Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы тату көршілік пен тарихи достық бүгінде өңірлер арасындағы нақты байланыстар арқылы жаңа мазмұнға ие болып келеді. Екі халықты ғасырлар бойы қалыптасқан мәдени жақындық, ортақ дәстүр, туыстық қарым-қатынас пен өзара құрмет байланыстырады. Осындай берік негізге сүйенген ынтымақтастықтың бір көрінісі – Түркістан облысының **Төлеби ауданы** мен Өзбекстан Республикасының Ташкент облысындағы **Паркент ауданы** арасында орнатылып жатқан әріптестік. 2026 жылғы маусымда Төлеби ауданының әкімі **Еркеғали Әлімқұловтың** Өзбекстан Республикасына жасаған жұмыс сапары аясында аудан делегациясы Паркент ауданында болып, оның әлеуметтік-экономикалық және туристік даму бағыттарымен танысты. Кездесу барысында екі өңір арасындағы өзара тиімді байланысты дамыту, туризм саласында тәжірибе алмасу, кәсіпкерлік және мәдени-гуманитарлық қатынастарды нығайту мәселелері талқыланды. Нәтижесінде **Төлеби ауданы мен Паркент ауданы арасында ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойылды**. Құжатқа Төлеби ауданының әкімі Еркеғали Әлімқұлов пен Паркент ауданының әкімі **Эльмурод Пулатов** қол қойып, тараптар алдағы уақытта бірлескен жобаларды жүзеге асыруға уағдаласты. ([Толебиақпарат][1])
Бұл меморандумның маңызы тек туризм немесе инвестициялық байланыстармен шектелмейді. Құжаттың негізгі өзегінде **екі аудан арасындағы достық, өзара сенім, құрмет және тиімді әріптестік қағидаттары** жатыр. Төлеби мен Паркент аудандары осындай ұстанымдарға сүйене отырып ынтымақтастықты одан әрі кеңейтуге келісті. Бұл – екі ел арасындағы үлкен достықтың жергілікті деңгейдегі нақты көрінісі. Өңірлер арасындағы келісім ресми құжат ретінде ғана емес, халықтарды жақындастыратын, түрлі сала мамандары мен кәсіпкерлерге, мәдениет және спорт өкілдеріне тікелей байланыс орнатуға мүмкіндік беретін құрал ретінде бағалануға тиіс. Өйткені мемлекеттер арасындағы достық ең алдымен қарапайым адамдардың өзара қарым-қатынасы арқылы бекиді. Ал тұрақты өңіраралық байланыс осы сенімді күнделікті іспен нығайтады. ([Толебиақпарат][1])
**ТӨЛЕБИ АУДАНЫ ҮШІН ЖАҢА ӘРІПТЕСТІК МҮМКІНДІГІ.** Төлеби ауданы – табиғи ерекшеліктері мен туристік әлеуеті жоғары өңірлердің бірі. Ауданның таулы аймақтары, табиғи демалыс орындары мен экологиялық туризмді дамытуға қолайлы аумақтары оның көршілес мемлекеттердің өңірлерімен тәжірибе алмасуына мүмкіндік береді. Паркент ауданымен кездесуде де туризм саласындағы тәжірибе алмасу мәселесінің көтерілуі осыған байланысты. Бірақ бұл ынтымақтастықты тек туристер ағынын арттыру немесе жаңа инвестиция тарту тұрғысынан қарастыру жеткіліксіз. Мұнда басты мәселе – екі ауданның бір-бірінің тәжірибесіне құрметпен қарауы, ортақ мүдделерді анықтауы және өзара сенім негізінде ұзақ мерзімді байланыс қалыптастыруы. Төлеби ауданы Паркенттің тәжірибесін зерттесе, Паркент тарапы да Төлебидің табиғи, туристік және экономикалық мүмкіндіктерімен танысады. Осындай тең әріптестік өзара құрметтің нақты белгісі.
