Арыс қаласының әкімі Қайсар Маңқараевтың төрағалығымен қаланың сәулеттік келбетін жақсарту жөніндегі жұмысшы топтың кезекті отырысы өтті. Жиында шаһардың инфрақұрылымын жетілдіру, көше кеңістіктерін ретке келтіру, қоғамдық нысандардың сәулеттік үйлесімділігін қамтамасыз ету және тұрғындарға қолайлы қалалық орта қалыптастыруға бағытталған бірқатар ұсыныс жобалары қаралды.
Отырыс барысында Арыс қаласының сәулет және қала құрылысы бөліміне қарасты «Арыс қаласының урбанистика орталығы» коммуналдық мемлекеттік мекемесі әзірлеген жобалар таныстырылды. Күн тәртібіне барлығы бес бағыт енгізіліп, олардың әрқайсысының қала келбетіне, көлік қозғалысына, қоғамдық кеңістікке және тұрғындардың күнделікті өміріне ықпалы талқыланды.
Атап айтқанда, Әл-Фараби көшесін ретке келтіру, О.Байдаулетов көшесін кеңейту, М.Мақатаев пен Ө.Азизаев көшелерінің қиылысын қайта ұйымдастыру, Арыс қаласында салынуы жоспарланған Оқушылар сарайының жобасы және Батырлар аллеясы аумағындағы ғимараттардың сыртқы қасбеттерін біріздендіру жөніндегі ұсыныстар жұмысшы топ мүшелерінің қарауына ұсынылды.
Ұсынылған жобалар бойынша Арыс қаласының сәулет және қала құрылысы бөлімінің басшысы Нұрғиса Жанбатыр баяндама жасап, әрбір жобаның мақсаты мен күтілетін нәтижелеріне тоқталды. Жобаларды іске асыру кезінде қаланың қалыптасқан сәулеттік ерекшелігін сақтау, жаңа шешімдерді заманауи талаптармен ұштастыру және тұрғындарға қолайлы орта қалыптастыру мәселелері назарға алынды.
Қаланың сәулеттік келбеті тек жекелеген ғимараттардың сыртқы көрінісімен шектелмейді. Ол көшелердің орналасуы, жол инфрақұрылымы, жаяу жүргіншілерге арналған кеңістік, қоғамдық орындардың өзара үйлесімділігі, ғимараттардың қасбеті мен абаттандыру элементтерінің біртұтас жүйесінен қалыптасады. Сондықтан қалада жүзеге асырылатын әрбір құрылыс немесе қайта жаңғырту жобасының жалпы қалалық кеңістікке әсері алдын ала жан-жақты саралануы маңызды.
Әл-Фараби көшесін ретке келтіруге қатысты ұсыныс та осы тұрғыдан қарастырылды. Қаладағы негізгі көшелердің жағдайы тұрғындардың қозғалысына, көлік қатынасына және шаһардың жалпы келбетіне тікелей әсер етеді. Сондықтан мұндай жобаларды дайындау барысында көшенің қолданыстағы жағдайы, тұрғындар үшін қолайлылығы, инфрақұрылымдық мүмкіндіктері және болашақтағы қажеттіліктері ескерілуі тиіс.
Көше кеңістігін ретке келтіру тек жол бөлігін жаңартумен шектелмеуі қажет. Оның айналасындағы орта, жаяу жүргіншілер қозғалысы, абаттандыру, қауіпсіздік және сәулеттік үйлесімділік те біртұтас қарастырылған жағдайда жоба нәтижелі болады. Сондықтан Әл-Фараби көшесіне қатысты ұсыныс қалалық ортаны кешенді дамыту бағытындағы жұмыстардың бірі ретінде қарастырылды.
О.Байдаулетов көшесін кеңейту жобасына да жұмысшы топ мүшелері ерекше назар аударды. Қаланың өсуімен бірге көлік қозғалысына түсетін жүктеме де өзгеріп отырады. Осыған байланысты жол-көлік инфрақұрылымын жетілдіру және тұрғындардың қозғалысына қолайлы жағдай қалыптастыру ұзақ мерзімді жоспарлауды қажет етеді.
