Сауран ауданында елді мекендердің санитарлық жағдайын жақсарту, қоғамдық орындардың тазалығын қамтамасыз ету, қоршаған ортаға жауапкершілікпен қарау мәдениетін қалыптастыру және абаттандыру жұмыстарын жүйелі жүргізу бағытындағы жұмыстар жалғасуда. Аудан әкімі Мақсат Таңғатаровтың төрағалығымен өткен кезекті аппараттық мәжілісте «Таза Қазақстан» республикалық экологиялық акциясының аудан аумағында іске асырылу барысы арнайы қаралды.
Аппараттық мәжілісте ауданның әлеуметтік-экономикалық және санитарлық жағдайына қатысты бірнеше мәселе талқыланды. Күн тәртібіне жол бойындағы туристік және кәсіпкерлік нысандардың гигиеналық тораптарының жай-күйін зерделеу, Отбасының цифрлық картасы ақпараттық жүйесіндегі D және E санатындағы отбасылардың санын азайту, сондай-ақ «Таза Қазақстан» республикалық экологиялық акциясының жүзеге асырылу барысы енгізілді.
«Таза Қазақстан» акциясы бойынша атқарылып жатқан жұмыстар жөнінде тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы және тұрғын үй инспекциясы бөлімі басшысының міндетін атқарушы Ақселеу Сейденбек баяндама жасады. Мәжілісте елді мекендердің санитарлық тазалығын сақтау, көшелер мен қоғамдық орындарды абаттандыру, қоқыс қалдықтарын ретке келтіру және тұрғындар арасында тазалық мәдениетін қалыптастыру бағытындағы жұмыстарды тұрақты жалғастыру қажеттігі айтылды.
Аудан әкімі ауылдық округ әкімдері мен жауапты бөлім басшыларына тазалық жұмыстарын күнделікті бақылауда ұстап, анықталған кемшіліктерді жедел жою жөнінде нақты міндеттер жүктеді.
Елді мекендердің санитарлық тазалығы – тұрғындардың өмір сүру сапасына тікелей әсер ететін маңызды мәселе. Таза көше, күтіп-бапталған қоғамдық орындар, ретке келтірілген аумақтар ауылдар мен елді мекендердің сыртқы келбетін жақсартып қана қоймай, халық үшін қолайлы өмір сүру ортасын қалыптастырады.
Осы тұрғыдан «Таза Қазақстан» бастамасының маңызы тек сенбіліктер ұйымдастырумен шектелмейді. Оның негізгі міндеттерінің бірі – тазалықты тұрақты қоғамдық мәдениетке айналдыру.
Әрбір тұрғын өзінің үйі мен ауласынан бастап, көшелер мен қоғамдық орындардың тазалығына жауапкершілікпен қарауы қажет. Қоқысты белгіленбеген орындарға тастамау, жасыл желектерді күтіп ұстау, қоғамдық кеңістіктерді бүлдірмеу және табиғи ресурстарды ұқыпты пайдалану – экологиялық мәдениеттің қарапайым әрі маңызды қағидаттары.
Бұл талаптар «жасыл экономика» қағидаттарымен де тікелей сабақтасады.
«Жасыл экономика» ұғымы тек жаңартылатын энергия көздері немесе ірі экологиялық жобалармен шектелмейді. Ол табиғи ресурстарды тиімді пайдалануды, қалдықтарды азайтуды, қоршаған ортаға түсетін жүктемені төмендетуді және тұрғындардың жауапты тұтыну мәдениетін қалыптастыруды да қамтиды.
Сондықтан Сауран ауданында қоқыс қалдықтарын ретке келтіру, қоғамдық орындарды тазалау және абаттандыру бойынша атқарылып жатқан жұмыстарды «жасыл экономикаға» көшудің жергілікті деңгейдегі маңызды бағыттарының бірі ретінде қарастыруға болады.
Қалдықтарды дұрыс басқару бұл бағытта ерекше орын алады. Қоқыстың ретсіз тасталуы қоршаған ортаның ластануына және елді мекендердің санитарлық жағдайының нашарлауына алып келеді.
