23 қыркүйек күні Түркістан облысы білім басқармасының Кентау қаласы мамандандырылған «Дарын» мектеп-интернатында қыз балаларға арналған «Қыз тәрбиесі – ұлт тәрбиесі» тақырыбында тәрбиелік кездесу ұйымдастырылды. Іс-шара жасөспірім қыздардың рухани-адамгершілік қасиеттерін қалыптастыруға, ұлттық тәрбие негіздерін түсіндіруге және олардың денсаулығына жауапкершілікпен қарауына бағытталды.
Қазақ қоғамында қыз тәрбиесіне қашанда ерекше мән берілген. Қыз бала отбасының ғана емес, елдің мәдениеті мен тәрбиесінің көрінісі ретінде қабылданған. «Қыз өссе – елдің көркі» деген халық даналығы қыз баланың қоғамдағы орнына деген құрметті аңғартады. Қыздың бойындағы әдептілік, инабаттылық, сыпайылық, мейірімділік пен жауапкершілік қасиеттері отбасындағы тәрбиеден басталып, білім беру ұйымдарында жалғасын табады.
Кездесудің негізгі мақсаты – қыз балалардың бойында ұлттық әдептілік, инабаттылық және сыпайылық қасиеттерін қалыптастырумен қатар, олардың жеке бас гигиенасына жауапкершілікпен қарауын қамтамасыз ету, жасөспірімдік кезеңдегі физиологиялық және психологиялық өзгерістерді дұрыс түсіндіру болды. Сонымен бірге қыздар арасындағы өзара қарым-қатынас мәдениеті, құрбы-құрдастармен сыйластық орнату және қоғамдық ортада өзін дұрыс ұстау мәселелеріне назар аударылды.
Жасөспірімдік кезең – адамның тұлғалық және психологиялық тұрғыдан қалыптасуындағы маңызды кезеңдердің бірі. Бұл уақытта баланың бойында көптеген өзгерістер орын алады. Өзгерістерді дұрыс түсінбеу жасөспірімнің өзін жайсыз сезінуіне немесе түрлі сұрақтардың туындауына себеп болуы мүмкін. Сондықтан мұндай тақырыптарды мамандардың қатысуымен ашық әрі түсінікті түрде талқылаудың тәрбиелік мәні зор.
Іс-шара барысында қыз балаларға өз денсаулығына жауапкершілікпен қарау, жеке тазалық пен гигиена талаптарын сақтау, денедегі өзгерістерді табиғи үдеріс ретінде қабылдау жөнінде түсіндіру жұмыстары жүргізілді. Денсаулыққа ұқыпты қарау адамның өзіне деген құрметінен басталатыны айтылды. Өз денсаулығын бағалай білетін жас өзінің күнделікті өмірінде де жауапты шешімдер қабылдауға бейім болады.
Кездесуге директордың тәрбие ісі жөніндегі орынбасары А. Байболова, мектеп психологы Ж. Құдайберген, мектеп мейірбикесі М. Ергашова және «Кентау қалалық Руханият орталығы» КММ-нің психолог маманы А. Дәлдекеева қатысты. Мамандар қыз балаларға жас ерекшелігіне сәйкес маңызды ақпарат беріп, олардың өздерін еркін сезінуіне мүмкіндік жасады.
Психолог мамандар қыздардың эмоционалдық жағдайына, өз-өзіне деген сеніміне және адамдармен қарым-қатынасына да тоқталды. Қыз баланың өзін бағалауы, өзінің жеке шекарасын түсінуі, жағымсыз қарым-қатынастарға дұрыс жауап бере алуы қазіргі қоғам жағдайында маңызды дағдылардың бірі болып табылады. Өз ойын мәдениетті түрде жеткізу, өзгенің пікірін құрметтеу және қажет жағдайда көмек сұрай білу де тұлғалық дамудың маңызды бөлігі.
Қыздар арасындағы достық пен өзара сыйластық мәселесі де кездесудің негізгі бағыттарының бірі болды. Мектеп ортасында әр оқушының мінезі мен дүниетанымы әртүрлі болғандықтан, бір-біріне құрметпен қарау, кемсітуге жол бермеу, сыртқы келбетке немесе жеке ерекшеліктерге қатысты орынсыз пікір айтпау қажеттігі түсіндірілді. Салауатты қарым-қатынас сенім, сыйластық және жауапкершілікке негізделетіні айтылды.
