2026 жылғы 15 наурызда өткен республикалық референдум күні Түркістан облысының **Төлеби ауданында** ел болашағына қатысты маңызды саяси науқанға тұрғындар белсенді қатысып, өз азаматтық таңдауын білдірді. Сол күні аудан аумағындағы **№749 дауыс беру учаскесіне бір әулеттің бірнеше буын өкілдерінің бірге келіп дауыс беруі** отбасылық құндылық пен азаматтық жауапкершіліктің, үлкен мен кіші арасындағы сабақтастықтың мәнін айқындай түсті. №749 учаске **Төлеби ауданы, Бірінші Мамыр ауылдық округі, Алғабас елді мекеніндегі «Алғабас» жалпы білім беретін мектебінің ғимаратында** орналасқан. Учаскенің ресми мекенжайы – **Алғабас елді мекені, Балауса көшесі №1**. Оның шекарасына Алғабас елді мекенінің аумағы кіреді. ([Зан][1])
Референдум күні еңбек әулетінің өкілдерінің бір учаскеге бірге келуі қарапайым ғана дауыс беру сәтінен әлдеқайда кең мағынаға ие. Отбасы – адамның ең алғашқы тәрбие ортасы. Бала үлкенге құрметті, елге деген сүйіспеншілікті, еңбекке адалдықты, жауапкершілікті алдымен отбасынан үйренеді. Ал ата-ананың немесе әулеттің үлкендерінің қоғамдық өмірге белсенді қатысуы кейінгі ұрпаққа сөзбен айтылған насихаттан гөрі нақты іс арқылы әсер етеді. Осы тұрғыдан Төлеби ауданындағы №749 учаскеде еңбек әулетінің дауыс беруі азаматтық мәдениеттің отбасылық тәрбие арқылы ұрпақтан ұрпаққа жалғасуының көрінісі болды. Бір шаңырақтың бірнеше буыны ел үшін маңызды күні ортақ жауапкершілікті сезініп, конституциялық құқығын пайдалануы – отбасылық бірліктің қоғамдық жауапкершілікпен сабақтасатынын көрсетеді.
**ОТБАСЫ – АЗАМАТТЫҚ ТӘРБИЕНІҢ БАСТАУЫ.** Қоғамның беріктігі отбасынан басталады. Өйткені азаматтың мінезі, еңбекке көзқарасы, үлкенге құрметі, кішіге қамқорлығы, туған жерге сүйіспеншілігі мен қоғамдық жауапкершілігі ең алдымен отбасындағы тәрбие арқылы қалыптасады. Әулеттің үлкені елдегі маңызды оқиғаға бейжай қарамай, дауыс беруге қатысса, оны көрген кейінгі буын да азаматтық белсенділіктің маңызын түсінеді. Бұл жерде басты мәселе кімнің қандай таңдау жасағанында емес. Ең маңыздысы – азаматтың мемлекет өміріндегі маңызды мәселеге жауапкершілікпен қарап, өзіне берілген құқықты саналы түрде пайдалануы. Әр адамның таңдау еркіндігіне құрметпен қарау да демократиялық мәдениеттің маңызды белгісі. Сондықтан №749 учаскедегі еңбек әулетінің әрекетін азаматтық белсенділіктің отбасылық тәрбиемен астасқан үлгісі ретінде қарастыруға болады.
Еңбек әулеті деген ұғымның өзінде үлкен тәрбиелік мазмұн жатыр. Әулеттің бір буыны бастаған адал еңбек жолын кейінгі ұрпақ жалғастырса, ол жерде тек мамандық немесе кәсіп қана берілмейді. Еңбекке құрмет, тәртіп, жауапкершілік, табандылық, үлкеннің өнегесін қадірлеу сияқты қасиеттер де ұрпақтан ұрпаққа өтеді. Азаматтық жауапкершілік те дәл осылай қалыптасады. Адам елге деген сүйіспеншілікті бір күнде үйренбейді. Ол өзінің туған ауылына жанашырлық танытудан, қоғамдық тәртіпті сақтаудан, заңды құрметтеуден, еңбегін адал атқарудан, мемлекет өміріндегі маңызды мәселелерге бейжай қарамаудан басталады.