Заңсыз қоқыс орындарын кейін тазартуға арнайы техника, жанар-жағармай, жұмыс күші мен уақыт жұмсалады. Сондықтан мәселені қоқыс үйіндісі пайда болғаннан кейін шешкеннен гөрі, оның алдын алу тиімді.
Бұл үшін тұрғындар арасында тұрақты түсіндіру жұмыстарын жүргізу, тазалық талаптарын сақтау мәдениетін қалыптастыру және қалдықтарды белгіленген орындарға шығаруды жүйелі ұйымдастыру қажет.
Қалдық көлемін азайту да ресурстық тиімділіктің маңызды бөлігі.
Кез келген өнімді өндіруге шикізатпен қатар электр энергиясы, су, еңбек және басқа да ресурстар жұмсалады. Сондықтан әлі пайдалануға жарамды заттарды бірден қоқысқа тастамау, жауапты тұтыну қағидатын ұстану ресурстардың негізсіз жұмсалуын азайтуға ықпал етеді.
Осылайша тұрмыстық қалдықтар мәселесі энергия тиімділігімен де жанама түрде байланысты.
Энергияны тиімді пайдалану саясатының негізгі мақсаты – қажетті нәтижеге ресурсты негізсіз артық жұмсамай қол жеткізу.
Бұл қағидат тек кәсіпорындар мен ірі өндіріс орындарына емес, тұрғын үйлерге, мемлекеттік мекемелерге, кәсіпкерлік нысандарға және қоғамдық кеңістіктерге де қатысты.
Мысалы, қоғамдық орындарды жарықтандыруда энергияны тиімді пайдалану, қажетсіз уақытта электр қуатын босқа жұмсамау және техникалық жабдықтардың қалыпты жұмысын бақылау коммуналдық ресурстарды ұтымды пайдалануға мүмкіндік береді.
Тұрғындар да күнделікті тұрмыста энергия тиімділігіне үлес қоса алады. Қажетсіз жарықты өшіру, пайдаланылмай тұрған электр құрылғыларын ажырату, суды босқа ағызбау және жылуды тиімді пайдалану – қарапайым әрекеттер болғанымен, жалпы ресурстық үнемділікке әсер етеді.
Бұл да экологиялық мәдениеттің бір бөлігі.
Қоршаған ортаны қорғау тек көшедегі қоқысты жинаумен шектелмеуі керек. Табиғи және энергетикалық ресурстарды ұқыпты пайдалану да қоршаған ортаға жауапкершілікпен қараудың маңызды көрінісі.
Сондықтан «Таза Қазақстан» аясындағы түсіндіру жұмыстарында тазалықпен бірге су мен энергияны үнемдеу мәдениетіне де назар аудару маңызды.
Аппараттық мәжілісте жол бойындағы туристік және кәсіпкерлік нысандардың гигиеналық тораптарының жай-күйі де қаралды. Кәсіпкерлік және туризм бөлімінің басшысы Сұлтанғали Шакиров аталған нысандарда жүргізілген зерделеу жұмыстары туралы баяндады.
Жиында санитарлық талаптардың сақталуы және тұрғындар мен жолаушыларға қолайлы жағдай жасау мәселелеріне назар аударылды. Аудан әкімі жауапты мамандарға анықталған кемшіліктер бойынша тиісті жұмыстар жүргізіп, кәсіпкерлік субъектілерімен түсіндіру шараларын күшейтуді тапсырды.
Жол бойындағы қызмет көрсету нысандарының санитарлық жағдайы ауданның жалпы тазалығы мен туристік тартымдылығына әсер етеді. Сондықтан мұндай орындардағы тазалық тек жекелеген кәсіпкерлік субъектісінің ішкі мәселесі ретінде қарастырылмауы тиіс.