Меморандум аясында тараптар тек туризм саласын ғана емес, **сауда-экономикалық қатынастарды, кәсіпкерлік субъектілері арасындағы байланысты, ауыл шаруашылығын, тау және экологиялық туризмді, денсаулық сақтауды, мәдениетті, дене шынықтыру мен спортты** қамтитын бірқатар бағытта тәжірибе алмасу мен бірлескен бастамаларды жүзеге асыруды жоспарлап отыр. ([Толебиақпарат][1]) Бұл салалардың әрқайсысы халықтар арасындағы тікелей байланысты арттыруға мүмкіндік береді. Мәселен, мәдениет саласындағы бірлескен іс-шаралар екі халықтың рухани мұрасын кеңінен таныстырады. Спорттық байланыстар жастарды жақындастырады. Ауыл шаруашылығындағы тәжірибе алмасу мамандардың кәсіби байланысын күшейтеді. Денсаулық сақтау саласындағы әріптестік те әлеуметтік маңызы бар тәжірибелермен бөлісуге жол ашады. Яғни меморандумда көрсетілген бағыттардың астарында адамдар арасындағы өзара сенім мен тұрақты байланыс жатыр.
**ДОСТЫҚ – ҚАҒАЗДАҒЫ КЕЛІСІМНЕН БАСТАЛЫП, НАҚТЫ ІСПЕН БЕКИДІ.** Кез келген меморандумның шынайы құндылығы кейін оның қаншалықты жүйелі жүзеге асырылатынымен өлшенеді. Төлеби және Паркент аудандары алдағы уақытта бірлескен жобаларды жүзеге асыруға уағдаласып отыр. ([Толебиақпарат][1]) Бұл – екі тараптың байланысты бір реттік сапармен шектемей, ұзақ мерзімді әріптестікке айналдыруға ниетті екенін білдіреді. Бірлескен жұмыс барысында өзара келісім, жауапкершілік, сөзге беріктік және әріптестің мүддесін құрметтеу шешуші рөл атқарады. Достықтың беріктігі де осындай ұстанымдардан көрінеді.
Төлеби ауданы үшін халықаралық және өңіраралық байланысты дамыту соңғы жылдары маңызды бағыттардың біріне айналып келеді. Ауданның туристік әлеуетін арттыруға бағытталған жұмыстар тұрақты жүргізілуде. Ресми аудандық дерек бойынша, 2025 жылы Төлеби ауданына **46 500 демалушы келіп, 1,8 млрд теңгеге қызмет көрсетілген**. Сондай-ақ Біркөлік шатқалында туристік жобалар іске қосылған. ([Государственный портал РК][2]) Бұл көрсеткіштер Төлеби ауданының туризм саласында нақты тәжірибесі бар екенін аңғартады. Паркент ауданымен ынтымақтастық барысында осы тәжірибені салыстыру, ортақ бастамаларды талқылау және бір-бірінен үйрену екі аудан үшін де пайдалы. Бірақ мұндағы басты құндылық – экономикалық нәтиженің өзінде ғана емес, көршілес халықтар арасындағы өзара сенім мен байланыс мәдениетінің нығаюында.
Төлеби ауданында бұған дейін де туристік инфрақұрылымды дамытуға бағытталған жобалар жүзеге асырылған. Аудан әкімдігінің ресми мәліметтерінің бірінде туризм саласында қызмет көрсететін **140 нысан** бар екені көрсетілген. ([Государственный портал РК][3]) Бұл дерек Төлебидің туристік бағыттағы әлеуетінің ауқымын көрсетеді. Осындай мүмкіндігі бар аудан үшін Паркент секілді Ташкент облысының табиғи және туристік тәжірибесі қалыптасқан ауданымен байланыс орнату – тек жаңа жобалар табудың емес, көршілес өңірмен тұрақты әріптестік қалыптастырудың жолы. Мұнда өзара тәжірибе алмасу арқылы екі жақ та өз мүмкіндігін жаңа қырынан бағалай алады.
**ӨЗАРА ҚҰРМЕТ – ӘРІПТЕСТІКТІҢ БАСТЫ ШАРТЫ.** Төлеби мен Паркент арасындағы меморандумда өзара сенім мен құрметтің арнайы көрсетілуі кездейсоқ емес. ([Толебиақпарат][1]) Өйткені экономикалық мүдде уақыт өте өзгеруі мүмкін, ал ұзақ мерзімді серіктестік үшін тұрақты құндылықтар қажет. Әріптестің пікірін тыңдау, келісілген шарттарды сақтау, әр өңірдің ерекшелігін ескеру, өзара тиімді шешім іздеу – осындай құндылықтардың практикалық көрінісі. Егер өңіраралық қарым-қатынаста осы ұстанымдар берік сақталса, бірлескен жобалардың да тұрақтылығы артады.
