8 қыркүйек күні Кентау қаласындағы Т. Рысқұлов атындағы №24 жалпы білім беретін мектепте жас ұрпақтың бойына ұлттық рух пен адамгершілік қасиеттерді сіңіруге бағытталған тағылымды кездесу ұйымдастырылды. Кездесудің негізгі мазмұны ұлттық құндылықтарды сақтау, рухани тәрбие, отбасылық өнеге, ана тіліне құрмет және жас ұрпақтың қоғам алдындағы жауапкершілігін арттыру мәселелеріне арналды.
Тағылымды шараға «Кентау қалалық Руханият орталығы» КММ-нің ұлттық құндылықтарды насихаттау маманы Т. Сүлейменов, Түркістан облысы Қоғамдық даму басқармасының «Қоғамдық келісім» КММ Кентау қалалық филиалының басшысы Б. Әшірбаев, ардагер ұстаздар, «Қалалық Ардагерлер кеңесі» жанындағы «Әжелер алқасының» төрайымы Роза Жұмабайқызы, алқа мүшесі Майра Сағымбаева және «Қалалық Ардагерлер кеңесі» жанындағы «Әкелер мектебінің» төрағасы Азизхан Сахов қатысты.
Кездесу барысында оқушыларға ұлттық құндылықтардың мәні мен маңызы түсіндірілді. Салт-дәстүрді сақтау, ана тілін құрметтеу, отбасылық тәрбиенің маңызын түсіну, үлкенге ізет көрсету және кішіге қамқор болу сияқты адамгершілік қағидалары кеңінен сөз болды. Қатысушылар ұлттық тәрбиенің күнделікті өмірдегі көріністеріне тоқталып, жастардың осы құндылықтарды өз ортасында сақтауының маңызын атап өтті.
Ұлттық құндылықтар – халықтың тарихи тәжірибесі мен мәдени мұрасын кейінгі ұрпаққа жеткізетін рухани негіз. Әр халықтың өзіндік салт-дәстүрі, тілі, мәдениеті мен тарихи жады болады. Оларды сақтау жас ұрпақтың өз болмысын тануына, туған жері мен елінің тарихын құрметтеуіне мүмкіндік береді.
Салт-дәстүрдің тәрбиелік маңызы да ерекше. Қазақ халқында үлкенді сыйлау, ата-ананы құрметтеу, ағайынмен тату болу, қонақжайлық таныту, әлсізге көмектесу және қоғамдағы өзара сыйластықты сақтау сияқты қағидалар ұрпақтан ұрпаққа беріліп отырған. Бұл құндылықтар қазіргі қоғам жағдайында да өзінің тәрбиелік мәнін сақтап келеді.
Кездесуде ана тілін құрметтеу мәселесіне де ерекше назар аударылды. Тіл – халықтың тарихи және мәдени жадын сақтайтын маңызды құрал. Ана тілін білу арқылы жас ұрпақ ұлттық әдебиетпен, тарихпен, салт-дәстүрмен және халықтың рухани мұрасымен танысады. Сондықтан оқушылардың мемлекеттік тілге деген құрметін арттыру ұлттық тәрбиенің маңызды бағыттарының бірі ретінде қарастырылды.
Отбасылық тәрбиенің орны да кеңінен сөз болды. Отбасы – баланың мінезі мен дүниетанымы қалыптасатын алғашқы орта. Бала ата-анасының қарым-қатынасынан, үлкендердің іс-әрекетінен және отбасындағы күнделікті әдеттерден көп нәрсе үйренеді. Отбасында қалыптасқан тәрбие кейін баланың мектептегі және қоғамдық ортадағы мінез-құлқынан көрініс табады.
Қазақ қоғамында әке мен ананың бала тәрбиесіндегі рөліне әрдайым ерекше мән берілген. Әкенің жауапкершілігі, ананың мейірімі, әже мен атаның өнегесі баланың рухани қалыптасуына ықпал етеді. Осы тұрғыдан алғанда отбасы мен мектептің тәрбиелік бағыттағы бірлескен жұмысы жасөспірімдердің тұлғалық дамуына қолдау көрсетеді.
Қонақтар жасөспірімдерге ел тарихын білу, ата-баба аманатына адал болу және қоғамға пайдалы азамат болып қалыптасудың маңызын атап өтті. Тарихты білу жас адамның өз елінің өткенін түсінуіне мүмкіндік береді. Өткеннен сабақ алу арқылы жас ұрпақ қазіргі қоғамдағы өзінің жауапкершілігін тереңірек сезіне алады.