Сауран ауданы арқылы өтетін тұрғындар мен қонақтар жол бойындағы нысандардың жағдайына қарап, ауданның жалпы инфрақұрылымы туралы пікір қалыптастырады. Осы себепті санитарлық талаптарды сақтау туристік мәдениеттің де маңызды бөлігі.
Гигиеналық тораптарды күтіп ұстауда су ресурстарын тиімді пайдалану мәселесі де маңызды. Судың босқа ағуына жол бермеу, инженерлік жабдықтардың техникалық жағдайын бақылау және ақауларды дер кезінде жөндеу су ресурстарының артық шығынын төмендетуге көмектеседі.
Су – табиғи ресурс. Сондықтан оны тиімді пайдалану «жасыл экономика» қағидаттарының негізгі бағыттарының бірі.
Қоғамдық және кәсіпкерлік нысандарда су тұтыну мәдениетін қалыптастыру арқылы экологиялық әрі экономикалық тиімділікке қол жеткізуге болады.
Санитарлық тазалық пен ресурстық тиімділіктің өзара байланысы осында.
Мысалы, нысанды таза ұстау үшін су қажет болғанымен, бұл суды бақылаусыз жұмсау керек дегенді білдірмейді. Тазалықты қамтамасыз ету мен су үнемдеу бір уақытта жүзеге асырылуы тиіс.
Дәл осындай қағидат электр энергиясын пайдалануға да қатысты.
Туристік және кәсіпкерлік нысандарда жарықтандыру, жылыту немесе салқындату жүйелері пайдаланылған жағдайда энергияны ұтымды тұтыну кәсіпкердің шығынын оңтайландыруға мүмкіндік береді.
Бұл жерде нақты аппараттық мәжіліс материалында аталған нысандардың энергия тиімді жабдықтары туралы дерек келтірілмеген. Сондықтан мұны жүзеге асырылған нақты жұмыс ретінде көрсетуге болмайды. Дегенмен энергия тиімділігі барлық қоғамдық және кәсіпкерлік нысандар үшін маңызды жалпы қағидат болып табылады.
«Жасыл экономикаға» көшудің негізгі ерекшелігі – экономикалық қызмет пен қоршаған ортаны қорғауды бір-біріне қарсы қоймау.
Кәсіпкерлік дамуы тиіс, бірақ оның барысында су, энергия және басқа ресурстар ұтымды пайдаланылып, санитарлық талаптар сақталуы қажет.
Туризм де осы қағидатқа негізделген жағдайда тұрақты дамиды.
Таза әрі абаттандырылған аумақтар ауданның туристік тартымдылығын арттырады. Ал ластанған қоғамдық орындар, ретсіз қоқыс және санитарлық талаптардың сақталмауы керісінше әсер етеді.
Сондықтан тазалық жұмыстарының экономикалық маңызы да бар.
Абаттандыру жұмыстары да «жасыл экономика» қағидаттарымен сабақтас.
Қоғамдық кеңістіктерді күтіп ұстау, көгалдандыру және санитарлық тазалықты қамтамасыз ету елді мекендердің экологиялық жағдайын жақсартуға мүмкіндік береді.
Бұл жұмыстарды жүргізу барысында су, жанар-жағармай, электр энергиясы және басқа ресурстар жұмсалады. Сондықтан коммуналдық жұмыстардың өзін тиімді жоспарлау қажет.
Арнайы техниканың қозғалыс бағыттарын дұрыс ұйымдастыру, бір аумақтағы жұмыстарды кешенді жүргізу және қайталама жұмыстарды азайту уақыт пен ресурсты үнемдеуге ықпал етеді.
Бұл коммуналдық саладағы энергия тиімділігінің қарапайым мысалы.
Ауылдық округ әкімдеріне тазалық жұмыстарын күнделікті бақылауда ұстау жөнінде тапсырма берілуінің маңызы да осында.
Тазалық жүйелі бақылауды қажет етеді. Бір рет тазартылған аумақ қайта ластанса, сол жерге техника мен жұмыс күшін қайта жұмылдыру қажет болады.
