2026 жылғы 15 наурызда өткен республикалық референдум күні Түркістан облысында ұлттық құндылық пен азаматтық белсенділікті қатар танытқан ерекше көріністердің бірі тіркелді. Облыстық «Домалақ ана» ансамблінің мүшелері дауыс беру учаскесіне ұлттық киіммен келіп, өз таңдауларын жасады. Ресми жарияланған материалда ансамбль мүшелерінің саяси науқанға ұлттық киіммен қатысуын халқымыздың салт-дәстүріне және ұлттық мәдениетіне деген құрметтің белгісі ретінде бағалағаны көрсетілген. Бұл көрініс дауыс беру рәсімінің өзімен ғана шектелмей, қоғам өміріне қатысу мен ұлттық болмысты дәріптеудің өзара үйлесе алатынын аңғартты. Ашық деректе ансамбль мүшелерінің нақты саны мен дауыс берген учаскенің нөмірі көрсетілмегендіктен, бұл материалда ондай мәліметтер қосылған жоқ. Сонымен бірге қолжетімді деректе аталған дауыс беру оқиғасының Төлеби ауданы аумағында өткені нақты көрсетілмейді. Сондықтан оны Төлеби ауданында болды деп көрсету дұрыс емес. Дегенмен бұл бастаманың мазмұны Төлеби ауданында жүргізіліп отырған ұлттық құндылықтарды дәріптеу, патриоттық тәрбие мен азаматтық жауапкершілікті қалыптастыру бағытындағы ақпараттық жұмыстармен тікелей үндеседі. ([Ertenmedia.kz][1])
Төлеби ауданы үшін ұлттық құндылық мәселесінің орны айрықша. Өйткені ауданның қоғамдық өмірінде салт-дәстүрді сақтау, ұлттық мәдениетті насихаттау, үлкенге құрмет пен кішіге ізет көрсету, отбасы мен ұрпақ тәрбиесіне мән беру сияқты құндылықтар тұрақты көтеріліп келеді. Ұлттық киім де осы рухани мұраның көзге көрінетін бір бөлігі. Ол тек мерекелік сән үлгісі емес, халықтың тарихи жадын, эстетикалық талғамын, қолөнер дәстүрін, дүниетанымын және ұлтқа тән ерекшелігін білдіретін мәдени белгі. Сондықтан «Домалақ ана» ансамблі мүшелерінің республикалық референдум секілді маңызды қоғамдық-саяси науқанға ұлттық киіммен қатысуы екі маңызды ұғымды – ұлттық мұраға құрмет пен азаматтық жауапкершілікті – бір сәтте тоғыстырды.
**ҰЛТТЫҚ ҚҰНДЫЛЫҚ – КҮНДЕЛІКТІ ӨМІРДЕ КӨРІНГЕНДЕ ҒАНА ӨМІРШЕҢ.** Ұлттық мұраны сақтау тек концерттер мен мерекелер кезінде ұлттық киім киюмен шектелмеуі керек. Оның шынайы мазмұны адамдардың күнделікті өмірінен, мінез-құлқынан, тілінен, үлкенге құрметінен, туған жерге жауапкершілігінен және қоғамдық белсенділігінен көрінеді. Ұлттық киіммен дауыс беруге келген өнер ұжымы осы тұрғыдан маңызды белгі көрсетті: дәстүр мен қазіргі азаматтық қоғам бір-біріне қайшы емес. Керісінше, өз тарихын, мәдениетін және ұлттық ерекшелігін қадірлейтін азамат мемлекет өміріндегі маңызды мәселелерге де саналы түрде қатыса алады.
Төлеби ауданындағы патриоттық тәрбие үшін бұл ойдың маңызы зор. Өскелең ұрпаққа Отанды сүюдің тек сөзбен айтылатын ұғым емес екенін түсіндіру қажет. Отаншылдық – ана тілін құрметтеу, ұлттық мәдениетті сақтау, туған өлкенің тарихын білу, заңға бағыну, қоғамның болашағына бейжай қарамау және өзінің азаматтық құқығын жауапкершілікпен пайдалану сияқты әрекеттердің жиынтығы. Егер жас ұрпақ ұлттық құндылықтарды тек өткен заманның мұрасы деп емес, қазіргі өмірдің ажырамас бөлігі деп қабылдаса, онда дәстүр мен заманауи қоғам арасында табиғи сабақтастық қалыптасады.