Көшені кеңейту мәселесінде тек қазіргі жағдай емес, болашақтағы көлік ағыны мен қаланың даму қарқыны да ескерілуі тиіс. Жобаның тиімділігі оның қаншалықты ұзақ мерзімге қызмет ететінімен және тұрғындардың күнделікті қажеттілігіне сай келуімен бағаланады.
М.Мақатаев пен Ө.Азизаев көшелерінің қиылысын қайта ұйымдастыру жөніндегі ұсыныс та қалалық қозғалысты реттеуге бағытталған жобалардың бірі. Қиылыстардың дұрыс ұйымдастырылуы көлік қозғалысының қауіпсіздігіне, жол қозғалысының тиімділігіне және жүргізушілер мен жаяу жүргіншілердің қолайлылығына тікелей әсер етеді.
Сондықтан мұндай жобаларды әзірлеген кезде инженерлік және сәулеттік шешімдер өзара үйлесуі қажет. Қиылысты қайта ұйымдастыру барысында көлік қозғалысының тәртібі, жаяу жүргіншілерге қолайлы жағдай және жалпы көшелік кеңістіктің сәулеттік келбеті ескерілуі тиіс.
Жұмысшы топтың қарауына ұсынылған маңызды жобалардың бірі – Арыс қаласында салынуы жоспарланған Оқушылар сарайы. Мұндай әлеуметтік маңызы бар нысандардың сәулеттік шешімі оның функционалдық міндетімен қатар қарастырылуы қажет.
Оқушылар сарайы балалар мен жасөспірімдердің білімін, шығармашылық қабілетін және бос уақытын тиімді ұйымдастыруға арналған қоғамдық кеңістік ретінде жоспарланатындықтан, оның орналасуы мен сәулеттік шешімі де тұрғындарға ыңғайлы болуы тиіс.
Қоғамдық нысанның сыртқы келбеті ғана емес, оның қоршаған ортамен үйлесуі де маңызды. Жаңа ғимарат қаланың жалпы архитектурасына сәйкес келіп, айналасындағы кеңістікпен біртұтас композиция құрауы қажет.
Балаларға арналған нысандарды жобалауда қауіпсіздік, қолайлылық және функционалдылық бірінші кезекте ескеріледі. Сондықтан Оқушылар сарайының жобасын қарастыру барысында да оның ұзақ мерзімді пайдалану мүмкіндігі мен тұрғындарға берер пайдасы назарға алынды.
Батырлар аллеясы аумағындағы ғимараттардың сыртқы қасбеттерін біріздендіру жөніндегі ұсыныс қаланың сәулеттік тұтастығын қалыптастыруға бағытталған. Бір аумақта орналасқан ғимараттардың сыртқы келбеті бір-бірімен үйлескен жағдайда қоғамдық кеңістіктің эстетикалық сапасы да артады.
Ғимараттардың қасбеттері қаланың сыртқы келбетіне тікелей әсер ететін негізгі элементтердің бірі. Әртүрлі стильдегі, өзара үйлеспейтін сыртқы шешімдер бір көшенің немесе аумақтың біртұтас көрінісін бұзуы мүмкін. Осы себепті белгілі бір аумақтарда сәулеттік бірізділік қалыптастыру қаланың көркемдік бейнесін жақсартуға мүмкіндік береді.
Батырлар аллеясы секілді қоғамдық маңызы бар аумақтардың сәулеттік безендірілуіне ерекше талап қойылады. Мұнда ғимараттардың қасбеттері, абаттандыру элементтері және жалпы кеңістік біртұтас стильде үйлесуі қажет.
Жиын барысында жұмысшы топ мүшелері ұсынылған бес жобаны жан-жақты талқылады. Әрбір ұсыныстың қала құрылысы талаптарына сәйкестігі, тұрғындарға қолайлылығы және сәулеттік үйлесімділігі бойынша пікірлер айтылды.
Қала құрылысына қатысты шешімдер қысқа мерзімді көзқараспен қабылданбауы тиіс. Бір нысан немесе бір көше бойынша бүгін қабылданған шешім бірнеше жыл бойы қаланың келбетіне әсер етеді. Сондықтан жобаларды іске асыру алдында олардың ұзақ мерзімді тиімділігін бағалау маңызды.