Осы себепті Төлеби ауданындағы еңбек әулетінің референдумға қатысуы **ұрпақтар сабақтастығы** ұғымымен тікелей үндеседі. Бір буынның өмірлік тәжірибесі екінші буынға беріледі. Үлкендер елдің тарихын, өткен кезеңдердегі өзгерістерді, тәуелсіздіктің қадірін өз өмір тәжірибесі арқылы түсінсе, жастар бүгінгі Қазақстанның дамуына өз көзқарасымен қарайды. Осы екі буынды біріктіретін ортақ құндылық – Отан алдындағы жауапкершілік. Әр кезеңнің адамының ойы мен таңдауы әртүрлі болуы мүмкін, бірақ елдің болашағына бейжай қарамау барлығына ортақ азаматтық қағида болып қала береді.
**ТӨЛЕБИ АУДАНЫ: ОРТАҚ ТАҢДАУҒА ҚҰРМЕТ – ҚОҒАМДЫҚ МӘДЕНИЕТТІҢ БЕЛГІСІ.** Референдум – азаматтардың мемлекет үшін маңызды мәселе бойынша өз пікірін тікелей білдіруінің конституциялық тетігі. Сондықтан дауыс беру учаскесіне келген әр азамат ең алдымен өзінің жеке таңдауын жасайды. Отбасы мүшелерінің бірге келуі олардың міндетті түрде бірдей пікірде болғанын білдірмейді және олай деп көрсету дұрыс емес. Керісінше, отбасылық құндылықтың тағы бір маңызды қыры – бір-бірінің пікіріне құрметпен қарау. Бір шаңырақтағы әр азаматтың өз таңдауы болуы мүмкін. Бірақ ел үшін маңызды саяси науқанға бірге жауапкершілікпен қатысу олардың ортақ азаматтық мәдениетін көрсетеді.
Төлеби ауданындағы №749 учаскенің орналасқан жерінің өзі нақты ресми құжаттармен белгіленген. Учаске Бірінші Мамыр ауылдық округінің Алғабас елді мекеніндегі білім беру мекемесінде орналасады. ([Зан][1]) Осы учаскеге келіп дауыс берген әр тұрғын өз конституциялық құқығын жүзеге асырып, республикалық деңгейдегі ортақ саяси үдеріске қатысты. Бұл – жергілікті деңгейдегі бір ғана учаскенің жұмысы болғанымен, ел көлеміндегі азаматтық белсенділіктің бір бөлшегі.
**ЕҢБЕК ПЕН АЗАМАТТЫҚ ЖАУАПКЕРШІЛІК – ӨЗАРА САБАҚТАС ҚҰНДЫЛЫҚТАР.** Еңбек адамы үшін жауапкершілік жат ұғым емес. Күнделікті жұмыста өз міндетін сапалы орындау, уақытты қадірлеу, нәтижеге жауап беру, айналасындағы адамдарға құрметпен қарау – еңбек мәдениетінің негізі. Ал азаматтық өмірде осы қасиеттер заңды құрметтеу, қоғамдық тәртіпке жауапкершілікпен қарау, туған жердің дамуына үлес қосу және маңызды қоғамдық үдерістерден шет қалмау арқылы жалғасады. Сондықтан еңбек әулетінің қоғамдық белсенділігі олардың кәсіби дәстүрінің азаматтық құндылықтармен сабақтасып жатқанын аңғартады.
Ұрпақтар сабақтастығы дегеніміз тек ата кәсіпті жалғастыру емес. Ол – үлкендердің жинақтаған тәжірибесін, өмірлік ұстанымын, еңбекке адалдығын және ел алдындағы жауапкершілігін кейінгі буынның бойына сіңіру. Әулет үлкендері балалары мен немерелеріне туған жерді құрметтеуді үйретсе, жастар сол құндылықтарды жаңа жағдайда жалғастырады. Бірі еңбекпен елге қызмет етсе, екіншісі біліммен, кәсіппен, ғылыммен, спортпен немесе басқа саламен қоғамның дамуына үлес қосады. Бірақ барлығын біріктіретін негізгі ұстаным – ел игілігіне адал қызмет ету.