«Домалақ ана» атауының өзі қазақ халқының рухани дүниесінде анаға, даналыққа, бірлікке және ұрпақ сабақтастығына байланысты терең мазмұнмен ұштасады. Сондықтан осындай атауды иеленген өнер ұжымының ұлттық киіммен азаматтық науқанға қатысуы символдық тұрғыдан да ерекше мәнге ие. Ананың өнегесі, отбасының берекесі, ұрпақ тәрбиесі мен ел бірлігі – қазақ қоғамында бір-бірінен ажырамайтын түсініктер. Ұлттық киім осы рухани сабақтастықты сыртқы бейнемен көрсетсе, дауыс беру азаматтың мемлекет өміріне қатысу жауапкершілігін танытады.
**АЗАМАТТЫҚ БЕЛСЕНДІЛІК – ЕЛГЕ ДЕГЕН ҚҰРМЕТТІҢ БІР КӨРІНІСІ.** Референдумға қатысу әр адамның заңмен берілген құқығы. Әр азамат өз таңдауын өзі жасайды және оның пікірі құрметтелуге тиіс. Сондықтан азаматтық белсенділіктің мәнін белгілі бір шешімді қолдаумен немесе қолдамаумен ғана өлшеуге болмайды. Ең алдымен адамның ел өміріндегі маңызды мәселеге қызығушылық танытып, өз көзқарасын заңды жолмен білдіруі маңызды. «Домалақ ана» ансамблі мүшелерінің дауыс беру учаскесіне келуі осы белсенділіктің көрінісі болды. Ал олардың ұлттық киім таңдауы азаматтық қатысуды ұлттық мәдениетке құрметпен сабақтастырды.
Мұндай үлгінің Төлеби ауданы жастары үшін де тәрбиелік маңызы бар. Жастар кейде ұлттық дәстүрді тек үлкен буынға тән құбылыс ретінде қабылдауы мүмкін. Алайда ұлттық киімнің қоғамдық ортада, мәдени шараларда, ресми және азаматтық іс-шараларда қолданылуы дәстүрдің бүгінгі өмірде де өз орнын таба алатынын көрсетеді. Бұл жерде ең маңыздысы – ұлттық киімді сыртқы сән ретінде ғана емес, оның артындағы мәдени мағынаны түсіну.
Төлеби ауданында ұлттық салт-дәстүрді жастарға жеткізу отбасыдан, білім беру мекемелерінен, мәдениет үйлерінен, өнер ұжымдарынан және қоғамдық ортадан басталады. Егер осы орталардың барлығы бір бағытта жұмыс істесе, ұлттық құндылықтар ұран күйінде қалмай, жастардың дүниетанымына сіңеді. Мысалы, ұлттық киімнің тарихын білу, оның ою-өрнегіндегі мағынаны түсіну, дәстүрлі ән мен күйді тыңдау, ұлттық спортпен айналысу, қазақ тілін құрметтеу – барлығы ұлттық сананы қалыптастыратын әрекеттер.
**ҰЛТТЫҚ КИІМ – ТАРИХИ ЖАДТЫҢ БІР БӨЛІГІ.** Қазақтың ұлттық киімінде тек әсемдік емес, ғасырлар бойғы өмір салты мен қолөнер тәжірибесі сақталған. Киімнің пішіні, қолданылған материалы, ою-өрнегі, бас киім түрлері адамның жасына, әлеуметтік ортасына, өмір сүрген аймағына және салттық ерекшеліктерге байланысты қалыптасқан. Сондықтан ұлттық киімге құрмет – өткен буындардың еңбегіне, шеберлердің өнеріне және халықтың эстетикалық мәдениетіне құрмет.
Осы тұрғыдан алғанда азаматтық іс-шарада ұлттық киім киюдің тәрбиелік салмағы ерекше. Ол қоғамға «ұлттық болмыс қазіргі заманмен бірге өмір сүре алады» деген түсінік береді. Бүгінгі Қазақстан азаматы заманауи білім алып, жаңа технологияны меңгеріп, халықаралық ортада қызмет ете отырып, өзінің ұлттық мәдениетін де сақтай алады. Бұл екі ұғым бір-бірін жоққа шығармайды.
Төлеби ауданы үшін де дәл осындай үйлесім маңызды. Ауданның дамуы жаңа инфрақұрылыммен, экономикамен немесе әлеуметтік жобалармен ғана өлшенбейді. Рухани сабақтастық сақталмаса, материалдық даму толыққанды нәтиже бере алмайды. Сондықтан ауданның қоғамдық өмірінде ұлттық мәдениетті сақтауға, тарихты насихаттауға және жастар тәрбиесіне мән беру – тұрақты дамудың рухани негіздерінің бірі.