Қала әкімі Қайсар Маңқараев та осы мәселеге ерекше назар аударып, қаланың сәулеттік келбетін қалыптастыруда әрбір жобаның сапасы мен ұзақ мерзімді тиімділігі басты назарда болуы тиіс екенін атап өтті.
Құрылыс және абаттандыру жұмыстарының бірыңғай сәулеттік тұжырымдамаға сай жүргізілуі қаланың ретсіз дамуына жол бермеуге мүмкіндік береді. Бір көшеде немесе бір аумақта бірнеше жоба жүзеге асырылған жағдайда олардың бір-бірімен үйлесуі маңызды.
Қалалық кеңістік біртұтас жүйе болғандықтан, бір нысанды жоспарлау кезінде оның айналасындағы көшелер, ғимараттар, қоғамдық орындар және инфрақұрылым да ескерілуі қажет.
Сәулеттік тұжырымдама қала дамуының ортақ бағытын айқындауға көмектеседі. Ол ғимараттардың сыртқы келбетін ғана емес, көшелер мен қоғамдық кеңістіктердің жалпы үйлесімділігін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Қайсар Маңқараев құрылыс және абаттандыру жұмыстарында заманауи талаптармен бірге тұрғындардың нақты сұранысын да ескеру қажеттігін жеткізді. Себебі кез келген жоба ең алдымен қала тұрғындары үшін жүзеге асырылады.
Тұрғындарға қолайлы қалалық орта қалыптастыру үшін олардың күнделікті өміріндегі қажеттіліктерді дұрыс анықтау маңызды. Көше, қиылыс, қоғамдық ғимарат немесе абаттандыру жобасы тұрғындардың пайдалануына ыңғайлы болмаса, оның сәулеттік тартымдылығы толық нәтиже бермейді.
Сондықтан функционалдылық пен эстетика бір-бірінен бөлек қарастырылмауы керек. Заманауи қала кеңістігі әдемі ғана емес, қауіпсіз, қолайлы және тиімді болуы тиіс.
Арыс қаласының сәулеттік келбетін жақсарту жөніндегі ұсыныстарды талқылау да осы қағидаларға негізделді. Әрбір жоба қаланың жалпы дамуына қандай үлес қосатыны тұрғысынан қарастырылды.
Қаладағы көшелерді жаңғырту мен кеңейту кезінде жол қозғалысына қолайлы жағдай жасау маңызды болса, қоғамдық нысандарды жобалау барысында олардың әлеуметтік маңызы мен функционалдық тиімділігі ескеріледі. Ал ғимараттардың қасбеттерін біріздендіру қаланың эстетикалық тұтастығын қалыптастыруға бағытталады.
Осының барлығы бір-бірімен байланысты жұмыстар. Қала тек құрылыс есебінен дамымайды. Жаңа нысандар мен көшелер қоршаған кеңістікпен үйлесіп, тұрғындардың күнделікті қажеттілігіне сай болған жағдайда ғана қалалық орта сапалы қалыптасады.
Сәулеттік жобаларда ұзақ мерзімді тиімділікке назар аудару бюджет қаражатын ұтымды пайдалану тұрғысынан да маңызды. Қысқа мерзімге ғана есептелген шешімдер кейін қайта жөндеуді немесе қайта құрылымдауды талап етуі мүмкін.
Сондықтан жобаларды алдын ала жан-жақты пысықтау болашақтағы қосымша шығындардың алдын алуға мүмкіндік береді. Жұмысшы топтың отырысында әр ұсынысты егжей-тегжейлі талқылаудың негізгі себептерінің бірі де осы.
Ұсынылған жобалардың барлығы бір мезетте іске асырылмайды. Олар тиісті ұсынымдар негізінде қосымша пысықталып, кезең-кезеңімен бюджет мүмкіндігіне қарай жүзеге асыру мәселесі қаралатын болады.
Бұл тәсіл қала үшін басым жобаларды анықтап, қаржылық мүмкіндікті ескере отырып жүйелі жұмыс жүргізуге мүмкіндік береді.