Осы тұрғыдан №749 учаскеде көрініс тапқан отбасылық белсенділіктің тәрбиелік мәні ерекше. Жас буын үшін үлкендердің «ел тағдырына қатысу керек» деген сөзін естуден гөрі олардың сол жауапкершілікті нақты әрекетімен көрсетуі әсерлі. Азаматтық тәрбие де осындай күнделікті үлгіден қалыптасады. Балалар отбасындағы үлкендердің заңды құрметтейтінін, қоғамдық міндетке жауапкершілікпен қарайтынын көрсе, ертең сол құндылықтарды өз өмірінде жалғастыруға бейім болады.
**ПАТРИОТИЗМ – КҮНДЕЛІКТІ ЖАУАПКЕРШІЛІКТЕН КӨРІНЕДІ.** Отанға деген сүйіспеншілік тек мерекелік күндердегі салтанатты сөздермен өлшенбейді. Патриотизм – адал еңбек ету, заңға құрметпен қарау, туған жердің тазалығы мен тыныштығына жауапкершілік таныту, қоғамдық мәселелерден шет қалмау және мемлекет ұсынған заңды азаматтық тетіктерді пайдалану. Дауыс беру де осындай тетіктердің бірі. Сондықтан референдум күні Төлеби ауданындағы еңбек әулетінің учаскеге келуін патриотизмнің күнделікті өмірдегі қарапайым, бірақ мазмұнды көрінісі ретінде бағалауға болады.
Әсіресе ауылдық жерде әулет ұғымының қоғамдық орны айрықша. Бір әулеттің абыройы оның мүшелерінің еңбегімен, үлкендерінің өнегесімен, кейінгі буынның тәрбиесімен қалыптасады. Қазақ қоғамында «үлкенге құрмет, кішіге ізет» қағидаты ғасырлар бойы отбасылық тәрбиенің өзегі болды. Бүгінгі кезеңде осы дәстүр азаматтық жауапкершілікпен толыққанда оның қоғамдық маңызы арта түседі. Үлкендер жастарға тек отбасы тарихын емес, ел алдындағы міндетті де үйретеді.
**БІР ШАҢЫРАҚТАҒЫ ӘР БУЫН – ЕЛ ТАРИХЫНЫҢ ЖАЛҒАСЫ.** Аға буын тәуелсіз Қазақстанның қалыптасу кезеңдерін көзімен көрді. Орта буын елдегі әлеуметтік-экономикалық өзгерістермен бірге еңбек етті. Ал бүгінгі жастар цифрлық технологиялар мен жаңа мүмкіндіктер дәуірінде өсіп келеді. Әр буынның өмір тәжірибесі әртүрлі. Соған қарамастан оларды біріктіретін ортақ түсінік бар: Қазақстан – барлығына ортақ мемлекет, ал оның болашағына әр азамат жауапты.
Осындай түсініктің отбасында қалыптасуы қоғам үшін аса маңызды. Өйткені жауапты отбасы жауапты азамат тәрбиелейді. Жауапты азамат заңға құрметпен қарайды. Заңды құрметтеген қоғамда тәртіп пен тұрақтылық нығаяды. Ал бірлігі мен тұрақтылығы берік қоғам ғана ұзақ мерзімді дамуға қабілетті.
№749 учаскедегі еңбек әулетінің дауыс беруін дәл осы құндылықтар тұрғысынан қарастырған жөн. Мұнда отбасылық бірлік бар, бірақ әр азаматтың жеке таңдауына құрмет те бар. Мұнда үлкендердің өнегесі бар, бірақ жастардың дербес азаматтық ұстанымына да орын бар. Мұнда еңбек дәстүрі бар, сонымен қатар ел тағдырына жауапкершілікпен қарау түсінігі де көрінеді.
**ӘДІЛДІК ПЕН СЕНІМ ДЕ ОТБАСЫНАН БАСТАЛАДЫ.** Қоғамда өзара сенім қалыптасуы үшін адам ең алдымен айналасындағы адамдардың пікірін құрметтеуді үйренуі керек. Бұл қасиет те отбасында қалыптасады. Әке мен ана баласының ойын тыңдаса, үлкендер жастардың көзқарасына құрметпен қараса, ал жастар үлкендердің өмір тәжірибесін бағаласа, өзара түсіністік пайда болады. Кейін бұл мәдениет қоғамдық қатынастарға көшеді. Азамат өзгенің пікіріне құрметпен қарап, заңды сақтап, ортақ тәртіпті мойындайды.