Ал тұрғындардың жауапкершілігі қалыптасқан жағдайда тазалықты сақтауға кететін қосымша шығынды азайтуға мүмкіндік туады.
Сондықтан түсіндіру жұмыстары тазалық акцияларының ажырамас бөлігі болуы тиіс.
Адамдар қоқысты неге ретсіз тастауға болмайтынын, суды не үшін үнемдеу керектігін және энергияны тиімді пайдаланудың қандай пайдасы бар екенін түсінуі қажет.
Бұл мәдениет бала кезден қалыптасқаны дұрыс.
Мектептер мен отбасыларда балаларға қоғамдық орынды ластамау, қоқысты белгіленген жерге тастау, суды босқа ағызбау және жарықты қажетсіз жақпау сияқты қарапайым дағдыларды үйретудің тәрбиелік маңызы жоғары.
Осылайша «Таза Қазақстан» бастамасы тек бүгінгі елді мекендерді тазалауға емес, болашақ ұрпақтың экологиялық санасын қалыптастыруға да қызмет етеді.
Экологиялық мәдениет қалыптасқан қоғамда табиғи ресурстарға деген көзқарас өзгереді.
Су, электр энергиясы, табиғи газ және басқа ресурстарды ұқыпты пайдалану күнделікті қалыпты әдетке айналады.
Бұл энергияны тиімді пайдалану саясатының қоғамдық негізін қалыптастырады.
Табиғи газды тиімді пайдалану да ресурстық мәдениеттің бір бөлігі. Елді мекендерді газдандыру халықтың тұрмыс сапасын арттыруға мүмкіндік беретін маңызды инфрақұрылымдық бағыт болғанымен, газ ресурсы да ұқыпты тұтынылуы қажет.
Үйдегі жылу шығынын азайту, жылыту жүйесін дұрыс пайдалану және газ жабдықтарының техникалық жағдайын бақылау энергия тиімділігін арттыруға көмектеседі.
Сондықтан газдандыру мен энергия үнемдеу қатар жүруі тиіс.
Энергетикалық жүйені дамытуда жаңартылатын энергия көздерінің де орны маңызды. Күн мен жел энергетикасын дамыту «жасыл экономикаға» көшудің негізгі бағыттарының бірі ретінде қарастырылады.
Сонымен бірге энергияның қай көзден өндірілгеніне қарамастан, оны тиімді пайдалану басты талап болып қала береді.
Электр энергиясы жаңартылатын көзден өндірілсе де, оның негізсіз ысырап болуы ресурстық тиімділік қағидатына сәйкес келмейді.
Осы себепті энергия өндіру мен энергияны үнемдеу қатар жүргізілуі қажет.
Ұзақ мерзімді энергетикалық қауіпсіздік тұрғысынан атом энергетикасының қағидаттары туралы да қоғамға ғылыми негізделген әрі түсінікті ақпарат беру маңызды.
Атом энергетикасына қатысты түсіндіру жұмыстары қауіпсіздік талаптарын, технологиялық ерекшеліктерді және энергетикалық жүйедегі рөлін объективті түсіндіруге негізделуі тиіс.
Жаңартылатын энергия, газдандыру, атом энергетикасы және энергия тиімділігі – энергетикалық саясаттың әртүрлі бағыттары болғанымен, олардың ортақ мақсаты тұрақты және сенімді энергетикалық жүйе қалыптастыруға бағытталады.
Ал «жасыл экономика» ресурстарды ұтымды пайдалану мен қоршаған ортаға жауапкершілікпен қарауды осы жүйенің маңызды қағидатына айналдырады.
Сауран ауданында жүзеге асырылып жатқан «Таза Қазақстан» шаралары осы үлкен саясаттың жергілікті деңгейдегі қоғамдық негізін қалыптастырады.
Тұрғын өз көшесін таза ұстауды үйренсе, ол қоршаған ортаға жауапкершілікпен қараудың алғашқы қадамын жасайды. Суды үнемдеп, электр энергиясын қажетсіз пайдаланбаса, бұл жауапкершілік ресурстық мәдениетке ұласады.