**ҰЛТТЫҚ ҚҰНДЫЛЫҚ ПЕН ЖАУАПКЕРШІЛІК – БІР-БІРІН ТОЛЫҚТЫРАТЫН ҰҒЫМДАР.** Кейде ұлттық құндылық туралы әңгіме тек салт-дәстүр, ән-күй немесе ұлттық киім шеңберінде қалып қояды. Алайда ұлттық құндылықтың мазмұны әлдеқайда кең. Оған адалдық, үлкенге құрмет, жауапкершілік, бірлік, ынтымақ, туған жерге жанашырлық және ел алдындағы міндетті сезіну де кіреді. Демек, азаматтың дауыс беруге қатысуы мен ұлттық киімді құрметтеуі – бір-бірінен бөлек әрекеттер емес, ортақ құндылықтар жүйесінің екі қыры.
Төлеби ауданында осы түсінікті қалыптастыру әсіресе жастармен жұмыс барысында маңызды. Ұлттық құндылықты тек тарих сабағында немесе мерекелік концертте ғана еске түсіретін ұғымға айналдырмау қажет. Жас азамат өз құқығын білсе, заңды құрметтесе, ел өміріндегі мәселелерге қызығушылық танытса, туған жерін абаттандыруға қатысса, қоғамдық тәртіпті сақтаса және ана тілін қадірлесе – бұл да ұлттық тәрбиенің нәтижесі.
**БІРЛІК ПЕН ҰЛТТЫҚ БОЛМЫС.** Ұлттық мәдениетті сақтау қоғамды басқа халықтардан оқшаулау дегенді білдірмейді. Керісінше, өз мәдениетін жақсы білетін адам өзге мәдениетке де саналы құрметпен қарай алады. Қазақстан көпэтносты мемлекет ретінде ортақ азаматтық бірлік пен әр халықтың мәдени ерекшелігін қатар құрметтеуге негізделген. Осы ортада қазақ халқының ұлттық құндылықтарын дәріптеу бүкіл қоғамның мәдени байлығын арттырады.
Төлеби ауданы да түрлі әлеуметтік топтар мен ұрпақтар өмір сүретін орта. Сондықтан мұнда бірлік пен тұрақтылықты нығайту үшін әр азаматқа ортақ құндылықтар – заңға құрмет, жауапкершілік, әділдік, өзара сыйластық және туған жерге жанашырлық маңызды. Ұлттық дәстүр осы құндылықтарды жеткізудің әсерлі тәсілдерінің бірі.
«Домалақ ана» ансамблі мүшелерінің ұлттық киіммен дауыс беру сәтінде де осы екі деңгей қатар көрінді. Бір жағынан, олар Қазақстан азаматтары ретінде республикалық референдумға қатысты. Екінші жағынан, ұлттық киім арқылы халқымыздың мәдени мұрасына құрмет білдірді. Осылайша азаматтық және ұлттық сәйкестік бір-бірін толықтырды.
**ӘЙЕЛДЕРДІҢ ҚОҒАМДЫҚ БЕЛСЕНДІЛІГІ ДЕ МАҢЫЗДЫ.** «Домалақ ана» ансамблі мүшелерінің белсенділігі әйелдердің қоғам өміріндегі орны туралы да ой салады. Төлеби ауданында бұрын жарияланған ресми материалдарда әйелдің тек отбасының ұйытқысы емес, мемлекеттік қызметке, қоғамдық іске, кәсіпкерлік пен басқа салаларға белсенді араласатын қоғам мүшесі екені айтылған. Бұл ұстаным бүгінгі әйелдің отбасылық және қоғамдық жауапкершілікті қатар алып жүретінін көрсетеді. ([Государственный портал РК][2])
Қазақ қоғамында ана бейнесі қашанда тәрбиемен, берекемен, даналықпен және ұрпаққа бағыт берумен байланыстырылған. Бүгінде осы дәстүрлі рөл қоғамдық белсенділікпен толықты. Әйелдер білім, мәдениет, медицина, кәсіпкерлік, мемлекеттік қызмет және қоғамдық ұйымдарда еңбек етіп, ел дамуына үлес қосуда. Сондықтан ұлттық киімдегі аналар мен өнерпаздардың дауыс беру учаскесіне келуі мәдени ғана емес, қоғамдық мазмұнға да ие.