Қазақстан мен Өзбекстан халықтарының арасындағы байланыс үшін мұндай ауданаралық қарым-қатынастардың тәрбиелік және қоғамдық маңызы да үлкен. Төлеби жастары Паркент жастарымен мәдени, спорттық немесе туристік жобалар аясында кездессе, олар көрші мемлекеттің халқын ресми ақпарат арқылы ғана емес, тікелей қарым-қатынас арқылы танып-біледі. Бұл өз кезегінде стереотиптерді азайтып, өзге халықтың мәдениетіне құрметпен қарауға үйретеді. Нағыз халықтар достығы осындай күнделікті байланыстан қалыптасады.
**ҚАЗАҚСТАН–ӨЗБЕКСТАН ДОСТЫҒЫНЫҢ ЖЕРГІЛІКТІ КӨРІНІСІ.** Төлеби мен Паркент арасындағы әріптестік – екі аудан арасындағы жеке бастама болғанымен, мазмұны жағынан Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы кең ауқымды тату көршілік саясатының бір бөлігі. Екі ел арасындағы достық жоғары саяси деңгейде қалыптасқан келісімдер арқылы бекітілсе, өңірлер арасындағы байланыс оны халыққа жақын деңгейде жүзеге асырады. Мәселен, аудандар бірлескен туристік бастама жасаса, оның игілігін кәсіпкерлер, қызмет көрсету саласының өкілдері және тұрғындар көреді. Мәдени іс-шара өтсе, екі халықтың өнері мен дәстүрі жақындайды. Спорттық кездесу ұйымдастырылса, жастар арасында жаңа достық байланыс қалыптасады. Осылайша өңіраралық ынтымақтастық үлкен мемлекетаралық қатынастың нақты мазмұнына айналады.
Төлеби ауданының әкімі Еркеғали Әлімқұлов бастаған делегацияның Паркент ауданымен кездесуі де осы мақсатқа бағытталған. Ресми жарияланған ақпаратта делегацияның ауданның әлеуметтік-экономикалық және туристік даму бағыттарымен танысқаны, екі өңір арасындағы байланыстарды дамыту жолдарын талқылағаны нақты көрсетілген. ([Толебиақпарат][1]) Бұл тәжірибе алмасудың біржақты емес екенін көрсетеді. Екі аудан бір-бірінің даму жолына қызығушылық танытып, тиімді тәжірибелерді зерделеуге мүмкіндік алып отыр. Мұндай қарым-қатынас әріптестердің бір-бірін жақсы түсінуіне жағдай жасайды.
**МӘДЕНИ-ГУМАНИТАРЛЫҚ ҚАТЫНАС – ДОСТЫҚТЫҢ РУХАНИ НЕГІЗІ.** Паркентпен жүргізілген келіссөздерде мәдени-гуманитарлық байланыстарды нығайту мәселесінің арнайы қаралуы маңызды. ([Толебиақпарат][1]) Өйткені екі халықтың достығы тек сауда немесе экономика арқылы өлшенбейді. Қазақ пен өзбек халықтарының тіліндегі, дәстүріндегі, ұлттық тағамындағы, өнеріндегі, отбасылық құндылықтарындағы ұқсастықтар оларды тарихи тұрғыдан жақындастырып келеді. Осындай мәдени ортақтықты жаңа буынға жеткізу үшін ауданаралық байланыстар тиімді құрал бола алады.
Мәдени алмасу аясында өнер ұжымдарының кездесуі, ұлттық мерекелер мен дәстүрлерді таныстыру, шығармашылық байланыстар орнату секілді бастамалар болашақта қарастырылуы мүмкін. Бірақ әзірге нақты ресми материалда мұндай іс-шаралардың күні немесе саны көрсетілмегендіктен, оларды жүзеге асты деп көрсету дұрыс емес. Қазіргі нақты дерек – меморандум аясында **мәдениет саласында тәжірибе алмасу мен бірлескен бастамаларды жүзеге асыру жоспарланғаны**. ([Толебиақпарат][1]) Бұл бағыттың өзі болашақтағы достық байланыстар үшін кең мүмкіндік ашады.
**СПОРТ ЖАСТАРДЫ ЖАҚЫНДАСТЫРАДЫ.** Төлеби мен Паркент арасындағы ынтымақтастық бағыттарының қатарында дене шынықтыру және спорттың болуы да маңызды. ([Толебиақпарат][1]) Төлеби ауданы спорт саласындағы жетістіктерімен белгілі. Ауданнан ел намысын халықаралық деңгейде қорғап жүрген спортшылар шыққан. Сондықтан спорттық тәжірибе алмасу жастардың кәсіби дамуына ғана емес, өзара достыққа да ықпал етуі мүмкін. Спорт алаңында қалыптасқан құрмет пен әділ бәсеке халықтар арасындағы түсіністікті нығайтатын тиімді құрал.