Кезең-кезеңімен іске асыру кезінде әрбір жобаның өзектілігі, тұрғындарға беретін пайдасы және инфрақұрылымдық маңызы назарға алынуы қажет.
Жобалардың сапасын арттыру үшін жұмысшы топ мүшелерінің ұсыныстары да маңызды. Әртүрлі саланың мамандары бір жобаны бірнеше қырынан қарастырғанда оның әлсіз тұстары алдын ала анықталуы мүмкін.
Мұндай талқылаулар жобалық шешімдерді қабылдауда асығыстыққа жол бермеуге көмектеседі. Бірнеше балама ұсынысты салыстырып, тиімді нұсқасын таңдау қала құрылысы саласында ерекше маңызды.
Сәулет және қала құрылысы бағытындағы жұмыстың басты міндеті – қаланың бүгінгі қажеттілігін шешумен қатар оның болашақтағы дамуына да негіз қалыптастыру.
Арыс қаласының аумағы дамып, жаңа нысандар салынып, көлік қозғалысы мен қоғамдық кеңістіктерге қойылатын талаптар өзгерген сайын қала құрылысына қатысты жүйелі жоспарлаудың маңызы арта түседі.
Қаланы жоспарлау барысында көлік инфрақұрылымы, әлеуметтік нысандар, абаттандыру және сәулеттік шешімдер бір-бірімен үйлесуі тиіс.
Оқушылар сарайы секілді жаңа қоғамдық нысандардың жоспарлануы да қаладағы әлеуметтік инфрақұрылымды жетілдіруге бағытталған. Мұндай нысандардың қала құрылысы жүйесіндегі орналасуын дұрыс таңдау оның тұрғындарға қолжетімділігіне әсер етеді.
Ал көшелерді кеңейту немесе қиылыстарды қайта ұйымдастыру секілді жобалар қаланың көлік жүйесін жетілдіруге мүмкіндік береді.
Ғимараттардың сыртқы қасбеттерін біріздендіру болса қаланың көркемдік бейнесін қалыптастыруға қызмет етеді.
Осы бес ұсыныстың бір отырыста қаралуы Арыстың сәулеттік келбетін тек бір бағытта емес, кешенді түрде жетілдіру қажеттігін көрсетеді.
Қалада жүргізілетін әрбір құрылыс және абаттандыру жұмысы жалпы сәулеттік тұжырымдамамен сабақтас болғанда ғана үйлесімді нәтиже қалыптасады.
Жекелеген кәсіпкерлік немесе қоғамдық ғимараттардың сыртқы келбеті де айналасындағы ортаға әсер ететіндіктен, сәулеттік талаптарды сақтау жалпы қалалық мүдде болып табылады.
Қазіргі қалаларда қоғамдық кеңістіктің сапасына қойылатын талаптар жоғары. Тұрғындар үшін жайлы тротуар, қауіпсіз көше, реттелген көлік қозғалысы, көрікті ғимараттар мен қолжетімді әлеуметтік нысандар маңызды.
Сондықтан қала құрылысы мәселесі тек мамандарға қатысты техникалық сала емес, тұрғындардың өмір сапасына тікелей әсер ететін маңызды бағыт.
Қала әкімінің төрағалығымен өткен жұмысшы топ отырысында да ұсынылған жобалардың тұрғындарға қаншалықты қолайлы болатынына ерекше назар аударылды.
Жобаларды тұрғындардың сұранысын ескере отырып әзірлеу олардың нақты қажеттілікке бағытталуына мүмкіндік береді.
Мәселен, көше кеңістігін өзгерткенде сол аумақтағы қозғалыс пен тұрғындардың күнделікті пайдалануы, ал қоғамдық нысанды жоспарлағанда оның қандай қажеттілікті өтейтіні ескерілуі тиіс.
Қала басшысы әрбір жобаның сапасына баса назар аудару қажеттігін атап өту арқылы құрылыс саласындағы жауапкершілікті де күшейту қажеттігін көрсетті.
Сапасыз орындалған жоба кейін қосымша қаражат пен уақытты талап етеді. Ал дұрыс жоспарланып, талапқа сай жүзеге асқан жоба ұзақ уақыт тұрғындарға қызмет етеді.