Ұлттық тәрбиенің мәні де осы адамгершілік ұстанымдармен тығыз байланысты. Қазақ халқы қыз баланы кішіпейілділікке, үлкенді сыйлауға, кішіге қамқор болуға, сөз мәдениетін сақтауға және отбасылық құндылықтарды қадірлеуге тәрбиелеген. Бұл дәстүрлі құндылықтар қазіргі заманда да өз маңызын сақтап келеді.
Сонымен қатар қазіргі қоғамда қыздардың білім алуы, кәсіби тұрғыдан дамуы, өз қабілетін танытуы және қоғамдық өмірге белсенді араласуы үшін кең мүмкіндіктер бар. Ұлттық тәрбие қыз баланың білім алуына немесе жеке дамуына кедергі келтірмейді. Керісінше, тәрбиенің басты мақсаты – өз құқығы мен міндетін білетін, білімді, мәдениетті, жауапты және өз қадірін түсінетін тұлға қалыптастыру.
Қыз тәрбиесі отбасы мен білім беру ұйымдарының өзара байланысын қажет етеді. Ата-ана баланың алғашқы тәрбиешісі болса, мектеп оның әлеуметтік ортада қалыптасуына ықпал етеді. Ал психолог пен медицина қызметкерлері жасөспірімдердің психологиялық және физиологиялық ерекшеліктеріне қатысты қажетті ақпаратты дұрыс жеткізуге мүмкіндік береді. Осындай бірлескен жұмыстар балаға жан-жақты қолдау көрсетуге жағдай жасайды.
Қыз баланың тәрбиесіне көңіл бөлу – болашақ ұрпақтың тәрбиесіне көңіл бөлу. Себебі бүгінгі қыздар ертең отбасының тіршілігіне, қоғамның дамуына және ұрпақ тәрбиесіне өз үлесін қосатын азаматтарға айналады. Сондықтан олардың бойында жауапкершілік, мейірімділік, білімге құштарлық, еңбекқорлық және адамға деген құрмет сияқты қасиеттерді қалыптастырудың маңызы зор.
«Қыз тәрбиесі – ұлт тәрбиесі» атты кездесу барысында ұлттық құндылықтар мен заманауи білімнің сабақтастығына да назар аударылды. Қазіргі қыз бала бір жағынан ұлттық мәдениет пен дәстүрді білуі қажет болса, екінші жағынан заманауи қоғамдағы білім мен ақпаратты дұрыс пайдалана білуі керек. Осы екі бағыттың үйлесуі саналы әрі жан-жақты дамыған тұлғаның қалыптасуына ықпал етеді.
Мұндай тәрбиелік кездесулердің қоғамдық маңызы да бар. Жастарға отбасы, денсаулық, сыйластық, жауапкершілік және адамгершілік туралы дұрыс ақпарат беру әлеуметтік тұрақтылық пен өзара түсіністікті нығайтуға ықпал етеді. Өзінің қадірін білетін және өзгеге құрметпен қарайтын жас қоғамдағы қарым-қатынастың мәдениетті қалыптасуына өз үлесін қоса алады.
Кездесу барысында қыз балаларға өздерін құрметтеу, өз пікірін ашық жеткізу және өмірлік таңдауларына жауапкершілікпен қарау қажеттігі түсіндірілді. Жасөспірімдердің түрлі мәселелер бойынша сенімді ақпаратты мамандардан алуы олардың дұрыс шешім қабылдауына көмектеседі. Бұл ретте мектеп психологы, медицина қызметкері және тәрбие бағытына жауапты мамандардың жұмысы ерекше мәнге ие.
Қазақ халқының дәстүрлі тәрбиесінде ұят, ар-намыс, абырой, үлкенге құрмет және кішіге ізет сияқты түсініктер маңызды орын алған. Бүгінгі күні бұл ұғымдарды қазіргі әлеуметтік ортаға бейімдеп түсіндіру қажет. Әдептілік адамның өз пікірін білдіруіне шектеу қою емес, керісінше өзгенің құқығы мен қадір-қасиетін құрметтей отырып қарым-қатынас жасау мәдениеті екенін түсіндіру маңызды.
Қыз тәрбиесі туралы сөз болғанда, оның тек сыртқы тәртібіне немесе жүріс-тұрысына назар аударумен шектелуге болмайды. Қазіргі тәрбие қыз баланың білім алуына, өзін дамытуына, психологиялық саулығына, денсаулығын қорғауына, қауіпсіздігін қамтамасыз етуіне және қоғамдағы өз орнын түсінуіне бағытталуы тиіс. Осындай жан-жақты көзқарас қана толыққанды тәрбие қалыптастырады.