**ТУРИЗМ – ЕКІ АУДАНДЫ ЖАҚЫНДАСТЫРАТЫН КӨПІР.** Туризм саласының ерекшелігі – оның адамдарды тікелей байланыстыруында. Турист басқа өңірге барған кезде табиғатты ғана көрмейді. Ол жергілікті халықпен сөйлеседі, мәдениетін танып-біледі, тағамын татады, салт-дәстүріне қызығушылық танытады. Осы арқылы қоғамдар арасындағы өзара түсіністік қалыптасады. Сондықтан Төлеби мен Паркент аудандары арасындағы туристік байланыс екі халықты жақындастыратын қоғамдық маңызға да ие.
Төлеби ауданының табиғи әлеуеті бұл бағытта нақты негіз береді. Аудан аумағында тау туризмі мен экологиялық демалысты дамытуға қолайлы табиғи орындар бар. Ресми деректе Төлеби өңірінің табиғи байлығы, қолайлы климаты мен географиялық артықшылықтары инвесторлар тарапынан да атап өтілген. ([Государственный портал РК][4]) Ал Паркент ауданының әлеуметтік-экономикалық және туристік даму бағыттарын Төлеби делегациясының арнайы зерделеуі тәжірибе алмасуға деген қызығушылықтың нақты белгісі. ([Толебиақпарат][1]) Екі ауданның табиғи ерекшеліктері ортақ тақырып қалыптастырып, әріптестікті тереңдетуге мүмкіндік береді.
**СЕНІМ – ЖАУАПКЕРШІЛІКТІ ТАЛАП ЕТЕДІ.** Бір меморандумға қол қою арқылы достық толық қалыптаспайды. Қабылданған уағдаластықты орындау, кездесулердің жалғасын табуы, мамандардың байланысы мен нақты бірлескен бастамалардың жүзеге асуы маңызды. Сондықтан Төлеби және Паркент аудандары арасындағы әріптестіктің алдағы кезеңдегі негізгі өлшемі – өзара келісілген бағыттар бойынша тұрақты жұмыс жүргізу. Сенімнің сақталуы әр тараптың өз міндетіне жауапкершілікпен қарауына байланысты.
Осы тұрғыдан меморандумның «өзара сенім, құрмет және тиімді әріптестік» қағидаттарына сүйенуі ерекше мәнге ие. ([Толебиақпарат][1]) Бұл ұғымдар тек ресми сөз тіркесі емес. Сенім – әріптестің сөзіне сену. Құрмет – оның мүддесін ескеру. Тиімді әріптестік – екі тарапқа да пайда әкелетін шешімге ұмтылу. Осы үш қағидат тұрақты сақталғанда ғана ауданаралық байланыс ұзақ мерзімді сипат алады.
Төлеби ауданы үшін Паркентпен ынтымақтастықтың тағы бір маңызы – халықаралық байланыстың жергілікті қоғамға жақындай түсуінде. Аудан тұрғыны Қазақстан–Өзбекстан достығын тек мемлекет басшыларының кездесуі арқылы емес, өз ауданында жүзеге асатын нақты байланыстар арқылы сезіне алады. Паркентпен ортақ жоба қолға алынса, кәсіпкерлер әріптес тапса, туристік байланыс жандандырылса, мәдени немесе спорттық тәжірибе алмасу жүзеге асса, мемлекетаралық достықтың нақты пайдасы жергілікті деңгейде көрінеді.
**ТУҒАН ЖЕРДІ ДАМЫТУ – ДОСТЫҚТЫ ДАМЫТУМЕН ҰШТАСАДЫ.** Төлеби ауданының халықаралық байланыс орнатуы туған өлкені таныстыруға да мүмкіндік береді. Ауданның табиғи ерекшеліктері, туристік нысандары, кәсіпкерлік тәжірибесі мен мәдени құндылықтары шетелдік әріптестерге таныстырылады. Бұл жергілікті тұрғындардың өз ауданына деген мақтанышын арттыратын факторлардың бірі. Патриотизм өз жеріңді жақсы көрумен ғана емес, оны дамытуға, жақсы қырынан танытуға және басқа өңірлермен тең дәрежеде әріптестік орнатуға ұмтылыстан да көрінеді.