Осы себепті жобаның сапасын құрылыс басталғаннан кейін емес, оны әзірлеу кезеңінен бастап қамтамасыз ету қажет.
Жобалық ұсыныстарды жұмысшы топ деңгейінде талқылау дәл осы міндетті орындауға мүмкіндік береді. Мамандардың пікірлері ескеріліп, қажетті өзгерістер жобалау кезеңінде енгізілген жағдайда құрылыс кезінде туындайтын мәселелер азаяды.
Арыс қаласының урбанистика орталығы дайындаған ұсыныстардың талқылауға шығарылуы қала кеңістігін ғылыми және кәсіби тұрғыдан жоспарлауға деген ұмтылысты көрсетеді.
Урбанистика қаланың ғимараттарын ғана емес, адам мен қалалық кеңістіктің байланысын қарастырады. Сондықтан бүгінгі қала құрылысы кезінде тұрғындардың қозғалысы, демалысы, қоғамдық қызметтерге қолжетімділігі және қауіпсіздігі қатар ескеріледі.
Арыс қаласының сәулеттік келбетін дамытуда да осы қағидалардың маңызы зор. Қала тұрғын үшін ыңғайлы болғанда ғана оның сәулеттік шешімдері толыққанды нәтиже береді.
Қаланың сыртқы келбеті оның тарихы мен бүгінгі даму бағытын да көрсетуі тиіс. Жаңа сәулеттік шешімдерді енгізу барысында қалыптасқан қалалық ортаның ерекшелігін ескерудің маңызы жоғары.
Заманауи талаптарды енгізу бұрынғы қалалық келбетті толықтай өзгерту деген сөз емес. Керісінше, жаңа мен қалыптасқан ортаның үйлесімділігін табу маңызды.
Батырлар аллеясы аумағындағы ғимараттардың қасбеттерін біріздендіруге қатысты ұсыныс осы үйлесімділікті қалыптастыруға бағытталған шаралардың бірі.
Қоғамдық маңызы бар аумақтарда бірізді сәулеттік шешім қолдану олардың эстетикалық тартымдылығын арттырып, қала тұрғындары мен қонақтары үшін жинақы әрі көрікті кеңістік қалыптастырады.
Қала сәулетінің сапасы туристік және инвестициялық тартымдылыққа да жанама әсер етеді. Көрікті, реттелген және заманауи қалалық орта сырттан келген азаматтарға жағымды әсер қалыптастырады.
Алайда ең бастысы – мұндай кеңістік Арыс тұрғындарының өзіне қолайлы болуы тиіс.
Қала ортасын жақсарту кезінде жаяу жүргіншілердің, балалардың, егде жастағы азаматтардың және ерекше қажеттілігі бар тұрғындардың да қолайлылығы ескерілуі маңызды.
Баршаға қолжетімді орта қалыптастыру – заманауи қала құрылысының маңызды қағидаларының бірі.
Жаңа қоғамдық нысандар мен көшелік инфрақұрылымды жобалауда қауіпсіздік те бірінші кезекте назарда болуы қажет.
М.Мақатаев пен Ө.Азизаев көшелерінің қиылысын қайта ұйымдастыру секілді жобаларда қозғалыстың қауіпсіздігі ерекше мәнге ие.
Жол қозғалысының дұрыс ұйымдастырылуы жүргізушілер мен жаяу жүргіншілер үшін қауіпсіз жағдай қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Қала басшылығы тарапынан ұсынылған жобаларды алдын ала талқылау осындай мәселелерді құрылыс басталмай тұрып ескеруге жағдай жасайды.
Әл-Фараби көшесін ретке келтіру мен О.Байдаулетов көшесін кеңейту жобалары да Арыс қаласының көше-жол инфрақұрылымын кезең-кезеңімен жетілдіру бағытындағы ұсыныстардың қатарына кіреді.
Көлік қозғалысына қолайлы жағдай қалыптастыру қаланың экономикалық және әлеуметтік белсенділігіне де оң ықпал етеді.
Тұрғындардың жұмысқа, білім беру немесе басқа қоғамдық нысандарға кедергісіз жетуі үшін көше инфрақұрылымы тиімді ұйымдастырылуы қажет.