Кентау қаласындағы «Дарын» мектеп-интернатында өткен тәрбиелік кездесу осы бағыттағы жұмыстардың бір көрінісі болды. Іс-шара барысында қыз балалар үшін маңызды мәселелер бір ортада талқыланып, мамандар тарапынан пайдалы кеңестер берілді. Мұндай кездесулер оқушылардың сұрақтарын ашық қоюына, өздерін толғандырған мәселелер бойынша ақпарат алуына және үлкендермен еркін пікір алмасуына мүмкіндік береді.
Ұлттық тәрбие ұрпақтар сабақтастығы арқылы жалғасады. Ата-ананың өнегесі, ұстаздың тәрбиесі, үлкендердің ақылы мен қоғамдағы оң үлгі жас ұрпақтың дүниетанымына әсер етеді. Сондықтан қыз балаға көрсетілетін әрбір дұрыс үлгі оның болашақтағы тұлғалық қасиеттерінің қалыптасуына ықпал етеді.
Қыз баланың тәрбиесіне отбасы мүшелерінің барлығы жауапты. Анасының қызына берген кеңесі, әкесінің көрсеткен қамқорлығы, әже мен атаның өнегесі баланың бойында отбасылық құндылықтардың қалыптасуына әсер етеді. Мектеп пен отбасы арасындағы байланыс тұрақты болған жағдайда жасөспірімге қажетті қолдауды уақытында көрсетуге мүмкіндік артады.
Сонымен бірге қоғамда қыз балаларға қауіпсіз әрі қолайлы орта қалыптастыру да маңызды. Жасөспірім өзіне қатысты орын алған қиын жағдайды жасырып қалмай, сенімді ересек адамға жүгіне алуы керек. Мұндай сенім мәдениетін қалыптастырудың негізінде бала пікірін тыңдау, оның мәселесін елемеусіз қалдырмау және оған құрметпен қарау қағидалары жатыр.
Қыз тәрбиесі арқылы мейірімділік пен жауапкершілікке негізделген қарым-қатынас мәдениетін қалыптастыруға болады. Бұл өз кезегінде мектептегі достық ахуалға, отбасындағы түсіністікке және жалпы қоғамдағы өзара құрметке әсер етеді. Жастар арасында сыйластық пен келісімнің орнығуы қоғамдық тұрақтылық үшін де маңызды.
«Қыз тәрбиесі – ұлт тәрбиесі» деген ұғымның мәні де осында. Ұлттық тәрбие – өткеннің тәжірибесін қайталау ғана емес, ұрпаққа қоғамда өмір сүруге қажетті адамгершілік құндылықтарды жеткізу. Дәстүрдің тәрбиелік мәнін сақтай отырып, қазіргі білім мен ғылымның мүмкіндіктерін пайдалану арқылы жас ұрпақтың жан-жақты дамуына жағдай жасауға болады.
Кентау қаласында ұйымдастырылған бұл кездесу қыз балаларға қажетті білім мен тәрбиелік бағыттарды бір арнада тоғыстырды. Ұлттық әдеп, жеке гигиена, психологиялық өзгерістер, денсаулық, өзара қарым-қатынас және өзін құрметтеу мәселелерінің бірге қарастырылуы жасөспірімдер үшін маңызды ақпараттарды кешенді түрде түсінуге мүмкіндік берді.
Бүгінгі қыз – ертеңгі қоғамның белсенді мүшесі. Оның білімді, мәдениетті, дені сау, жауапты және өз құндылығын білетін азамат болып қалыптасуы елдің әлеуметтік және рухани дамуына да әсер етеді. Сондықтан қыз тәрбиесіне бағытталған жұмыстарды жүйелі түрде жалғастырудың маңызы зор.
Жас ұрпақтың бойына ұлттық құндылықтарды сіңіру, заманауи біліммен қаруландыру және өз денсаулығы мен болашағына жауапкершілікпен қарауға үйрету – ортақ міндет. Осындай кездесулер арқылы оқушыларға қажетті ақпарат беріліп қана қоймай, олардың өмірлік ұстанымдарын қалыптастыруға да мүмкіндік жасалады.
Қыз тәрбиесі – отбасының, мектептің және қоғамның ортақ жауапкершілігі. Әдептілік пен инабаттылықты, білім мен жауапкершілікті, ұлттық құндылық пен заманауи көзқарасты қатар қалыптастыру арқылы ел болашағына қажетті саналы ұрпақ тәрбиеленеді. Кентау қаласындағы «Дарын» мектеп-интернатында өткен тәрбиелік кездесу де осы маңызды мақсатқа бағытталды.