Төлеби ауданындағы аналар, әжелер, ұстаздар мен мәдениет қызметкерлері жастар тәрбиесінде үлкен рөл атқарады. Ұлттық әнді, дәстүрді, әдет-ғұрыпты кейінгі буынға жеткізетін де көбіне осы орта. Егер ұлттық тәрбиемен айналысатын азаматтар қоғамдық өмірге де белсенді араласса, жастар үшін оның әсері күшейеді: олар дәстүрге құрмет пен белсенді азаматтық ұстанымның қатар жүретінін көреді.
**ПАТРИОТИЗМ – ҰЛТТЫҚ РУХТЫ САҚТАУМЕН ҚАТАР ЕЛГЕ ҚЫЗМЕТ ЕТУ.** Патриоттық сезімнің бір бөлігі – ұлттық мәдениетке деген мақтаныш. Бірақ ол тек мақтанышпен аяқталмауы керек. Шынайы патриотизм елдің қоғамдық өміріне жауапкершілікпен қатысудан, заңды құрметтеуден, адал еңбек етуден және туған жердің дамуына үлес қосудан байқалады.
Осы тұрғыдан республикалық референдумға ұлттық киіммен келген «Домалақ ана» ансамблі мүшелерінің әрекеті патриотизмнің мазмұнын тереңдете түседі. Ұлттық киім – олардың мәдени болмысын білдірсе, дауыс беру – азаматтық жауапкершілігін білдірді.
Төлеби ауданындағы патриоттық тәрбие де дәл осы үйлесімге құрылуы тиіс. Жас адам қазақтың тарихын, салтын, мәдениетін жақсы біліп қана қоймай, Қазақстан Республикасының азаматы ретінде өз құқықтары мен міндеттерін де түсінуі қажет. Ұлттық сана мен құқықтық мәдениет қатар қалыптасқанда жауапты азамат өсіп шығады.
**ҰРПАҚТАР САБАҚТАСТЫҒЫНЫҢ МӘНІ ДЕ ОСЫНДА.** Аға буын ұлттық дәстүрді кейінгі буынға тек сөзбен емес, өз әрекеті арқылы жеткізеді. Ұлттық киім кию, дәстүрлі өнерді сақтау, ана тілінде сөйлеу, қоғамдық өмірге белсенді қатысу – барлығы жас ұрпаққа үлгі. Бұл сабақтастық сақталғанда ұлттық мәдениет музейлік жәдігерге айналмайды, тірі қоғамдық құбылыс ретінде өмір сүреді.
Төлеби ауданында да ұлттық мәдениетті насихаттайтын өнер ұжымдары мен мәдениет қызметкерлерінің осы міндеті ерекше. Олар сахнада ән айтып қана қоймай, қоғамға мәдени үлгі көрсетеді. Ұлттық киімнің қадірін танытады, дәстүрлі өнерді насихаттайды, жастарды мәдениетке тартады. Сондықтан өнер адамдарының азаматтық белсенділігі олардың қоғамдық беделін одан әрі арттырады.
**ТАҢДАУ ЕРКІНДІГІ – АЗАМАТТЫҚ МӘДЕНИЕТТІҢ НЕГІЗІ.** Дауыс беру туралы сөз болғанда бір маңызды қағиданы ұмытпау керек: әр азаматтың таңдауы жеке және еркін. Ұлттық киіммен бірге келу – ортақ мәдени ұстанымды білдіруі мүмкін, алайда әр адамның бюллетеньдегі шешімі оның өзінің құқығы. Осы айырмашылықты құрметтеу демократиялық мәдениеттің белгісі.
Сондықтан ансамбль мүшелерінің әрекетін белгілі бір саяси шешімді қолдаудың емес, азаматтық белсенділіктің және ұлттық мәдениетке құрметтің көрінісі ретінде бағалаған дұрыс. Мұндай түсінік қоғамда әділдік пен өзара құрметті нығайтады.
Төлеби ауданы жастарына да осы қағиданы түсіндіру маңызды. Азаматтық белсенділік – басқа адамның пікірін қайталау емес. Ол ақпаратпен танысып, өз көзқарасыңды қалыптастырып, заңда белгіленген мүмкіндікті пайдалана білу. Ал ұлттық тәрбие – өз пікіріңді білдіре отырып, өзгенің де таңдауына құрметпен қарауды үйретеді.