Осы себепті сәулеттік жобаларды тек сыртқы келбет тұрғысынан бағаламай, олардың функционалдық тиімділігіне де назар аударылады.
Жұмысшы топ мүшелерінің пікірлері мен ұсыныстары негізінде жобалар алдағы уақытта қосымша пысықталатын болады.
Бұл кезеңде ұсынылған шешімдердің техникалық, сәулеттік және экономикалық тұрғыдан тиімділігі қайта қарастырылып, қажет болған жағдайда тиісті түзетулер енгізіледі.
Содан кейін жобаларды бюджет мүмкіндігіне қарай кезең-кезеңімен іске асыру мәселесі қарастырылады.
Бюджет мүмкіндігін ескеру қала құрылысы жобаларын жоспарлаудың маңызды шарты. Әрбір жоба нақты қаржылық негізге сүйеніп жүзеге асырылғанда ғана оның орындалу тұрақтылығы қамтамасыз етіледі.
Сондықтан барлық ұсынысты бір мезетте іске асырудан гөрі, олардың басымдығын анықтап, кезеңдік жоспармен жүргізу тиімді.
Қай жобаның бірінші кезекте жүзеге асырылатыны оның өзектілігіне, қала тұрғындарына беретін пайдасына және қаржылық мүмкіндіктерге байланысты қарастырылуы тиіс.
Осылайша Арыс қаласының сәулеттік келбетін жақсарту жөніндегі жұмысшы топ отырысы қаланың алдағы дамуына қатысты маңызды ұсыныстарды талқылауға мүмкіндік берді.
Күн тәртібіндегі жобалар көше инфрақұрылымын жетілдіруден бастап жаңа әлеуметтік нысан салу мен ғимараттардың сыртқы келбетін біріздендіруге дейінгі бірнеше бағытты қамтыды.
Бұл – қалалық ортаны кешенді түрде дамытуға бағытталған жұмыстардың маңызын көрсетеді.
Қала басшысы Қайсар Маңқараевтың әрбір жобаның сапасы мен ұзақ мерзімді тиімділігіне баса назар аудару жөніндегі талабы да қала құрылысы жұмыстарында жауапкершілік пен жүйелілікті күшейтуге бағытталған.
Арыстың сәулеттік келбетін қалыптастыру бір күннің немесе бір жобаның жұмысы емес. Бұл кезең-кезеңімен жүзеге асатын ұзақ мерзімді процесс.
Бүгін қабылданатын жобалық шешімдер қаланың алдағы жылдардағы келбетін айқындайтындықтан, әрбір ұсыныс жан-жақты сараланып барып іске асырылуы тиіс.
Қаланы көрікті ету үшін тек жаңа ғимараттар салу жеткіліксіз. Қолданыстағы көшелерді тиімді пайдалану, қоғамдық кеңістікті ретке келтіру, ғимараттардың сыртқы келбетін үйлестіру және инфрақұрылымды жаңарту қатар жүргізілгенде ғана тұтас нәтиже пайда болады.
Бұл бағыттағы жұмыстар тұрғындарға қолайлы, қауіпсіз әрі заманауи Арыс қалыптастыруға қызмет етеді.
Жұмысшы топ отырысында талқыланған ұсыныстардың әрқайсысы тиісті мамандардың ұсынымдары негізінде қосымша пысықталады. Қажетті өзгерістер енгізілгеннен кейін оларды бюджет мүмкіндігіне сәйкес кезең-кезеңімен жүзеге асыру мәселесі қаралады.
Алдағы уақытта да қала құрылысы саласындағы жобалардың сапасы, сәулеттік үйлесімділігі және тұрғындарға қолайлылығы негізгі талаптардың бірі болып қала бермек.
Арыс қаласының сәулеттік келбетін жүйелі түрде жетілдіру, көше инфрақұрылымын жақсарту, заманауи қоғамдық нысандар салу және қала кеңістігін бірыңғай сәулеттік қағидаттар негізінде дамыту – шаһардың болашақтағы сапалы дамуына негіз болатын маңызды бағыттардың бірі.