Сондықтан тазалық пен энергия тиімділігін бір-бірінен бөлек қарастыруға болмайды.
Аппараттық мәжілісте қаралған әлеуметтік қолдау мәселесі де аудан тұрғындарының өмір сапасын жақсартуға бағытталған. Жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімінің басшысы Дауырхан Асылбек Отбасының цифрлық картасы ақпараттық жүйесіндегі D және E санатындағы отбасылардың санын азайту бағытында атқарылып жатқан жұмыстар жөнінде баяндады.
Аудан басшысы әлеуметтік қолдауды қажет ететін отбасылармен жұмысты жүйелі ұйымдастырып, олардың табысын арттыруға, жұмыспен қамтуға және мемлекеттік қолдау шараларына тартуға басымдық беру қажеттігін атап өтті.
Дегенмен экологиялық бағыттағы негізгі міндеттердің бірі – «Таза Қазақстан» акциясы аясындағы жұмыстарды күнделікті жүйеге айналдыру.
Тазалық белгілі бір күндері ғана өткізілетін науқан болып қалмауы тиіс.
Көшелердің, жол жиектерінің, қоғамдық орындардың және кәсіпкерлік нысандардың санитарлық жағдайын тұрақты бақылау қажет.
Қоқыс пайда болғаннан кейін оны тазалау ғана емес, ластанудың себептерін анықтау маңызды.
Тұрғындардың жауапкершілігін арттыру, кәсіпкерлік субъектілерімен түсіндіру жұмыстарын жүргізу және санитарлық талаптардың орындалуын бақылау осы міндетті жүзеге асыруға мүмкіндік береді.
Сауран ауданындағы «Таза Қазақстан» акциясының нәтижелілігі мемлекеттік органдардың, коммуналдық мекемелердің, кәсіпкерлердің және тұрғындардың бірлескен жұмысына байланысты.
Әр тарап өз жауапкершілігін орындағанда ғана тұрақты нәтиже қалыптасады.
Таза әрі көрікті елді мекен – бір мекеменің емес, бүкіл қоғамның ортақ еңбегінің нәтижесі.
Осы бағыттағы жұмыстардың жүйелі жалғасуы қоршаған ортаның жағдайын жақсартып қана қоймай, ресурстарды тиімді пайдалану мәдениетін де қалыптастырады.
Қалдықты азайту, суды үнемдеу, энергияны тиімді пайдалану және қоғамдық кеңістікті таза ұстау – тұрақты дамудың өзара сабақтас элементтері.
Сондықтан Сауран ауданында «Таза Қазақстан» акциясы аясында атқарылып жатқан жұмыстарды «жасыл экономика» қағидаттарын халық арасында қалыптастырудың тиімді құралдарының бірі ретінде қарастыруға болады.
Аудан әкімі Мақсат Таңғатаров ауылдық округ әкімдері мен жауапты бөлім басшыларына тазалық жұмыстарын күнделікті бақылауда ұстап, анықталған кемшіліктерді жедел жою жөнінде нақты міндеттер жүктеді.
Алдағы кезеңде санитарлық тазалықты сақтау, қоғамдық орындарды абаттандыру, қоқыс қалдықтарын ретке келтіру және тұрғындардың экологиялық мәдениетін арттыру бағытындағы жұмыстардың жүйелі жалғасуы маңызды.
Бұл жұмыстар энергия мен табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану жөніндегі түсіндіру шараларымен ұштасқан жағдайда олардың ұзақ мерзімді нәтижесі арта түседі.
Таза елді мекен, ұқыпты пайдаланылған су, үнемделген энергия және қоршаған ортаға жауапты көзқарас – «жасыл экономикаға» көшудің күнделікті өмірдегі нақты көрінісі.
Сауран ауданында осы қағидаттарды жүйелі қалыптастыру тұрғындар үшін таза, қауіпсіз, көрікті және тұрақты өмір сүру ортасын қалыптастыруға мүмкіндік береді.