Ата-баба аманаты ұғымы да тәрбиелік тұрғыдан маңызды. Оның мәні өткен ұрпақтың кейінгі буынға қалдырған рухани мұрасын, адамгершілік қағидаларын және елдік құндылықтарын сақтау арқылы көрінеді. Бұл ұғым жас ұрпақты тарихқа құрметпен қарауға, туған жердің қадірін білуге және қоғамға пайдалы іс жасауға ынталандырады.
Кездесуге қатысқан ардагер ұстаздар өздерінің өмірлік тәжірибелерімен бөлісті. Ұстаздық жолдағы тәжірибе арқылы білімнің адам өміріндегі орны, тәрбие мен еңбектің маңызы туралы ойлар айтылды. Үлкен буынның жастармен тікелей пікір алмасуы ұрпақтар арасындағы байланысты нығайтып, тәжірибені кейінгі буынға жеткізуге мүмкіндік береді.
«Әжелер алқасы» өкілдерінің қатысуы да ұлттық тәрбие тақырыбын тереңірек ашуға мүмкіндік берді. Қазақ отбасындағы әже бейнесі ұлттық салт-дәстүр мен рухани құндылықтарды сақтаушы тұлғалардың бірі ретінде бағаланады. Әжелердің өмірлік тәжірибесі, отбасылық тәрбиеге қатысты көзқарастары мен өнегелі әңгімелері жас ұрпаққа бағыт-бағдар береді.
Сонымен бірге «Әкелер мектебінің» өкілдері әкенің бала тәрбиесіндегі жауапкершілігіне тоқталды. Отбасындағы әкенің өнегесі жасөспірімнің тәртіпке, еңбекке және жауапкершілікке деген көзқарасының қалыптасуына ықпал етеді. Әке мен баланың ашық қарым-қатынасы жас адамның өз ойын еркін жеткізуіне және өмірлік мәселелерді дұрыс қабылдауына мүмкіндік береді.
Ұлттық тәрбие адамның қоғамдағы мінез-құлқымен де тығыз байланысты. Үлкенге құрметпен қарау, өз қатарларымен дұрыс қарым-қатынас орнату, өзгенің пікірін тыңдау, қоғамдық орындарда әдеп сақтау және айналасындағыларға көмек көрсету сияқты қарапайым әрекеттердің өзі ұлттық тәрбиенің күнделікті көрінісі болып табылады.
Қазіргі қоғамда жастардың өміріне ақпараттық технологиялар мен әлеуметтік желілер үлкен әсер етеді. Сондықтан ұлттық құндылықтарды жастарға заманауи ақпараттық ортаға сәйкес жеткізудің маңызы артып отыр. Жастардың интернет кеңістігіндегі ақпаратты дұрыс қабылдап, пайдалы мазмұнды ажырата білуі де маңызды. Ұлттық мәдениет туралы сапалы ақпараттың кең таралуы олардың тарихи және рухани санасының қалыптасуына ықпал етеді.
Ұлттық құндылықтарды дәріптеу қоғамдық келісіммен де сабақтас. Өзінің мәдениеті мен дәстүрін білетін адам басқа халықтардың мәдениетіне де құрметпен қарауға үйренеді. Қазақстан қоғамындағы түрлі этнос өкілдерінің өзара түсіністігі мен сыйластығы ортақ азаматтық құндылықтарды нығайтуға мүмкіндік береді.
Кентау қаласында қоғамдық келісім мен рухани тәрбие бағытында жұмыс жүргізетін мекемелердің өкілдерімен жастардың кездесуі осы бағыттағы байланысты күшейтеді. Әртүрлі сала мамандарының оқушылармен пікір алмасуы жастардың қоғамдық процестерге деген қызығушылығын арттырып, өз ортасындағы жауапкершілігін түсінуге көмектеседі.
Оқушылар өздерін қызықтырған сұрақтарын қойып, ұлттық құндылықтарды күнделікті өмірде дәріптеу жолдары туралы пікір алмасты. Еркін форматтағы әңгіме барысында жастар өз ойларын ашық айтып, дәстүрдің қазіргі қоғамдағы орны туралы көзқарастарын білдірді. Мұндай пікір алмасу оқушылардың сыни ойлау қабілетін дамытуға және өз пікірін мәдениетті түрде жеткізуіне мүмкіндік береді.
Ұлттық құндылықтарды күнделікті өмірде сақтау үшін міндетті түрде үлкен іс-шаралар қажет емес. Ана тілінде сөйлесу, ата-ананы құрметтеу, үлкендерге сәлем беру, отбасылық дәстүрлерді сақтау, ұлттық мерекелерге қатысу, тарихи орындар мен мәдени мұраға құрметпен қарау сияқты қарапайым әрекеттер де ұлттық тәрбиенің жалғасы болып табылады.