Референдумдағы дауыс беру мәдениетінің маңызды бөлігі де осында. Әр адамның таңдауы – оның жеке құқығы. Біреу қолдауы, екіншісі басқа көзқараста болуы мүмкін. Бірақ ортақ қағида – таңдау еркіндігіне құрмет. Сондықтан еңбек әулетінің бірге дауыс беруін «бәрі бір шешімді қолдады» деп емес, «бір отбасының бірнеше буыны азаматтық құқығын жауапкершілікпен пайдаланды» деп бағалау әлдеқайда дұрыс.
Төлеби ауданында мұндай мысалдардың жастар тәрбиесіне берері мол. Елдің болашағы туралы айтқанда жастарды тек жақсы оқуға немесе еңбек етуге шақыру жеткіліксіз. Оларға азаматтың мемлекет алдындағы құқығы мен жауапкершілігін де түсіндіру қажет. Өз ойын еркін білдіру, заңды білу, қоғамдық тәртіпті сақтау, елдегі маңызды үдерістерге қызығушылық таныту – саналы азаматтың қасиеттері.
**ОТБАСЫЛЫҚ ҚҰНДЫЛЫҚ – ҰЛТТЫҚ ҚҰНДЫЛЫҚ.** Қазақ халқы үшін отбасы қашанда қасиетті ұғым саналған. Ата мен әженің батасы, әке мен ананың тәрбиесі, ағайынның бірлігі, ұрпақтың үлкенге құрметі – ұлттық болмысымыздың маңызды бөлігі. Бірақ отбасылық құндылықты тек туыстық қатынаспен шектеуге болмайды. Оның ішінде адал еңбек, жауапкершілік, сөзге беріктік, туған жерге құрмет және ел алдындағы міндет сияқты азаматтық қасиеттер де бар.
Еңбек әулеттерінің қоғамдағы орны осы тұрғыдан ерекше. Олар бірнеше буын бойы қалыптасқан еңбек мәдениетін сақтайды. Үлкен буынның адал еңбегі кейінгі ұрпақ үшін өнеге болады. Ал кейінгі ұрпақ сол дәстүрді заман талабына сай жалғастырады. Егер осы еңбек сабақтастығына азаматтық жауапкершілік қосылса, оның тәрбиелік маңызы одан әрі артады.
**ТӨЛЕБИ АУДАНЫ ҮШІН МҰНДАЙ ӨНЕГЕНІҢ МАҢЫЗЫ ЗОР.** Ауданның дамуы тек мемлекеттік бағдарламалар мен бюджет қаражатына байланысты емес. Оның өркендеуіне әр ауылдың, әр отбасының, әр еңбек адамының үлесі бар. Бірі ұстаз болып бала тәрбиелейді, бірі дәрігер болып халық денсаулығын қорғайды, бірі ауыл шаруашылығында еңбек етеді, бірі кәсіп ашып жұмыс орындарын қалыптастырады. Осындай адамдардың күнделікті еңбегі ауданның әлеуметтік және экономикалық өмірін алға жылжытады. Ал олардың азаматтық белсенділігі қоғамдағы жауапкершілік мәдениетін қалыптастырады.
№749 учаске орналасқан **Алғабас елді мекені де Төлеби ауданының Бірінші Мамыр ауылдық округіне қарайды**. Учаскенің дәл осы елді мекен тұрғындары үшін құрылғаны ресми құжатта белгіленген. ([Зан][1]) Сондықтан мұнда болған әрбір азаматтық белсенділік – Төлеби ауданының қоғамдық өмірінің бір бөлігі.
Азаматтық жауапкершілік үлкен істерден ғана басталмайды. Ол кейде белгіленген күні учаскеге барып, өз таңдауыңды жасаудан көрінеді. Кейде ауылдағы қоғамдық іске қатысудан, көршіңе көмектесуден, заң талабын орындаудан немесе балаларыңа адал еңбек пен елге құрметтің маңызын түсіндіруден байқалады. Осындай шағын әрекеттердің жиынтығы азаматтық қоғамның мәдениетін қалыптастырады.