Сонымен бірге нағыз патриотизм өзге халыққа құрметпен қараумен үйлесуі тиіс. Өз мәдениетіңді қадірлей отырып, көрші халықтың дәстүріне құрмет көрсету – өркениетті қоғамның белгісі. Төлеби мен Паркент арасындағы әріптестік осы құндылықты нақты іс арқылы көрсетуге мүмкіндік береді.
**ЕКІ АУДАННЫҢ БАЙЛАНЫСЫ – ЕКІ ХАЛЫҚТЫҢ ДОСТЫҒЫНА ҚОСЫЛҒАН ҮЛЕС.** Төлеби және Паркент аудандары арасындағы ынтымақтастықтың негізгі мазмұны дәл осыдан көрінеді. 2026 жылғы жұмыс сапары барысында Төлеби делегациясы Паркенттің әлеуметтік-экономикалық және туристік даму бағыттарымен танысты. Екі тарап өзара тиімді байланыстарды дамыту, туризм саласында тәжірибе алмасу, кәсіпкерлік және мәдени-гуманитарлық қатынастарды нығайту мәселелерін талқылады. Нәтижесінде Төлеби ауданының әкімі Еркеғали Әлімқұлов пен Паркент ауданының әкімі Эльмурод Пулатов ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойды. Құжатта өзара сенім, құрмет және тиімді әріптестік негізгі қағидаттар ретінде белгіленіп, ауыл шаруашылығы, тау және экологиялық туризм, денсаулық сақтау, мәдениет, дене шынықтыру мен спорт салаларында тәжірибе алмасу және бірлескен бастамаларды жүзеге асыру көзделді. ([Толебиақпарат][1])
Төлеби ауданы үшін бұл келісім – сыртқы байланысты кеңейтудің ғана емес, Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы тарихи достықты аудан деңгейінде жалғастырудың нақты қадамы. Оның шынайы құндылығы инвестиция көлемімен ғана өлшенбейді. Ең үлкен нәтиже – екі ауданның бір-біріне сенуі, тәжірибесіне құрметпен қарауы, ортақ бастамаларға бірге атсалысуы және халықтар арасындағы қарым-қатынастың нығаюы.
**Достық – өзара құрметтен, құрмет – сенімнен, сенім – ортақ істен қалыптасады. Төлеби мен Паркент арасындағы жаңа әріптестік осы құндылықтарды нақты мазмұнмен толықтыруға бағытталған. Екі аудан арасындағы байланыс нығайған сайын Қазақстан мен Өзбекстан халықтарының тарихи достығы да жергілікті деңгейде жаңа серпін алады. Төлеби ауданының Паркентпен орнатқан ынтымақтастығы – тату көршілікті, өзара түсіністікті және ортақ жауапкершілікті дәріптейтін маңызды қадам.**
[1]: https://tolebiaqparat.kz/t%D3%A9lebide-ishki-turizm-damidy/zha%D2%A3aly%D2%9Btar/?utm_source=chatgpt.com «ТӨЛЕБИДЕ ІШКІ ТУРИЗМ ДАМИДЫ -»
[2]: https://www.gov.kz/memleket/entities/turkestan-tolebi-audany/press/news/details/1176450?utm_source=chatgpt.com «ТӨЛЕБИ АУДАНЫНДАҒЫ ИНДУСТРИАЛДЫ АЙМАҚТА БИЫЛ 7 ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ ЖОБА ЖҮЗЕГЕ АСЫРЫЛЫП, 500-ГЕ ЖУЫҚ ЖҰМЫС ОРНЫ АШЫЛАДЫ»
[3]: https://www.gov.kz/memleket/entities/turkestan-tolebi-audany/press/news/details/819835?utm_source=chatgpt.com «ТӨЛЕБИ АУДАНЫНДА ТАҒЫ БІР ДЕМАЛЫС АЙМАҒЫ АШЫЛДЫ»
[4]: https://www.gov.kz/memleket/entities/ontustik/press/news/details/1112448?utm_source=chatgpt.com «ТӨЛЕБИДЕГІ ТУРИСТІК ЖОБАЛАРҒА ШЕТЕЛДІК ИНВЕСТОРЛАР ҚЫЗЫҒУШЫЛЫҚ БІЛДІРДІ»