Жастардың елжандылық сезімін қалыптастыруда туған жердің де орны ерекше. Туған қаланың тарихын білу, оның дамуына үлес қосатын азаматтарды құрметтеу және қоғамдық ортаға жауапкершілікпен қарау жастардың азаматтық ұстанымын қалыптастырады. Кентау қаласының тарихы мен мәдени мұрасын білу де жергілікті жастардың туған мекенге деген құрметін арттыра түседі.
Қоғамға пайдалы азамат болу тек белгілі бір мамандықты меңгерумен шектелмейді. Азамат өз ортасына жауапкершілікпен қарап, заң талаптарын сақтап, адамдармен сыйластықта өмір сүріп, қоғамдық жұмыстарға белсенді қатыса білуі қажет. Осындай қасиеттердің негізі жас кезден бастап қалыптасады.
Іс-шара барысында оқушыларға рухани құндылықтарды насихаттайтын ақпараттық-түсіндіру материалдары да таратылды. Ақпараттық материалдарда ұлттық тәрбие, мәдени мұра, адамгершілік қағидалары және рухани құндылықтарға қатысты мәліметтер қамтылды. Мұндай материалдар жастардың тақырып бойынша алған ақпаратын кейін де толықтыруына мүмкіндік береді.
Мектеп оқушыларына арналған тәрбиелік кездесулердің тағы бір ерекшелігі – жасөспірімдерге дайын пікірді ғана ұсынбай, олардың өз ойларын айтуына мүмкіндік беру. Жастардың сұрақтары мен ұсыныстарын тыңдау арқылы олардың қызығушылығын анықтап, келешектегі тәрбиелік жұмыстардың мазмұнын жетілдіруге болады.
Ұлттық тәрбие – бір күндік жұмыс емес, үздіксіз жүзеге асатын үдеріс. Оның нәтижесі отбасы, мектеп, қоғамдық ұйымдар және түрлі әлеуметтік институттардың бірлескен әрекеті арқылы қалыптасады. Әр орта жас ұрпаққа өз бағыты бойынша қолдау көрсеткен жағдайда ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтарды қатар меңгерген тұлға қалыптасады.
Ұлттық құндылықтардың ішінде адамгершілік қағидалары ерекше орын алады. Адалдық, әділдік, мейірімділік, еңбекқорлық, жауапкершілік және өзара құрмет сияқты қасиеттер адамның жеке өміріне ғана емес, қоғамдағы қарым-қатынасына да әсер етеді. Сондықтан ұлттық тәрбиені осы қасиеттерді қалыптастырумен байланыстыра түсіндірудің маңызы зор.
Жас ұрпақтың бойындағы ұлттық рухты күшейту елдің болашағына деген жауапкершілікті арттырады. Өз тарихын, тілін және мәдениетін білетін жастар қоғамдағы өзгерістерге саналы түрде қатысып, ел дамуына өз үлесін қоса алады. Ал білімділік пен ұлттық тәрбие қатар қалыптасқан жағдайда жас адамның дүниетанымы кеңейіп, азаматтық ұстанымы нығая түседі.
Т. Рысқұлов атындағы №24 мектепте өткен кездесу осы міндеттерді жүзеге асыруға бағытталған тәрбиелік жұмыстардың бірі болды. Оқушылардың аға буын өкілдерімен кездесіп, ұлттық құндылықтар туралы пікір алмасуы олардың рухани дүниесін байытуға мүмкіндік берді.
Осындай кездесулердің тұрақты түрде ұйымдастырылуы жастардың ұлттық мәдениетке қызығушылығын арттырып, ұрпақтар сабақтастығын сақтауға ықпал етеді. Үлкендердің өмірлік тәжірибесі мен жастардың жаңа көзқарасы тоғысқан кезде қоғамдағы өзара түсіністік те нығая түседі.
Ұлттық тәрбие – ұлт болашағының берік негізі. Ұлттық құндылықтарын қадірлейтін, тарихын білетін, ана тілін құрметтейтін, отбасын бағалайтын және қоғам алдындағы жауапкершілігін түсінетін жас ұрпақ елдің рухани дамуына өз үлесін қоса алады. Сондықтан ұлттық құндылықтарды насихаттау бағытындағы жұмыстарды жүйелі түрде жалғастыру – маңызды қоғамдық міндеттердің бірі.