызды саяси науқанға белсенді қатысуға үндеді. Бұл үндеудің астарында қарапайым, бірақ маңызды қағида жатыр: елдің ертеңі әр азаматқа қатысты.
Азаматтың өз пікірін білдіруі – оның конституциялық құқығы. Ал сол құқықты саналы әрі жауапкершілікпен пайдалану – азаматтық мәдениеттің көрсеткіші. Әсіресе қоғамдық беделі бар тұлғалардың саяси және қоғамдық үдерістерге заң шеңберінде қатысуы жастарға үлгі бола алады. Мұнда олардың кімге немесе қандай шешімге дауыс бергені емес, ең алдымен елдегі маңызды мәселеден шет қалмай, өз таңдауын жасауы маңызды. Өйткені демократиялық қоғамда әр азаматтың көзқарасына құрметпен қарау, таңдау еркіндігін мойындау және өзгенің пікіріне төзімділік таныту да бірлік пен тұрақтылықтың негізі болып табылады.
Төлеби ауданының №734 сайлау учаскесінің Ленгір қаласындағы **№7 IT мектеп-лицейі ғимаратында орналасуы** – ресми белгіленген дерек. Ал Мәди Нәбиевтің 2026 жылғы 15 наурыздағы республикалық референдумда дауыс беріп, тұрғындарды белсенділікке шақырғаны ақпараттық дереккөзде нақты жарияланды. Сондықтан бұл материалда осы деректерден тыс учаскедегі сайлаушылар саны, Мәди Нәбиевтің нақты нешінші болып дауыс бергені немесе сол сәттегі басқа статистикалық мәліметтер қолданылған жоқ – мұндай деректер жарияланған материалдарда көрсетілмеген. ([Государственный портал РК][1])
Мәди Нәбиевтің №734 учаскедегі азаматтық белсенділігі Төлеби ауданындағы патриоттық тәрбие, азаматтық ұстаным мен қоғамдық жауапкершілік тақырыбына тікелей үндеседі. Патриотизм – елді сөзбен ғана сүю емес, оның тағдырына жауапкершілікпен қарау. Азаматтық ұстаным – маңызды сәтте сыртта қалмай, заңда белгіленген құқығыңды пайдалану. Жауапкершілік – өз таңдауыңның қоғам мен мемлекеттің болашағына қатысы бар екенін түсіну.
**Төлеби ауданының тумасы, әлем чемпионы Мәди Нәбиевтің республикалық референдумға қатысып, өз таңдауын жасауы – осы құндылықтардың нақты көрінісі. Спорт алаңында ел намысын қорғаған азаматтың қоғамдық өмірде де белсенділік танытуы жастарға үлгі. Ел болашағына бейжай қарамау, өз пікірін заңды жолмен білдіру, қоғам алдындағы міндетін сезіну – жауапты азаматтың басты қасиеттерінің бірі. Күшті мемлекет тек мықты институттардан емес, өз Отанының келешегіне жауапкершілікпен қарайтын саналы азаматтардан құралады.**
[1]: https://www.gov.kz/memleket/entities/turkestan-tolebi-audany/activities/86303?lang=kk&parentId=85919&utm_source=chatgpt.com «Төлеби ауданы аумағында сайлау учаскелерін құру туралы»
[2]: https://kaz.inform.kz/news/alem-chempioni-madi-nabiev-referendumda-oz-tandauin-zhasadi-6b0b5f/?utm_source=chatgpt.com «Әлем чемпионы Мәди Нәбиев референдумда өз таңдауын жасады»
[3]: https://www.election.gov.kz/kaz/news/acts/index.php?ID=10118&utm_source=chatgpt.com «2026 жылғы 15 наурыздағы республикалық референдумда дауыс беру қорытындылары туралы»