**ҰЛТТЫҚ КИІМ – ТЕК МЕРЕКЕЛІК БЕЛГІ ЕМЕС.** Соңғы жылдары ұлттық киімге қызығушылықтың артуы оны күнделікті мәдениетке жақындата түсуде. Бірақ оның қадірін сақтау үшін сапалы насихат қажет. Ұлттық киімнің тарихын, ою-өрнектің мәнін, әр өңірге тән ерекшеліктерін түсіндіру жастардың оны саналы қабылдауына ықпал етеді.
Төлеби ауданында ұлттық киімді мәдени-ағартушылық шаралармен ұштастыру, оның тәрбиелік мазмұнын ашу, қолөнер шеберлерінің тәжірибесін насихаттау ұлттық құндылықтарды сақтауға қызмет етеді. «Домалақ ана» ансамблі мүшелерінің азаматтық іс-шараға ұлттық киіммен қатысуы дәл осындай насихаттың әсерлі мысалы бола алады.
**ҰЛТТЫҚ МҰРАҒА ҚҰРМЕТ – ЕЛГЕ ҚҰРМЕТ.** Өз халқының мәдениетін қадірлеген азамат туған жерінің тарихына да жауапкершілікпен қарайды. Төлеби ауданының табиғаты, тарихи орындары, мәдениеті мен өнері – аудан тұрғындары үшін ортақ құндылық. Оларды таныту, сақтау және кейінгі ұрпаққа жеткізу әр адамның азаматтық жауапкершілігімен сабақтас.
Ұлттық мәдениетті сақтау мемлекеттің немесе мәдениет қызметкерлерінің ғана міндеті емес. Отбасында баласына қазақы тәрбие беру, ана тілін құрметтеу, ұлттық мерекелердің мәнін түсіндіру, дәстүрлі өнерге қызығушылық таныту арқылы әр отбасы бұл іске үлес қоса алады. Қоғамдық белсенділік те осы жерден басталады.
2026 жылғы республикалық референдум күні «Домалақ ана» ансамблі мүшелерінің ұлттық киіммен дауыс беруге келуі осы ойлардың барлығын бір көрініске сыйғызды. Олар азаматтық құқығын пайдаланды, сонымен қатар ұлттық мәдениетке деген құрметін көрсетті. Нақты қолжетімді деректер олардың Түркістан облысында дауыс бергенін растайды, бірақ оқиғаның Төлеби ауданында өткені жөнінде мәлімет бермейді. Сондықтан фактіге адалдық тұрғысынан оқиғаның географиясын өзгертуге болмайды. ([Ertenmedia.kz][1])
Ал Төлеби ауданы үшін бұл оқиғадан алынатын негізгі қоғамдық ой анық: **ұлттық құндылықтарды сақтау мен жауапты азамат болу бір-бірінен бөлек емес.** Ұлттық киімге құрмет, ана тіліне құрмет, салт-дәстүрді сақтау, заңды сыйлау, өз таңдауын жауапкершілікпен жасау, қоғамның болашағына бейжай қарамау – барлығы біртұтас азаматтық мәдениетті қалыптастырады.
**Төлеби ауданында жас ұрпақты дәл осындай құндылықтар рухында тәрбиелеу – ел бірлігі мен тұрақтылығының маңызды негіздерінің бірі. Ұлттық мұрасына құрметпен қарайтын, туған жерін қадірлейтін, өз құқықтары мен міндеттерін білетін, қоғам өміріне белсенді қатысатын азамат – мемлекеттің ең үлкен тірегі. «Домалақ ана» ансамблі мүшелерінің ұлттық киіммен дауыс беруі ұлттық рух пен азаматтық жауапкершіліктің қатар өмір сүре алатынын көрсеткен мазмұнды мысал болды. Ұлттық болмысымызды сақтай отырып, ел болашағына жауапкершілікпен қатысу – бүгінгі ұрпақтың басты міндеттерінің бірі.**
[1]: https://ertenmedia.kz/author/leila/page/153/?utm_source=chatgpt.com «Лейла Болтаева, Author at Ertenmedia.kz | Page 153 of 252»
[2]: https://www.gov.kz/memleket/entities/turkestan-tolebi-audany/press/news/details/722363?utm_source=chatgpt.com «ӘЛЕМНІҢ ШУАҒЫ, ЫРЫС –ЫНТЫМАҚТЫҢ АЛТЫН ДІҢГЕГІ АНАЛАРДЫ ҚҰТТЫҚТАДЫ»