**ҰРПАҚТАР САБАҚТАСТЫҒЫ – ТҰРАҚТЫ ҚОҒАМНЫҢ ТІРЕГІ.** Қоғам өткен буынның тәжірибесін жоғалтпай, жаңа ұрпақтың мүмкіндігімен ұштастырғанда дамиды. Үлкендердің өмірлік тәжірибесі жастарға бағыт береді, ал жастардың білімі мен жаңашылдығы қоғамды алға жетелейді. Осы екі күштің арасында құрмет пен сенім болса, ұрпақтар арасындағы байланыс берік болады.
Отбасында қалыптасқан мұндай сабақтастық мемлекет деңгейінде де маңызды. Өз тарихын құрметтейтін, аға буынның еңбегін бағалайтын, сонымен бірге жастарға мүмкіндік беретін қоғам тұрақты дамуға қабілетті. Сондықтан еңбек әулетінің бірнеше буынының азаматтық науқанға бірге қатысуы – қоғамдағы ұрпақтар сабақтастығының шағын, бірақ мазмұнды көрінісі.
Бұл мысалдан тағы бір маңызды ой туындайды: азаматтық белсенділік белгілі бір жасқа немесе мамандыққа тәуелді емес. Елдің кәмелетке толған әр азаматының өз дауысы, өз пікірі және өз таңдауы бар. Үлкен буынның тәжірибесі қаншалықты құнды болса, жастардың көзқарасы да соншалықты маңызды. Сондықтан ұрпақтар сабақтастығы бір буынның екінші буынға өз пікірін міндеттеуі емес. Ол – елге қызмет ету, еңбекқорлық, заңға құрмет және жауапкершілік сияқты ортақ құндылықтарды жеткізу.
**ТАҢДАУ – ЖЕКЕ, ЖАУАПКЕРШІЛІК – ОРТАҚ.** №749 учаскедегі еңбек әулетінің дауыс беруінен шығатын негізгі ойдың бірі осы. Әр азамат бюллетеньді өзі толтырады және өзінің көзқарасына сәйкес таңдау жасайды. Бірақ қоғамның болашағына жауапкершілік баршаға ортақ. Бұл қағида отбасылық құндылық пен азаматтық мәдениетті өзара байланыстырады.
Төлеби ауданындағы еңбек әулетінің республикалық референдумға қатысуы бір күндік оқиға ретінде ғана есте қалмауы тиіс. Оның тәрбиелік мазмұны – кейінгі буынға азаматтық жауапкершіліктің маңызын көрсетуінде. Үлкендердің еңбек дәстүрін жалғастыру қандай маңызды болса, олардың елге деген құрметін, қоғамдық белсенділігін, заңға жауапкершілікпен қарауын жалғастыру да сондай маңызды.
Отбасы берік болса – қоғам берік. Ұрпақтар арасында құрмет болса – сабақтастық сақталады. Еңбекке адалдық болса – ел дамиды. Азамат өз құқығына жауапкершілікпен қараса – мемлекеттің демократиялық мәдениеті нығаяды. Осы құндылықтардың барлығы Төлеби ауданындағы №749 учаскеде көрініс тапқан еңбек әулетінің азаматтық белсенділігімен үндеседі.
**Төлеби ауданы, Бірінші Мамыр ауылдық округінің Алғабас елді мекеніндегі №749 учаскеде еңбек әулетінің бірнеше буынының дауыс беруге қатысуы – отбасы тәрбиесі мен азаматтық жауапкершіліктің өзара сабақтастығын көрсеткен мәнді оқиға. Бұл – үлкеннің өнегесі, кішінің жауапкершілігі, еңбекке құрмет және ел болашағына бейжай қарамау сияқты құндылықтарды біріктіретін көрініс. Ұрпақтан ұрпаққа жалғасатын ең қымбат мұра тек кәсіп немесе материалдық дүние емес. Елге адалдық, еңбекке құрмет, заңға жауапкершілік, Отан тағдырына бейжай қарамау да – ұрпаққа қалатын аманат. Осындай құндылықтар сақталған жерде отбасы бірлігі нығаяды, азаматтық сана қалыптасады, ал қоғамның болашағына деген сенім беки түседі.**
[1]: https://zan.gov.kz/api/documents/198968/kaz/download/pdf?utm_source=chatgpt.com «Шекарасы: Бейнеткеш елді мекенінің аумағы.»